Ο καπνός από μια πυρκαγιά μπορεί να απομακρυνθεί πολύ από το σημείο όπου καίγονται τα δέντρα. Διανύει χιλιάδες χιλιόμετρα και φτάνει σε πόλεις που δεν έχουν δει φλόγες, ενώ μπορεί να υπάρχει στον αέρα που αναπνέουμε χωρίς να είναι ορατός.
Γράφει η Ρούλα Σκουρογιάννη
Μεγάλη νέα μελέτη από τις ΗΠΑ εξετάζει τις πιθανές συνέπειες του καπνού για μια εγκυμονούσα και το έμβρυο. Τα ευρήματα* δεν δικαιολογούν πανικό, είναι όμως σημαντικό να τα γνωρίζουν τόσο οι μέλλουσες μητέρες όσο και οι επαγγελματίες υγείας που τις φροντίζουν.
Τα αποτελέσματα της έρευνας για τον καπνό και τον αυτισμό
Στο JAMA Pediatrics** δημοσιεύτηκε έρευνα με 893.212 ζευγάρια μητέρας-παιδιού, εγγεγραμμένα στο Medicaid, των οποίων τα παιδιά γεννήθηκαν από το 2007 έως το 2014. Το Medicaid είναι πρόγραμμα υγειονομικής κάλυψης στις ΗΠΑ για άτομα με χαμηλότερο εισόδημα, το οποίο υλοποιείται από κοινού με τις πολιτείες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η έκθεση σε καπνό πυρκαγιών στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κυρίως στο δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο, συνδεόταν με μεγαλύτερο κίνδυνο διάγνωσης αυτισμού στα παιδιά.
Για κάθε εβδομάδα, οι ερευνητές υπολόγισαν τα επίπεδα καπνού με βάση τον ταχυδρομικό κώδικα της διεύθυνσης κατοικίας της μητέρας. Η ανάλυση αφορούσε τα εισπνεύσιμα σωματίδια με διάμετρο έως 2,5 μικρόμετρα, γνωστά ως PM2.5. Σε άλλη πρόσφατη έρευνα αναφέρεται ότι είναι περίπου 30 φορές πιο λεπτά από μια ανθρώπινη τρίχα. Κάθε αύξηση 0,75 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο στη μέση συγκέντρωση σωματιδίων από πυρκαγιές κατά την κύηση συσχετίστηκε με 30% μεγαλύτερο κίνδυνο διάγνωσης αυτισμού έως τα 8 έτη. Αύξηση του κινδύνου συσχετίστηκε και με τα λεπτά σωματίδια από άλλες πηγές, αλλά σε μικρότερο βαθμό.
Τα στάδια της εγκυμοσύνης με ισχυρότερη συσχέτιση
Ισχυρότερη συσχέτιση καταγράφηκε όταν η έκθεση σημειώθηκε μετά τη 15η εβδομάδα κύησης. Η επικεφαλής της έρευνας, η επιδημιολόγος Στεφανία Παπαθεοδώρου από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Rutgers στο Νιου Τζέρσεϊ, υπογραμμίζει πως η ανάπτυξη του εγκεφάλου συνεχίζεται σε όλη την εγκυμοσύνη. Όπως εξηγεί, ο εγκέφαλος αναπτύσσεται γρήγορα σε αυτή την περίοδο και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάσουν κρίσιμες αναπτυξιακές διαδικασίες. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το μέσο και το τελευταίο μέρος της κύησης ενδέχεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία. Οι ερευνητές εξέτασαν και τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής, χωρίς να εντοπίσουν συσχέτιση με την προγεννητική έκθεση σε λεπτά σωματίδια από καπνό πυρκαγιών.
Οι ιδιαιτερότητες και οι κίνδυνοι του καπνού πυρκαγιών
Σε σύγκριση με τη «συνηθισμένη» ατμοσφαιρική ρύπανση, ο καπνός από πυρκαγιές θεωρείται πιο τοξικός. Μπορεί να αιωρείται στην ατμόσφαιρα επί εβδομάδες και να μεταφέρεται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Τα σωματίδιά του φτάνουν βαθιά στους πνεύμονες και συμβάλλουν σε φλεγμονή*** σε όλο το σώμα. «Η έκθεση μπορεί να συμβαίνει ακόμη και όταν ο καπνός δεν είναι ορατός», σημειώνει η Παπαθεοδώρου.
