Ιχθυέλαιο για την υγεία του εγκεφάλου: Μελέτη δύο ετών δεν διαπίστωσε όφελος

Εκατομμύρια Αμερικανοί παίρνουν συμπληρώματα ιχθυελαίου με την ελπίδα ότι θα προστατεύσουν τη μνήμη τους και θα διατηρήσουν την υγεία του εγκεφάλου όσο μεγαλώνουν. Τα προϊόντα αυτά αποτελούν μεγάλη αγορά: οι Αμερικανοί δαπανούν πάνω από 1 δισ. δολάρια τον χρόνο για συμπληρώματα με ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Αυτά τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά συμβάλλουν στη δημιουργία και τη διατήρηση των συνδέσεων ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, οι οποίες υποστηρίζουν τη μνήμη, τη μάθηση και άλλες γνωστικές λειτουργίες.

Ωστόσο, νέα μελέτη δείχνει ότι η αύξηση της ποσότητας ωμέγα-3 στον εγκέφαλο μέσω συμπληρωμάτων ενδέχεται να μην προσφέρει την προστασία που προσδοκούν πολλοί.

Ερευνητές της Keck Medicine του USC διαπίστωσαν ότι, ακόμη και όταν υψηλές δόσεις ωμέγα-3 έφταναν πράγματι στον εγκέφαλο, δεν παρατηρήθηκαν μετρήσιμες βελτιώσεις στη μνήμη και στις ικανότητες σκέψης, ούτε προστασία από τη συρρίκνωση του εγκεφάλου.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο eBioMedicine, προέρχονται από κλινική δοκιμή διάρκειας δύο ετών στην οποία συμμετείχαν ηλικιωμένοι με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ. Παρά την καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων ωμέγα-3, οι συμμετέχοντες δεν εμφάνισαν σημαντικό γνωστικό πλεονέκτημα σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο.

«Όλοι ευχόμαστε να υπήρχε μια μαγική λύση για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ, όμως τα ευρήματά μας έδειξαν ότι τα συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν φαίνεται να προστατεύουν την υγεία του εγκεφάλου», δήλωσε ο Hussein Naji Yassine, MD, διευθυντής του USC Center for Personalized Brain Health και επικεφαλής ερευνητής της μελέτης. «Τα ωμέγα-3 παίζουν σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό των συνδέσεων μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων που είναι απαραίτητες για τη γνωστική λειτουργία, αλλά τα αποτελέσματά μας δεν υποστηρίζουν τη χρήση συμπληρωμάτων ιχθυελαίου ως μέτρου πρόληψης της νόσου Αλτσχάιμερ».

Μελέτη δύο ετών εξέτασε τα οφέλη του ιχθυελαίου για τον εγκέφαλο

Για να διερευνήσουν αν τα συμπληρώματα ωμέγα-3 μπορούν να προστατεύσουν τον εγκέφαλο που γερνά, οι ερευνητές ενέταξαν στη μελέτη 365 ενήλικες ηλικίας 55 έως 80 ετών. Όλοι έτρωγαν σπάνια ψάρι, βασική διατροφική πηγή ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, και θεωρούνταν ότι είχαν αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ.

Σχεδόν οι μισοί (47%) έφεραν την παραλλαγή του γονιδίου APOE4, η οποία συνδέεται με σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ αργότερα στη ζωή. Η παρουσία της παραλλαγής δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε τη νόσο, ωστόσο αποτελεί τον ισχυρότερο γνωστό γενετικό παράγοντα κινδύνου για την όψιμη νόσο Αλτσχάιμερ.

Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία λάμβανε καθημερινά συμπλήρωμα ιχθυελαίου και η άλλη εικονικό φάρμακο, δηλαδή ανενεργή θεραπεία που χρησιμοποιείται για σύγκριση. Τα συμπληρώματα παρείχαν 2.000 mg δοκοσαεξαενοϊκού οξέος (DHA), ενός ωμέγα-3 λιπαρού οξέος ιδιαίτερα σημαντικού για τον εγκέφαλο.

Το DHA αποτελεί βασικό συστατικό των μεμβρανών των εγκεφαλικών κυττάρων και συμβάλλει στη διατήρηση της δομής και της λειτουργίας των νευρώνων. Υποστηρίζει επίσης την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων και, επομένως, είναι σημαντικό για τη φυσιολογική εγκεφαλική δραστηριότητα.

