Μια σημαντική παρουσίαση στη δουλειά, μια συνέντευξη για εργασία ή μια αμήχανη οικογενειακή συγκέντρωση: όλο και περισσότεροι στρέφονται στην προπρανολόλη, ένα φάρμακο που υπόσχεται να περιορίσει τα σωματικά συμπτώματα του άγχους. Όμως, καθώς διαδίδεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και διατίθεται μέσω διαδικτύου, τίθεται το ερώτημα πόσο ασφαλής είναι η χρήση της χωρίς σωστή ιατρική αξιολόγηση.
Η προπρανολόλη είναι ένας β-αναστολέας, που κυκλοφορεί συνήθως σε δισκία των 10 και 40 mg. Έχει γίνει δημοφιλής σε ανθρώπους που θέλουν να περιορίσουν τις σωματικές αντιδράσεις του άγχους σε στιγμές που αισθάνονται ότι πρέπει να δείχνουν ψύχραιμοι.
Οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν έντονους παλμούς, τρέμουλο στα χέρια, αστάθεια στη φωνή και κοκκίνισμα. Παράλληλα, το άτομο μπορεί να πιστεύει ότι όλοι γύρω του το παρατηρούν και θα κρίνουν την απόδοσή του.
Πώς δρα η προπρανολόλη
Σε αντίθεση με τα αντικαταθλιπτικά, τα οποία μπορεί να χορηγούνται για τη διαχείριση του άγχους σε βάθος χρόνου, η προπρανολόλη δρα μπλοκάροντας τις επιδράσεις της αδρεναλίνης στους β-υποδοχείς. Επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και μπορεί να μειώσει ορισμένα σωματικά συμπτώματα που συνδέονται με το άγχος, όπως τους έντονους παλμούς, το τρέμουλο και την εφίδρωση.
Για όσους φοβούνται την ομιλία μπροστά σε κοινό, τις συνεντεύξεις ή άλλες πιεστικές καταστάσεις, η προοπτική να περιοριστούν αυτά τα συμπτώματα είναι εύλογα δελεαστική. Και φαίνεται ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στο φάρμακο.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των υγειονομικών αρχών των ΗΠΑ, οι συνταγές προπρανολόλης έχουν αυξηθεί κατά 28% από το 2020. Συνολικά, αντιστοιχούν σε περίπου 10 εκατομμύρια συνταγές τον χρόνο για 2,8 εκατομμύρια ασθενείς. Τα στοιχεία αφορούν όλες τις χρήσεις του φαρμάκου, όχι μόνο το άγχος, και δεν καταγράφουν κάθε ιδιωτική αγορά.
Η δημοφιλία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η αγορά μέσω διαδικτύου
Η προπρανολόλη συζητείται ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου βίντεο και προσωπικές μαρτυρίες την παρουσιάζουν ως πιθανή γρήγορη λύση για τη νευρικότητα. Το σχετικό hashtag φέρεται να έχει συγκεντρώσει πάνω από 55 εκατομμύρια προβολές στο TikTok, ενώ διασημότητες, μεταξύ των οποίων η Khloe Kardashian και η Chelsea Handler, έχουν αναφερθεί δημόσια στο φάρμακο και έχουν εκφραστεί θετικά γι’ αυτό.
Η προπρανολόλη μπορεί να χορηγηθεί με συνταγή, αλλά σε ορισμένες διαδικτυακές υπηρεσίες η αγορά φαίνεται να απαιτεί μόνο τη συμπλήρωση ενός σύντομου ερωτηματολογίου για τη γενική υγεία, την ημερομηνία γέννησης και τα στοιχεία του γιατρού. Σε μία περιγραφή διαδικτυακής αγοράς, η ιστοσελίδα διαφήμιζε παράδοση την ίδια ημέρα και προσέφερε έκπτωση 10%. Ζητούσε το όνομα και τη διεύθυνση του γιατρού, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι επικοινώνησε με το ιατρείο. Τα 28 δισκία των 10 mg κόστιζαν περίπου 48 δολάρια και έφτασαν λίγες ημέρες αργότερα. Η διαδικασία από την αρχική αναζήτηση έως την αγορά διήρκεσε πέντε λεπτά.
Μια τέτοια διαδικασία δεν εγγυάται από μόνη της ότι έγινε εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση ή ότι εξετάστηκε επαρκώς το ιατρικό ιστορικό. Η αγορά συνταγογραφούμενων φαρμάκων μέσω διαδικτύου δεν είναι κατ’ ανάγκη επικίνδυνη ή παράνομη: αξιόπιστες διαδικτυακές υπηρεσίες μπορούν να παρέχουν νόμιμη θεραπεία. Ωστόσο, ένα ερωτηματολόγιο, ενημερωτικά φυλλάδια για την ασφάλεια και η πληρωμή δεν αποδεικνύουν ότι πραγματοποιήθηκε κατάλληλη αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Οδηγίες φαρμακευτικής ασφάλειας στις ΗΠΑ επισημαίνουν ειδικά ότι η διαδικτυακή χορήγηση της προπρανολόλης απαιτεί πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας.
