Ύπνος: Γιατί πολλές μητέρες νιώθουν ότι χρειάζονται άδεια για να ξεκουραστούν

Πρόσφατη έρευνα διαπίστωσε ότι οι μισές μητέρες θα προτιμούσαν να κοιμηθούν αντί να πάνε σε μια ημέρα σπα. Γιατί, λοιπόν, δυσκολευόμαστε τόσο να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ξεκουραστεί;

Κάποιοι άνθρωποι μπορούν να αποκοιμηθούν οπουδήποτε και οποτεδήποτε. Σε μια ημερήσια εκδρομή στη Σεντόνα της Αριζόνα, ένας πατέρας αποκοιμήθηκε καθισμένος πάνω σε έναν βράχο, ενώ τα παιδιά τον άφησαν ήσυχο. Για τις μητέρες, τα πράγματα συχνά είναι διαφορετικά: μπορεί να λείψουν για πέντε λεπτά και τα παιδιά να τις αναζητήσουν αμέσως. Πολλές δεν θυμούνται πότε ήταν η τελευταία φορά που κατάφεραν να κοιμηθούν λίγο χωρίς να τις διακόψουν.

Επιπλέον, αρκετές μητέρες θυσιάζουν τον ύπνο τους για να προλάβουν τις υποχρεώσεις. Μπορεί να είναι εξαντλημένες το βράδυ, αλλά αν δεν έχουν ολοκληρώσει όσα είχαν στη λίστα τους —από ένα email στη δασκάλα του παιδιού μέχρι το πλυντήριο πιάτων ή την προετοιμασία για μια συνέντευξη της επόμενης ημέρας— παραμένουν ξύπνιες μέχρι να τα τελειώσουν. Ακόμη κι όταν ξαπλώσουν, το μυαλό τους μπορεί να συνεχίσει να ανατρέχει στις υποχρεώσεις της επόμενης ημέρας.

Φαίνεται πως δεν είναι οι μόνες. Η Naturepedic, εταιρεία προϊόντων ύπνου με έμφαση στα οργανικά υλικά, δημοσίευσε πρόσφατα έρευνα σε 1.000 μητέρες στις ΗΠΑ, ηλικίας 25–45 ετών, με παιδιά κάτω των 18 ετών που ζουν στο σπίτι. Το 90% δήλωσε ότι δυσκολεύεται να ηρεμήσει το πολυάσχολο μυαλό του πριν από τον ύπνο, ενώ το 48% κοιμάται λιγότερο από επτά ώρες. Οι μητέρες παιδιών ηλικίας 2 ετών και κάτω κοιμούνται κατά μέσο όρο περίπου 5,9 ώρες.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το 62% των μητέρων αισθάνεται πως χρειάζεται την επίσημη άδεια κάποιου άλλου για να δώσει προτεραιότητα στον ύπνο του, χωρίς να νιώσει ενοχές.

Η Naturepedic ονομάζει αυτό το χάσμα «κενό άδειας για ύπνο»: την απόσταση ανάμεσα στο να γνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε ξεκούραση και στο να επιτρέπουμε πράγματι στον εαυτό μας να την απολαύσει. Γιατί αντιμετωπίζουμε τον ύπνο σαν προνόμιο που πρέπει να κερδίσουμε και όχι σαν βασική ανθρώπινη ανάγκη; Και πώς μπορούμε να σταματήσουμε αυτή τη συνήθεια;

Πότε έγινε ο ύπνος κάτι που πρέπει να κερδίσουμε;

Παρότι όλο και περισσότεροι άνδρες αναλαμβάνουν οικιακές υποχρεώσεις, η άνιση κατανομή των ευθυνών στο σπίτι, η περιορισμένη υποστήριξη και οι απαιτήσεις της ανατροφής των παιδιών εξακολουθούν να παίζουν ρόλο. Για τις μητέρες, που σπάνια έχουν διάλειμμα, η πίεση μπορεί να συσσωρεύεται. Ένας καλός ύπνος οκτώ ή εννέα ωρών μπορεί να μοιάζει παράξενα υπερβολικός ή σαν σπατάλη πολύτιμου χρόνου.

«Ζούμε σε μια κοινωνία όπου μετράμε όλο και περισσότερο την αξία ενός ανθρώπου με βάση το πόσα κάνει και πόσο παράγει», λέει η Lorena Bernal, ιδρύτρια της Live Love Better και συγγραφέας του βιβλίου It Starts With You.