Η μελέτη ήταν διπλά τυφλή, δηλαδή ούτε οι συμμετέχοντες ούτε οι ερευνητές γνώριζαν ποιοι λάμβαναν το ενεργό συμπλήρωμα κατά τη διάρκειά της. Η προσέγγιση αυτή συμβάλλει στον περιορισμό της μεροληψίας και διευκολύνει την αξιολόγηση του κατά πόσο τα αποτελέσματα οφείλονται πράγματι στη θεραπεία.

Αυξήθηκαν τα επίπεδα ωμέγα-3, αλλά όχι η μνήμη

Πριν εξετάσουν αν τα συμπληρώματα βελτίωναν την υγεία του εγκεφάλου, οι ερευνητές έπρεπε να απαντήσουν σε ένα βασικό ερώτημα: έφταναν πράγματι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα στον εγκέφαλο;

Για να το διαπιστώσουν, μέτρησαν τις συγκεντρώσεις DHA στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, το διαυγές υγρό που περιβάλλει και προστατεύει τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Η εξέτασή του μπορεί να δώσει πληροφορίες για ουσίες που εισέρχονται και κυκλοφορούν στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Έξι μήνες μετά την έναρξη της δοκιμής, τα επίπεδα DHA στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό είχαν αυξηθεί κατά μέσο όρο 17% στους συμμετέχοντες που έπαιρναν τα συμπληρώματα. Αυτό έδειξε ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έφταναν στον προορισμό τους.

Ωστόσο, η είσοδος του DHA στο κεντρικό νευρικό σύστημα ήταν μόνο ένα μέρος του στόχου. Το σημαντικότερο ερώτημα ήταν αν τα υψηλότερα επίπεδα θα οδηγούσαν σε καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη μνήμη και άλλες γνωστικές ικανότητες των συμμετεχόντων στην αρχή της δοκιμής και ξανά έπειτα από δύο χρόνια. Παρά την αύξηση του DHA, όσοι έπαιρναν ιχθυέλαιο δεν είχαν καλύτερες επιδόσεις στις γνωστικές δοκιμασίες από όσους λάμβαναν εικονικό φάρμακο.

Παρόμοια απογοητευτικά ήταν και τα αποτελέσματα των απεικονιστικών εξετάσεων του εγκεφάλου.

Τα συμπληρώματα δεν απέτρεψαν τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου, μιας περιοχής βαθιά μέσα στον εγκέφαλο που έχει κεντρικό ρόλο στον σχηματισμό και την οργάνωση των αναμνήσεων. Ο ιππόκαμπος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στις αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση και τη νόσο Αλτσχάιμερ, γι’ αυτό και το μέγεθός του αποτελεί σημαντικό δείκτη στις μελέτες για την υγεία του εγκεφάλου.

Συνολικά, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η απλή αύξηση της διαθεσιμότητας DHA στον εγκέφαλο δεν αρκεί για να επιφέρει μετρήσιμα γνωστικά οφέλη σε αυτή την ομάδα ηλικιωμένων.

Γιατί τα συμπληρώματα ιχθυελαίου μπορεί να διαφέρουν από τα ωμέγα-3 της τροφής

Τα απροσδόκητα ευρήματα έθεσαν ένα νέο ερώτημα για τους ερευνητές: αν τα ωμέγα-3 φτάνουν στον εγκέφαλο, γιατί τα υψηλότερα επίπεδά τους δεν βελτιώνουν απαραίτητα τη λειτουργία του;

Ο Yassine και οι συνεργάτες του διερευνούν τώρα πώς ο εγκέφαλος απορροφά, επεξεργάζεται και αξιοποιεί αυτά τα θρεπτικά συστατικά. Προηγούμενες έρευνές τους υποδεικνύουν ότι τα ωμέγα-3 μπορεί να είναι πιο ωφέλιμα όταν καταναλώνονται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου διατροφικού προτύπου και όχι μεμονωμένα, ως συμπλήρωμα.

Μια πιθανότητα είναι η μεσογειακού τύπου διατροφή, η οποία δίνει έμφαση σε τρόφιμα όπως τα ψάρια, τα λαχανικά, τα φρούτα, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί και το ελαιόλαδο. Αυτό το διατροφικό πρότυπο προσφέρει φυσικά ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μαζί με άλλα θρεπτικά συστατικά και έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο συνδυασμός των θρεπτικών συστατικών μιας ισορροπημένης διατροφής, καθώς και η συνολική κατάσταση της υγείας κάθε ατόμου, μπορεί να επηρεάζουν το πόσο αποτελεσματικά τα ωμέγα-3 υποστηρίζουν τον εγκέφαλο.