Παρενέργειες και ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή
Στις συχνές παρενέργειες περιλαμβάνονται η ζάλη, η κόπωση, τα κρύα χέρια και πόδια και οι διαταραχές ύπνου. Επειδή η προπρανολόλη επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση, ενδέχεται να μην είναι κατάλληλη για άτομα που έχουν ήδη χαμηλή πίεση. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει πρόβλημα σε άτομα με άσθμα και ορισμένες άλλες παθήσεις.
«Σύμφωνα με την εμπειρία μου, όσοι βρίσκουν χρήσιμη την προπρανολόλη είναι συνήθως εκείνοι στους οποίους το άγχος εκδηλώνεται κυρίως σωματικά, με έντονους παλμούς, τρέμουλο και δυνατό χτύπο στην καρδιά», λέει ο δρ Daniel Gordon, ιδιώτης οικογενειακός γιατρός και διευθύνων σύμβουλος της DGA Health.
«Ο περιορισμός αυτών των αισθήσεων μπορεί να διακόψει τον κύκλο στον οποίο τα σωματικά συμπτώματα τροφοδοτούν τον φόβο, και ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν έτσι ότι έχουν περισσότερο έλεγχο. Όμως, το να αισθάνεται κανείς πιο ήρεμος σωματικά δεν είναι το ίδιο με τη θεραπεία του άγχους. Για πολλούς ανθρώπους, οι ψυχοθεραπείες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, άλλα φάρμακα αποτελούν τη βάση της αντιμετώπισης».
Τι γνωρίζουμε για την αποτελεσματικότητά της
«Τα διαθέσιμα στοιχεία για την προπρανολόλη είναι επίσης πιο περιορισμένα απ’ όσο υποδηλώνει η διαδικτυακή δημοφιλία της. Συστηματική ανασκόπηση οκτώ μικρών τυχαιοποιημένων δοκιμών, στις οποίες συμμετείχαν περίπου 200 άνθρωποι, κατέληξε ότι τα στοιχεία δεν επαρκούν για να υποστηρίξουν τη συστηματική χρήση της προπρανολόλης σε οποιαδήποτε αγχώδη διαταραχή. Οι περισσότερες μελέτες ήταν μικρές, συχνά παλαιότερες και με κίνδυνο μεροληψίας.
»Κάποιοι αναφέρουν ότι ανακουφίζονται από τα σωματικά συμπτώματα, αλλά οι υγειονομικές αρχές δεν συνιστούν την προπρανολόλη για το άγχος και δεν διαθέτουμε μεγάλες, σύγχρονες, καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές. Γι’ αυτό ακριβώς είναι σημαντική η σωστή αξιολόγηση.
»Γενικά, η προπρανολόλη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από άτομα με άσθμα, ορισμένες διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, όπως ο καρδιακός αποκλεισμός, πολύ αργό καρδιακό ρυθμό ή χαμηλή αρτηριακή πίεση. Μπορεί επίσης να καλύψει τα προειδοποιητικά σημάδια χαμηλού σακχάρου σε άτομα με διαβήτη.
»Επιπλέον, μπορεί να αλληλεπιδράσει με άλλα φάρμακα. Πριν από τη χορήγησή της, ένας επαγγελματίας υγείας χρειάζεται να ελέγξει το ιστορικό, την τρέχουσα φαρμακευτική αγωγή και το πώς αισθάνεται το άτομο», λέει ο Gordon.
Η προπρανολόλη μπορεί να είναι πραγματικά χρήσιμη για ορισμένους ανθρώπους, όταν χορηγείται κατάλληλα. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην αξιολόγηση του ιατρικού ιστορικού από γιατρό και σε μια διαδικτυακή συναλλαγή που αφήνει αμφιβολίες για το αν εξετάστηκαν οι κίνδυνοι.
Υπάρχουν τρόποι διαχείρισης του άγχους, από ψυχολογικές θεραπείες, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, έως την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή. Αν τα συμπτώματα επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις ή την καθημερινότητα, η συζήτηση με τον γιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας είναι ασφαλέστερο πρώτο βήμα από τη λήψη φαρμάκου που έχει συνταγογραφηθεί σε άλλον ή την αγορά του χωρίς επαρκή αξιολόγηση. Οι αποφάσεις για τη χρήση προπρανολόλης πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/propranololi-poso-asfales-einai-to-chapi-poy-yposchetai-na-meiosei-to-agchos-tis-stigmis/25001