Οι προηγούμενες έρευνες έχουν δώσει διαφορετικά αποτελέσματα
Η έρευνα αυτή δεν είναι η πρώτη για τη συγκεκριμένη σχέση, ενώ οι προηγούμενες μελέτες δεν έχουν καταλήξει σε κοινό συμπέρασμα. Δύο παλαιότερες έρευνες, που έγιναν μόνο στην Καλιφόρνια, έδωσαν διαφορετικά αποτελέσματα για τον καπνό πυρκαγιών και τον αυτισμό. Σε νεότερη μελέτη, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Davis (UC Davis) συνδύασε στοιχεία για τον καπνό με δεδομένα ληξιαρχικών πράξεων γεννήσεων από το 2001 έως το 2019. Η μέση έκθεση κατά την εγκυμοσύνη είχε ασθενή μόνο συσχέτιση με τη διάγνωση, ενώ η σχέση ήταν εντονότερη όταν υπήρχε πολύς καπνός. Στις εγκυμοσύνες με την υψηλότερη έκθεση, δηλαδή στο ανώτερο 10%, η πιθανότητα αυτισμού ήταν αυξημένη κατά 6%, ενώ σε περιοχές με πιο καθαρό αέρα η αύξηση έφτανε το 50%. Οι ερευνητές τόσο αυτής όσο και της νέας μελέτης τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση.
Οι περιορισμοί της έρευνας και όσα δεν τεκμηριώνει
Αυτό είναι το βασικό σημείο που χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη: καταγράφει συσχέτιση, αλλά δεν αποδεικνύει ότι ο καπνός προκαλεί αυτισμό ή εξηγεί μέσω ποιου μηχανισμού θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο. Επιπλέον, αφορά γυναίκες που ήταν εγγεγραμμένες στο Medicaid, κάτι που ενδέχεται να περιορίζει το κατά πόσο τα συμπεράσματα ισχύουν για τον ευρύτερο πληθυσμό. Οι κοινωνικοοικονομικές διαφορές μπορεί να συνδέονται με τον τρόπο ζωής, την πρόσβαση στην περίθαλψη και τη διάγνωση. Ο αυτισμός είναι σύνθετη κατάσταση, στην οποία συμμετέχουν γενετικοί και άλλοι παράγοντες. Η Παπαθεοδώρου επισημαίνει ότι χρειάζονται περισσότερες έρευνες, ώστε να επιβεβαιωθεί η συσχέτιση και να διευκρινιστούν καλύτερα οι ενδεχόμενες επιδράσεις του καπνού. Στις ΗΠΑ οι διαγνώσεις αυτισμού έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, γεγονός που εντείνει το ενδιαφέρον για πιθανούς παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή την εξέλιξη.
Τι μπορούν να κάνουν οι έγκυες
Οι ερευνητές δεν εισηγούνται δύσκολα ή ακραία μέτρα. Προτείνουν στις εγκύους να ενημερώνονται για τις πυρκαγιές στην περιοχή τους και να ελέγχουν τις τοπικές αναφορές σχετικά με την ποιότητα του αέρα. Σε περιόδους καπνού, συνιστάται να περιορίζουν την παραμονή τους σε εξωτερικούς χώρους και να ακολουθούν τις οδηγίες που ισχύουν για τις ευάλωτες ομάδες όταν η ρύπανση είναι αυξημένη. Πρακτικά, αυτό σημαίνει αποφυγή έντονης δραστηριότητας έξω όταν η ατμόσφαιρα είναι βαριά και παραμονή, όσο γίνεται, σε εσωτερικούς χώρους.
Η Παπαθεοδώρου καλεί ακόμη τους επαγγελματίες υγείας να εντάξουν τους περιβαλλοντικούς κινδύνους στην καθιερωμένη προγεννητική φροντίδα. «Μερικές φορές οι κλινικοί γιατροί δεν γνωρίζουν καν αυτούς τους κινδύνους», λέει. Όπως επισημαίνει, οι κλινικοί γιατροί δεν παρέχουν επαρκή περιβαλλοντική συμβουλευτική κατά την εγκυμοσύνη.
Τι δείχνουν συνολικά τα ευρήματα για την εγκυμοσύνη
Τα ευρήματα προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού από την κύηση. Η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας και αποτελέσματος ούτε επιτρέπει οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο, καθώς οι πυρκαγιές γίνονται συχνότερες και μεγαλύτερες, το θέμα αφορά και χώρες όπως η Ελλάδα, όπου κάθε καλοκαίρι ο καπνός υποβαθμίζει την ποιότητα του αέρα σε εκτεταμένες περιοχές. Όσο αναμένονται περισσότερα δεδομένα, μπορούν να ληφθούν απλά προληπτικά μέτρα: έγκαιρη ενημέρωση, έλεγχος της ποιότητας του αέρα και επικοινωνία με τον μαιευτήρα όταν υπάρχουν έντονα επεισόδια καπνού.
Περισσότερες πληροφορίες από τις σχετικές δημοσιεύσεις θα βρείτε στους ακόλουθους συνδέσμους:
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/kapnos-apo-pyrkagies-ftanei-sto-emvryo-ti-deichnei-nea-meleti-gia-ton-aytismo/26315