«Εστιάζουμε στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα ωμέγα-3 και στο αν παράγοντες όπως η κακή υγεία, οι διατροφικές συνήθειες, ο γενετικός κίνδυνος και η ηλικία μπορεί να αλλάζουν την ικανότητα του εγκεφάλου να απορροφά και να αξιοποιεί αποτελεσματικά τα ωμέγα-3», δήλωσε ο Yassine. «Εργαζόμαστε για την ανάπτυξη φαρμάκων που μπορεί να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να αξιοποιεί καλύτερα αυτά τα θρεπτικά συστατικά, ώστε να διατηρείται η γνωστική λειτουργία».

Η κατανόηση αυτών των διαφορών θα μπορούσε στο μέλλον να βοηθήσει τους επιστήμονες να εντοπίσουν γιατί ορισμένοι άνθρωποι ίσως ανταποκρίνονται καλύτερα στα ωμέγα-3 από άλλους και αν νέες θεραπείες μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητα του εγκεφάλου να επωφελείται από αυτά τα απαραίτητα λιπαρά.

Είναι σημαντικό ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα είναι περιττά ή ότι η κατανάλωση ψαριού δεν έχει οφέλη για την υγεία. Δείχνουν, αντίθετα, ότι η λήψη συμπληρωμάτων DHA σε υψηλή δόση από μόνη της δεν προσέφερε μετρήσιμη προστασία από τη γνωστική έκπτωση ή τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου στον πληθυσμό που μελετήθηκε.

Οι υγιεινές συνήθειες παραμένουν βασικές για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ

Παρότι η δοκιμή επικεντρώθηκε ειδικά στα συμπληρώματα ιχθυελαίου, οι ερευνητές τονίζουν ότι η προστασία της υγείας του εγκεφάλου απαιτεί μια πολύ ευρύτερη προσέγγιση.

Αντί να βασίζονται σε ένα μόνο συμπλήρωμα, προτείνουν τη διατήρηση υγιεινών συνηθειών σε όλη τη διάρκεια της ζωής, όπως η τακτική σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος και η θρεπτική, ισορροπημένη διατροφή.

Οι συνήθειες αυτές υποστηρίζουν τη συνολική υγεία και μπορεί να βοηθούν στη μείωση παραγόντων που σχετίζονται με τη γνωστική έκπτωση. Η σωματική άσκηση, για παράδειγμα, ενισχύει την καρδιαγγειακή υγεία και τη ροή του αίματος, ενώ ο ύπνος παίζει σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό των αναμνήσεων και στη φυσιολογική συντήρηση του εγκεφάλου.

«Η διατήρηση της υγείας σε όλη τη ζωή παραμένει το ισχυρότερο μέσο που διαθέτουμε για να μειώσουμε τον κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ, μαζί με την τακτική άσκηση, τον ποιοτικό ύπνο και την ισορροπημένη διατροφή», δήλωσε ο Yassine. «Ένας υγιεινός τρόπος ζωής είναι για τον εγκέφαλο ό,τι η τακτική συντήρηση και οι αλλαγές λαδιών υψηλής ποιότητας για ένα αυτοκίνητο. Ο εγκέφαλος είναι πιθανότερο να χάσει μεγαλύτερο μέρος της λειτουργικότητάς του αν δεν αντιμετωπίζονται προβλήματα υγείας σε άλλα σημεία του σώματος, όπως ένας κινητήρας παύει να λειτουργεί αν παραλείπεται η τακτική συντήρηση».

Παρότι οι παράγοντες του τρόπου ζωής δεν εξετάστηκαν άμεσα στη δοκιμή, οι ερευνητές πιστεύουν ότι αποτελούν πιο ελπιδοφόρα βάση για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου από την αποκλειστική εξάρτηση από τα συμπληρώματα ιχθυελαίου.

Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν επίσης μια σημαντική διάκριση: ένα θρεπτικό συστατικό μπορεί να είναι απαραίτητο για την υγιή λειτουργία του εγκεφάλου, χωρίς η πρόσληψή του σε μεγάλες δόσεις μέσω συμπληρώματος να προσφέρει επιπλέον προστασία. Η κατανόηση του γιατί συμβαίνει αυτό μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στην έρευνα για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ και τις διατροφικές ανάγκες του εγκεφάλου που γερνά.

Η έρευνα υποστηρίχθηκε από τα National Institutes of Health, με τους αριθμούς επιχορήγησης RF1AG076124, R01AG055770, R01AG067063, R01AG054434, R21AG056518, P30AG066530 και R01AG054434, καθώς και από το Alzheimer’s Drug Discovery Foundation, με αριθμό επιχορήγησης GC-201711-2014197.

Πριν από τη λήψη συμπληρωμάτων ιχθυελαίου ή οποιαδήποτε αλλαγή στη σχετική αγωγή, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.