Εμβόλια: Το νέο εξατομικευμένο πλάνο 2026 ανοίγει τη συζήτηση με τον γιατρό για το ποια χρειάζεται ο καθένας

Τρεις φορείς της Γενικής και Οικογενειακής Ιατρικής παρουσιάζουν το Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026. Πρόκειται για ένα πρακτικό εργαλείο που ενισχύει την πρόληψη και διευκολύνει την επικοινωνία ανάμεσα στον πολίτη και τον επαγγελματία υγείας.

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Για τους περισσότερους είναι γνωστό ότι τα παιδιά κάνουν εμβόλια, όμως λιγότερο σαφές είναι ποια χρειάζονται οι ενήλικες, πότε απαιτούνται αναμνηστικές δόσεις και πώς επηρεάζουν τις συστάσεις η ηλικία ή ένα χρόνιο νόσημα. Συχνά, μέσα στον περιορισμένο χρόνο ενός ιατρικού ραντεβού, δεν βρίσκει απάντηση το ερώτημα «τι μου λείπει;». Την ανάγκη αυτή επιχειρεί να καλύψει το νέο Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026, που αποτελεί κοινή πρωτοβουλία τριών φορέων της Γενικής και Οικογενειακής Ιατρικής.

Τρεις φορείς συνεργάζονται με κοινό στόχο

Η δημιουργία του εργαλείου βασίστηκε στη σύμπραξη της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Εκπαίδευσης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ), της ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ – Εταιρείας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής Ελλάδος και της Ακαδημίας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και ΠΦΥ. Επιδίωξη των τριών φορέων είναι να ενισχυθούν η πρόληψη και ο τακτικός εμβολιασμός, να γίνει πιο ισχυρή η σχέση πολίτη και επαγγελματία υγείας και να αναδειχθεί η σημασία των εμβολίων σε κάθε ηλικία.

Το περιεχόμενο και ο σκοπός του νέου πλάνου

Το πλάνο έχει τη μορφή καρτέλας και σχεδιάστηκε ώστε να χρησιμοποιείται εύκολα στην πράξη, ως «σύνδεσμος» πολίτη και γιατρού ή άλλου επαγγελματία υγείας. Επιδιώκει να κάνει πιο εύκολη τη συζήτηση, να βελτιώσει την ενημέρωση και να διευκολύνει τις αποφάσεις για τον εμβολιασμό που λαμβάνονται από κοινού. Έτσι, ο πολίτης έχει ενεργό συμμετοχή στη συζήτηση για την υγεία του και δεν περιορίζεται στον ρόλο του αποδέκτη οδηγιών.

Τα οφέλη του εργαλείου στην καθημερινή κλινική πράξη

Τέσσερις βασικές επιδιώξεις έχει το Εξατομικευμένο Πλάνο Εμβολιασμών 2026: να αποτυπώνονται με σαφήνεια οι εμβολιαστικές ανάγκες κάθε πολίτη, να αναβαθμίζεται η συμβουλευτική, να οργανώνεται αποτελεσματικότερα ο εμβολιασμός στο ιατρείο και να καλλιεργείται η μακροχρόνια εμπιστοσύνη μεταξύ πολίτη και επαγγελματία υγείας. Η εμπιστοσύνη συχνά επηρεάζει καθοριστικά την απόφαση κάποιου να εμβολιαστεί.

Η ανάγκη για εμβολιασμό και στην ενήλικη ζωή

Σύμφωνα με υπολογισμούς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τα προγράμματα εμβολιασμού απέτρεψαν τουλάχιστον 154 εκατομμύρια θανάτους μέσα στα τελευταία 50 χρόνια — έξι ζωές ανά λεπτό — όπως αναφέρει μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Lancet το 2024. Από τις ζωές που σώθηκαν, 101 εκατομμύρια αφορούσαν βρέφη, ενώ το εμβόλιο κατά της ιλαράς είχε τη μεγαλύτερη συνεισφορά, αντιστοιχώντας στο 60%. Ο ΠΟΥ έχει προειδοποιήσει ότι η μείωση της εμβολιαστικής κάλυψης ευνοεί την επανεμφάνιση εστιών ιλαράς. Το 2022, σε παγκόσμιο επίπεδο, σημειώθηκαν πάνω από 9 εκατομμύρια κρούσματα και 136.000 θάνατοι παιδιών.

Για τους ενήλικες, η πρόκληση έχει διαφορετικές διαστάσεις. Σε ενημερωτικό υλικό του Υπουργείου Υγείας, ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, καθηγητής Ανδρέας Κωνσταντόπουλος, επισημαίνει ότι η ανοσία που προσφέρει ο εμβολιασμός εξασθενεί με την πάροδο του χρόνου. Νοσήματα που είχαν εξαφανιστεί καταγράφονται ξανά σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού και οι μετακινήσεις ανθρώπων από χώρες όπου η εμβολιαστική κάλυψη δεν είναι γνωστή διευρύνουν την ομάδα των ευάλωτων.

Η οργάνωση του εμβολιασμού στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, τα εμβόλια που περιλαμβάνονται στο εθνικό πρόγραμμα παρέχονται χωρίς χρέωση. Τα Εθνικά Προγράμματα Εμβολιασμών για παιδιά και εφήβους, καθώς και για ενήλικες, εισηγείται η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, ενώ το Υπουργείο Υγείας εκδίδει τις αντίστοιχες εγκυκλίους. Το πρόγραμμα ενηλίκων αναθεωρήθηκε με εγκύκλιο τον Οκτώβριο του 2025, ενώ το πρόγραμμα για παιδιά και εφήβους του 2026 καθορίστηκε με εγκύκλιο τον Μάρτιο του ίδιου έτους. Για την περίοδο γρίπης 2025–2026, επίσης, άλλαξε η σύσταση του εμβολίου: τα τετραδύναμα αντικαταστάθηκαν από τριδύναμα, χωρίς το στέλεχος B/Yamagata. Την επιδημιολογική εικόνα των νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό παρακολουθεί ο ΕΟΔΥ, ενώ το Υπουργείο τηρεί ηλεκτρονικό μητρώο εμβολιασμών.

Τα εθνικά προγράμματα δεν αντικαθίστανται από το νέο πλάνο. Εκείνο διευκολύνει την εφαρμογή τους στην πράξη, με εξατομικευμένες συστάσεις για κάθε άνθρωπο, σε συνεργασία με τον γιατρό που τον παρακολουθεί.

Η πρόληψη στο επίκεντρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας

Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος της ευρύτερης προσπάθειας των τριών φορέων να αναβαθμίσουν την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και να εδραιώσουν την πρόληψη ως βασικό στοιχείο της δημόσιας υγείας. Καθώς ο προσωπικός ή οικογενειακός γιατρός είναι συχνά το πρώτο σημείο επαφής του πολίτη με τις υπηρεσίες υγείας, έχει σημαντικό ρόλο στην καθιέρωση του εμβολιασμού ως συνήθειας.