Halloween και παιδιά: Γιατί θέλουν τα ίδια να νιώθουν φόβο

Μόλις ακούσει μια ιστορία με φαντάσματα, ένα παιδί μπορεί να κρύψει το πρόσωπό του, αφήνοντας όμως μια χαραμάδα ανάμεσα στα δάχτυλά του για να κοιτάζει. Στην τρομάρα του όταν κάποιος εμφανιστεί ξαφνικά πίσω από την πόρτα, ουρλιάζει, για να ζητήσει αμέσως μετά: «Ξανά!». Αυτή η φαινομενική αντίφαση έχει πλέον επιστημονική ονομασία: «ψυχαγωγικός φόβος».

Στη Δανία, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Όρχους εξετάζουν συστηματικά το φαινόμενο. Παρακολούθησαν επισκέπτες σε στοιχειωμένο σπίτι και κατέγραψαν τους καρδιακούς παλμούς τους. Τα στοιχεία έδειξαν πως η μεγαλύτερη απόλαυση έρχεται ούτε με λίγο ούτε με υπερβολικό τρόμο, αλλά όταν βρίσκεται κανείς κάπου στη μέση: να φοβάται αρκετά ώστε να αυξάνεται η αδρεναλίνη, χωρίς όμως ο φόβος να γίνεται συντριπτικός. Τότε ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο, έχοντας ταυτόχρονα επίγνωση πως δεν υπάρχει πραγματική απειλή.

Για ένα παιδί, ο φόβος μέσα στο παιχνίδι γίνεται τρόπος εξάσκησης. Δοκιμάζει τα όριά του, μαθαίνει να χαλαρώνει το σώμα του και διαπιστώνει ότι μπορεί να αντέξει ένα δυσάρεστο συναίσθημα. Γι’ αυτό και τα παραμύθια για παιδιά περιλαμβάνουν συχνά σκοτεινούς χαρακτήρες, από τον Κακό Λύκο έως τις μάγισσες που κατοικούν στο δάσος.

Ανθεστήρια και Halloween: αρχαίες παραδόσεις γύρω από τον φόβο

Στην αρχαία Αθήνα, η παράδοση των Ανθεστηρίων ήθελε τις ψυχές των νεκρών να κυκλοφορούν στην πόλη για σύντομο διάστημα. Για να προφυλαχθούν, οι κάτοικοι άλειφαν τις πόρτες τους με πίσσα, ενώ στο τέλος της γιορτής έλεγαν «Θύραζε Κῆρες, οὐκέτ’ Ἀνθεστήρια», φράση που, κατά την επικρατέστερη ερμηνεία, προέτρεπε τις ψυχές να αποχωρήσουν. Αιώνες αργότερα, η ελληνική λαϊκή παράδοση έπλασε τους δικούς της καλικάντζαρους, οι οποίοι ανεβαίνουν στον κόσμο των ανθρώπων μόνο το Δωδεκαήμερο. Σε κάθε εποχή επανέρχεται η ίδια ανθρώπινη ανάγκη: το τρομακτικό να περιορίζεται σε ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να γίνεται ευκολότερα διαχειρίσιμο.

Ίσως, λοιπόν, το Halloween να μην είναι τόσο ξένο προς εμάς όσο φαίνεται. Πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή ενός πανάρχαιου ανθρώπινου παιχνιδιού. Οι ενήλικες χρειάζεται να θυμούνται ότι κάθε παιδί έχει τη δική του ανεκτή δόση φόβου και πως, όταν τελειώσει μια τρομακτική ιστορία, τίποτα δεν είναι σημαντικότερο από ένα ασφαλές χέρι για να κρατήσει.