Όπως εξηγεί, οι μητέρες μπορεί να αισθάνονται εγωίστριες ή τεμπέλες όταν επιλέγουν να ξεκουραστούν αντί να κάνουν κάτι για την οικογένειά τους. «Κατά κάποιον τρόπο, οι μητέρες μπορεί να νιώθουν ότι οι άλλοι τις χρειάζονται τόσο πολύ, ώστε δεν μπορούν να αποσυνδεθούν».

Για πολλές μητέρες, η νύχτα είναι επίσης η μόνη ευκαιρία για λίγη ησυχία ή για να προλάβουν όσα έχουν αναβάλει. Μπορεί να μείνουν λίγο περισσότερο στον καναπέ, βλέποντας βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για πέντε ή δέκα λεπτά, επειδή δεν πιστεύουν ότι έχουν χρόνο να παρακολουθήσουν μια ολόκληρη τηλεοπτική σειρά.

Η συνήθεια αυτή μπορεί, όμως, να παραταθεί. Κάποια μπορεί να αναρωτηθεί γιατί αναβάλλει τον ύπνο για να ψάξει στο Google κάτι ασήμαντο, όπως πόσο καιρό είχαν σχέση στην πραγματική ζωή ο Zac Efron και η Vanessa Hudgens, αφού η κόρη της μόλις ανακάλυψε το High School Musical.

Γιατί κατηγορούμε τον εαυτό μας;

Η Emily Krushefski, αδειοδοτημένη επαγγελματίας σύμβουλος και διευθύνουσα σύμβουλος της Emotional Innovations, λέει ότι η αυτομομφή μπορεί να εξυπηρετεί και έναν απρόσμενο ψυχολογικό σκοπό: να μας δίνει την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο. Μπορεί να αποδίδουμε την εξάντλησή μας στο ότι δεν διαχειριστήκαμε σωστά τον χρόνο μας και να πιστεύουμε πως, αν γίνουμε πιο οργανωμένες, παραγωγικές ή πειθαρχημένες, θα λύσουμε το πρόβλημα.

Πολλές μητέρες αναγνωρίζουν αυτό το μοτίβο: μένουν ξύπνιες μέχρι αργά για να κάνουν την επόμενη ημέρα «ευκολότερη», αλλά τελικά εξαντλούνται ακόμη περισσότερο. «Η ψευδαίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο αυτών των σύνθετων και αδιάκοπων απαιτήσεων μάς δίνει μια αίσθηση ότι μπορούμε να επηρεάσουμε τα πράγματα», εξηγεί η Krushefski.

Πολλές μητέρες προσπαθούν να ανταποκριθούν σε υπερβολικά πολλές προσδοκίες για την οικογένειά τους, ενώ παράλληλα διαχειρίζονται την εργασία, τις άλλες σχέσεις τους και τις ατελείωτες οικιακές ευθύνες. «Μερικές φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι κανείς δεν μας αφήνει να ξεκουραστούμε», λέει η Bernal. «Είναι ότι έχουμε ταυτιστεί τόσο πολύ με τον ρόλο του ανθρώπου που φροντίζει τα πάντα, ώστε δυσκολευόμαστε να δώσουμε στον εαυτό μας την άδεια να τα αφήσει για λίγο».

Όταν οι ερευνητές ρώτησαν τι θα βοηθούσε τις μητέρες που συμμετείχαν στην έρευνα να κοιμούνται καλύτερα, το 59% απάντησε ότι θα βοηθούσε να αναλάβει κάποιος άλλος τις δουλειές του σπιτιού, ενώ το 58% είπε ότι θα ήθελε να μπορεί να κοιμηθεί περισσότερο το πρωί.

Γιατί δεν ησυχάζει το μυαλό μας;

Ύστερα από χρόνια που ξυπνούν τη νύχτα για να φροντίσουν μωρά και μικρά παιδιά, οι μητέρες μπορεί να συνηθίσουν να βρίσκονται σε εγρήγορση τη νύχτα. Αυτό το μοτίβο μπορεί να είναι δύσκολο να αλλάξει καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν.

Ακόμη κι όταν τα παιδιά μεγαλώσουν, ορισμένες μητέρες συνεχίζουν να ξυπνούν τακτικά μέσα στη νύχτα. Επίσης, όταν έχουν πολλές υποχρεώσεις, μπορεί να δυσκολεύονται να σταματήσουν τις σκέψεις τους μόλις ξαπλώσουν, ακόμη κι αν είναι εξαντλημένες. Η Krushefski εξηγεί ότι το νοητικό φορτίο της διαχείρισης του νοικοκυριού μπορεί να προκαλέσει μηρυκασμό, δηλαδή επαναλαμβανόμενες σκέψεις που είναι δύσκολο να διακοπούν. Το μυαλό συνεχίζει να αναζητά τι έχει ξεχαστεί ή τι πρέπει να γίνει στη συνέχεια.

