Εφηβεία: Οι έφηβοι ανακαλύπτουν μια νέα ταυτότητα

«Γιατί δεν μου μιλάς πια;», «Γιατί πρέπει να διαφωνείς με όλα;». Αν έχετε παιδί στην προεφηβεία ή στην εφηβεία, πιθανόν να αναγνωρίζετε αυτές τις απορίες. Καθώς αφήνει πίσω του τα παιδικά παιχνίδια και πλησιάζει τις πρώτες σημαντικές αποφάσεις, το παιδί που γνωρίζαμε μεταβάλλεται — και η σχέση μας μαζί του επίσης. Η συμπεριφορά που μοιάζει με απομάκρυνση ή αντίδραση ενδέχεται να είναι ένα φυσιολογικό στάδιο προς την αυτονομία και την εξατομίκευση (individuation): τη διαδικασία με την οποία το παιδί χτίζει τη δική του ταυτότητα, διακριτή από των γονιών του.

Τι περιλαμβάνει η ανακάλυψη της προσωπικής ταυτότητας;

Η αναζήτηση του εαυτού μας σημαίνει να καταλαβαίνουμε τι μας αρέσει, ποιες ιδέες και αξίες έχουμε και τι επιθυμούμε για τη ζωή μας. Στα παιδιά, η διεργασία αυτή εντείνεται ιδιαίτερα κατά την εφηβεία. Διαμορφώνουν δικές τους θέσεις, διεκδικούν ιδιωτικό χώρο και πειραματίζονται με τρόπους έκφρασης. Είναι πιθανό να διαφοροποιήσουν τη μουσική που ακούν, τις παρέες, τα ρούχα ή τις ασχολίες τους. Μπορεί επίσης να θέσουν υπό αμφισβήτηση τις οικογενειακές συνήθειες και να υποστηρίξουν απόψεις άλλες από τις δικές μας. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι απορρίπτουν την οικογένεια· συχνά αναζητούν απάντηση στο ερώτημα: «Ποιος είμαι εγώ, πέρα από αυτό που περιμένουν οι άλλοι από εμένα;».

Η διεκδίκηση μεγαλύτερης ανεξαρτησίας μπορεί να πάρει διάφορες μορφές:

• Ζητά περισσότερο προσωπικό χώρο: Δεν επιθυμεί να αφηγείται κάθε λεπτομέρεια της ημέρας του και επιλέγει να περνά χρόνο μόνο του.
• Χτίζει προσωπικές απόψεις: Μπορεί να διαφωνεί με τους γονείς αντί να αποδέχεται αυτόματα όσα λένε και να θέλει να συζητήσει ή να αμφισβητήσει τους κανόνες.
• Δοκιμάζει διαφορετικές εικόνες: Επιλέγει άλλα ρούχα, χτένισμα, μουσική ή δραστηριότητες.
• Στρέφεται περισσότερο στις δικές του ανάγκες: Προσπαθεί να κατανοήσει τα συναισθήματα, τις επιθυμίες και τις ανάγκες του, αν και μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πάντα εύκολα τη σκοπιά των άλλων.

Οι μεταβολές αυτές ενδέχεται να δυσκολεύουν τους γονείς. Ωστόσο, το ότι το παιδί γίνεται ανεξάρτητο δεν σημαίνει πως παύει να μας χρειάζεται· σημαίνει πως καλούμαστε να σταθούμε δίπλα του με διαφορετικό τρόπο.

Εφηβεία: Στήριξη του παιδιού με σεβασμό στην αυτονομία του

1. Ακούμε προτού κρίνουμε

Αν το παιδί διατυπώσει διαφορετική άποψη, ας αποφύγουμε την άμεση απάντηση «όταν μεγαλώσεις, θα καταλάβεις». Αντί γι’ αυτό, μπορούμε να το ρωτήσουμε: «Τι σε κάνει να το πιστεύεις αυτό;». Με αυτόν τον τρόπο αναγνωρίζουμε την αξία της σκέψης του, ακόμη κι αν έχουμε αντίθετη γνώμη.

1. Αφήνουμε περιθώριο για προσωπικές επιλογές

Μπορούμε να αρχίσουμε με απλές αποφάσεις της καθημερινότητας, όπως η οργάνωση του χρόνου, η επιλογή μιας δραστηριότητας ή ο τρόπος διαχείρισης μιας σχολικής εργασίας. Βήμα βήμα, η ελευθερία συνδέεται με την ανάληψη ευθύνης και την αντιμετώπιση των συνεπειών.

1. Σεβόμαστε τον προσωπικό του χώρο

Δεν είναι αναγκαίο να μοιράζεται μαζί μας κάθε σκέψη του. Χρειάζεται, ωστόσο, να αισθάνεται ότι μπορεί να μας μιλήσει χωρίς να φοβάται πως θα το γελοιοποιήσουμε ή θα το επικρίνουμε υπερβολικά.

1. Διατηρούμε σαφή και σταθερά όρια

Ο σεβασμός στην προσωπικότητα του παιδιού δεν καταργεί τους κανόνες. Για ζητήματα όπως η ασφάλεια, οι ουσίες, οι επικίνδυνες συμπεριφορές και ο σεβασμός προς τους άλλους, απαιτούνται ξεκάθαρα όρια και συζήτηση, καθώς και παρέμβαση όταν χρειάζεται.

1. Αποδεχόμαστε τις διαφορές του

Δεν χρειάζεται να έχει τα ίδια μουσικά γούστα με εμάς, να επιλέξει το επάγγελμα που είχαμε ονειρευτεί ή να συμμερίζεται κάθε πεποίθησή μας. Σκοπός μας δεν είναι να πλάσουμε ένα αντίγραφό μας, αλλά να στηρίξουμε την ανάπτυξη ενός αυτόνομου και ξεχωριστού ανθρώπου.