Το βρέφος μπορεί να απλώσει το χέρι για να δώσει ένα αντικείμενο στη μητέρα του ή να συνεργαστεί όταν το ντύνουν, περνώντας το χέρι μέσα από το μανίκι. Παρότι μοιάζουν με μικρές, ασήμαντες κινήσεις, είναι ενδεικτικές των πρώτων τρόπων με τους οποίους τα μωρά συμμετέχουν σε δραστηριότητες μαζί με άλλους. Πότε αρχίζει, όμως, ένα βρέφος να προσφέρει ουσιαστικά βοήθεια και τι το παρακινεί να εμπλακεί σε κάτι που δεν αφορά μόνο το ίδιο;
Μια νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Child Development διερευνά την εξέλιξη των πρώτων συμπεριφορών βοήθειας. Παράλληλα, επισημαίνει πόσο σημαντικές είναι τόσο οι κινητικές δεξιότητες όσο και η σχέση του βρέφους με τους φροντιστές του.
Πότε εμφανίζονται οι πρώτες συμπεριφορές βοήθειας στα βρέφη;
Ήδη κοντά στα πρώτα γενέθλια μπορεί να κάνουν την εμφάνισή τους οι αρχικές εκδηλώσεις βοηθητικής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, το μωρό ενδέχεται να συμμετέχει σε μια καθημερινή ασχολία μαζί με τον γονιό του ή να επιχειρεί να παραδώσει σε κάποιον ένα αντικείμενο που είναι μακριά του.
Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι το παιδί αντιλαμβάνεται την έννοια της βοήθειας όπως ένας ενήλικας. Οι ερευνητές εξετάζουν ξεχωριστά τη συμβολή της κατανόησης των στόχων των άλλων, των κινητικών δεξιοτήτων και των κοινωνικών εμπειριών στην ανάπτυξη αυτών των συμπεριφορών.
Η έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα προσφέρει ενδιαφέρουσες απαντήσεις.
Τα βασικά ευρήματα της νέας έρευνας για τα βρέφη
Ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Λούντβιχ Μαξιμίλιαν του Μονάχου, μαζί με συνεργαζόμενα ιδρύματα, παρακολούθησε 118 βρέφη και τις μητέρες τους, αξιολογώντας την ανάπτυξη των παιδιών σε ηλικία 6, 10 και 14 μηνών. Οι επιστήμονες εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στις πρώτες συμπεριφορές βοήθειας και την κινητική ανάπτυξη, την πρόβλεψη των ενεργειών των άλλων και την ποιότητα της επαφής με τον φροντιστή.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η βοήθεια προς τη μητέρα σχετιζόταν τόσο με την κινητική εξέλιξη του βρέφους όσο και με το αν εκείνη του έδειχνε στην πράξη τη συμπεριφορά που χρειαζόταν.
Όταν, από την άλλη, ζητούνταν από το μωρό να βοηθήσει έναν ενήλικα που δεν γνώριζε, φάνηκε να έχουν βαρύτητα η κινητική ανάπτυξη, η δυνατότητα πρόβλεψης της εξέλιξης μιας πράξης και η ποιότητα της σχέσης με τη μητέρα.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι πρώτες απόπειρες βοήθειας δεν αναπτύσσονται αποκομμένες από τις άλλες δεξιότητες του παιδιού. Συνδέονται, αντίθετα, με την ευρύτερη κινητική και κοινωνική του εξέλιξη.
Πώς βοηθά το παράδειγμα του γονιού στην ανάπτυξη του μωρού
Η μίμηση και η καθημερινή επαφή γονιού και παιδιού συνδέονται με ένα από τα αξιοσημείωτα ευρήματα. Δείχνοντας στο μωρό πώς μπορεί να συμμετάσχει σε μια δραστηριότητα, ο γονιός τού παρέχει ένα υπόδειγμα που το παιδί ενδέχεται σταδιακά να ακολουθήσει.
Ας πάρουμε ως παράδειγμα το ντύσιμο του μωρού. Αρχικά, ο γονιός κάνει σχεδόν όλα τα βήματα. Σταδιακά, όμως, το παιδί μπορεί να αρχίσει να συμβάλλει, σηκώνοντας το χέρι του ή επιχειρώντας να το βάλει στο μανίκι.
Δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το παιδί επιδιώκει συνειδητά να προσφέρει βοήθεια. Η κίνησή του συνιστά, παρ’ όλα αυτά, ένα πρώτο δείγμα συμμετοχής σε κοινή δραστηριότητα.
Κατά τους ερευνητές, οι καθημερινές αυτές στιγμές αλληλεπίδρασης είναι δυνατόν να ενισχύσουν την ανάπτυξη βοηθητικών συμπεριφορών.
Η σχέση ανάμεσα στις κινητικές δεξιότητες και την κοινωνική ανάπτυξη
Η αντίληψη του τι συμβαίνει γύρω του δεν αρκεί από μόνη της για να βοηθήσει ένα βρέφος· πρέπει να μπορεί και να κάνει την ανάλογη κίνηση. Για να πιάσει ένα αντικείμενο, να το μεταφέρει ή να το δώσει στο χέρι κάποιου, απαιτούνται κινητικός έλεγχος και συντονισμός.
Με την πρόοδο αυτών των δεξιοτήτων διευρύνονται οι τρόποι με τους οποίους το βρέφος μπορεί να συμμετέχει ενεργά στην καθημερινή ζωή.
Η μελέτη προσθέτει στοιχεία στην άποψη ότι η κοινωνική και η κινητική εξέλιξη συνδέονται στενά. Οι πρώτες συμπεριφορές βοήθειας φαίνεται να διαμορφώνονται από τη συνεργασία διαφορετικών αναπτυξιακών δεξιοτήτων, όχι από έναν μόνο μηχανισμό.
Πρακτικοί τρόποι να ενθαρρύνετε τη συνεργασία του βρέφους
Δεν απαιτείται κάποια οργανωμένη ειδική δραστηριότητα, καθώς η καθημερινότητα δημιουργεί πολλές ευκαιρίες για να κάνουμε πράγματα μαζί με το μωρό. Μπορούμε, λόγου χάρη, να του αφήνουμε χρόνο να συμμετέχει όταν το ντύνουμε, να παίζουμε παιχνίδια όπου δίνουμε και παίρνουμε αντικείμενα ή να του δείχνουμε πώς γίνεται μια απλή κίνηση. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ανταποκρινόμαστε στις δικές του πρωτοβουλίες, ακόμη κι αν δεν καταλήγουν στο αποτέλεσμα που περιμέναμε.
Δεν χρειάζεται, παρ’ όλα αυτά, να ασκούμε πίεση στο παιδί για να μας βοηθήσει ούτε να κρίνουμε την ανάπτυξή του από την προθυμία του να συμμετέχει σε τέτοιες δραστηριότητες.
Κάθε μωρό ακολουθεί τη δική του αναπτυξιακή πορεία. Η συμπεριφορά του διαμορφώνεται, μεταξύ άλλων, από την ηλικία, τις κινητικές του δεξιότητες και το περιβάλλον όπου μεγαλώνει.
Απλές κινήσεις που σηματοδοτούν σημαντικά αναπτυξιακά βήματα
Οι πρώτες απόπειρες ενός βρέφους να συνδράμει δεν αποτελούν μόνο γλυκές στιγμές της καθημερινότητας. Μέσα από αυτές μπορούμε να δούμε πώς αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις ενέργειες των άλλων και να παίρνει μέρος σε δραστηριότητες μαζί τους.
Προγενέστερες έρευνες έχουν καταγράψει πιο σύνθετες συμπεριφορές βοήθειας σε παιδιά 14 έως 18 μηνών. Αυτό έχει παρατηρηθεί ακόμη και όταν ένας ενήλικας δυσκολεύεται να φτάσει ένα αντικείμενο.
Η πρόσφατη μελέτη συμπληρώνει την εικόνα, καθώς υποδεικνύει ότι οι δεξιότητες και οι εμπειρίες που καλλιεργούνται ήδη κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής συνδέονται με τις βάσεις αυτής της συμπεριφοράς.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι πως, πολύ πριν αποκτήσει τη δυνατότητα να πει «να σε βοηθήσω;», ένα παιδί αρχίζει να μαθαίνει τι σημαίνει να κάνουμε κάτι μαζί.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/pote-to-vrefos-archizei-na-thelei-na-voitha-toys-alloys/26118