Η Bernal παρομοιάζει αυτή την κατάσταση με έναν υπολογιστή που έχει ανοιχτά πάρα πολλά παράθυρα. «Κάθε παράθυρο εκτελεί ένα διαφορετικό πρόγραμμα: τα παιδιά, η δουλειά, κάτι που πρέπει να οργανώσετε, μια συζήτηση που είχατε, κάτι που ξεχάσατε να κάνετε, κάτι που σας ανησυχεί, το πρόγραμμα της επόμενης ημέρας. Μπορεί σωματικά να έχετε σταματήσει, αλλά όλα αυτά τα προγράμματα εξακολουθούν να εκτελούνται στο παρασκήνιο», λέει.

«Η ανάγκη για ύπνο συσσωρεύεται όλη την ημέρα, αλλά η αντίδραση του οργανισμού στο στρες μπορεί να την υπερνικήσει», εξηγεί η δρ Shelby Harris, πιστοποιημένη ειδικός στη συμπεριφορική ιατρική του ύπνου και ψυχολόγος στην BetterSleep. «Με τον καιρό, ο εγκέφαλος μπορεί να αρχίσει να συνδέει το κρεβάτι με την ανησυχία».

Πώς μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας την άδεια να κοιμηθεί;

Από τις μητέρες αναμένεται να κάνουν τα πάντα για όλους, ενώ ταυτόχρονα ακούν συνεχώς ότι πρέπει να φροντίζουν τον εαυτό τους. Η αντίφαση μπορεί να μοιάζει σχεδόν κωμική.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να μάθουμε να δίνουμε προτεραιότητα στον ύπνο. Είναι απαραίτητος για την ευεξία μας. Η χρόνια έλλειψη ύπνου μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, τη μνήμη, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τη λήψη αποφάσεων, ενώ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 και καρδιοπάθεια, λέει η Harris.

Ένας απλός τρόπος να εξασφαλίσουμε περισσότερο χρόνο για ύπνο είναι να ξεχωρίσουμε με ειλικρίνεια ποιες υποχρεώσεις είναι πραγματικά επείγουσες και ποιες μπορούν να περιμένουν, λέει η Bernal. Όταν κάνουμε υπερβολικά πολλά για την οικογένειά μας και δεν αφήνουμε τα μέλη της να εξασκηθούν στην αυτονομία, αυτό λειτουργεί εις βάρος όλων. Η ενθάρρυνση των παιδιών να βάζουν μόνα τους πλυντήριο, να βοηθούν στην προετοιμασία του γεύματός τους και να συμμαζεύουν μετά το δείπνο μπορεί να τους δώσει βασικές δεξιότητες ζωής, ενώ δεν αφήνει όλες τις ευθύνες στους γονείς.

Η Harris προτείνει να αφιερώνουμε 10 λεπτά νωρίτερα το βράδυ για να καταγράφουμε όσα μας απασχολούν, μαζί με το επόμενο βήμα για καθένα από αυτά. Αυτό μπορεί να μειώσει την πίεση την ώρα του ύπνου. Ο δρ Joseph Dzierzewski από το National Sleep Foundation συνιστά να σηκωνόμαστε από το κρεβάτι αν έχουμε μείνει ξύπνιοι περίπου 20 λεπτά και δεν φαίνεται να πλησιάζει ο ύπνος. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να κοιμηθούμε, τόσο περισσότερο μπορεί να μας διαφεύγει ο ύπνος.

«Καμία στρατηγική για τον ύπνο δεν μπορεί να αντισταθμίσει την έλλειψη διαθέσιμου χρόνου για ύπνο», προειδοποιεί ο Dzierzewski. Με άλλα λόγια, οι βραδινές ρουτίνες δεν αρκούν αν δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για ύπνο. Για οικογένειες όπου υπάρχει σύντροφος ή άλλη υποστήριξη, συνιστά να μοιράζονται οι νυχτερινές ευθύνες, ώστε κάθε φροντιστής να εξασφαλίζει ένα συνεχόμενο διάστημα ύπνου.

Σε περίπτωση επίμονης αϋπνίας, μπορεί να χρειαστεί να απευθυνθείτε σε γιατρό, για να προστατεύσετε την υγεία σας.

Όπως το θέτει η Bernal: «Ο ύπνος δεν θα έπρεπε να είναι η ανταμοιβή που παίρνετε αφού κάνετε αρκετά. Ο ύπνος είναι αυτό που σας επιτρέπει εξαρχής να ζείτε, να αγαπάτε, να σκέφτεστε, να εργάζεστε και να φροντίζετε τους άλλους».