Μοναχική διαβίωση: Με ποιον τρόπο συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου

Το ποσοστό των ενηλίκων στις ΗΠΑ που ζουν μόνοι αυξάνεται: από 9,4 εκατομμύρια το 1967 έφτασε τα 38,1 εκατομμύρια το 2023, σχεδόν διπλασιάζοντας το μερίδιό τους στον πληθυσμό. Μελέτη της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (ACS) εξέτασε τη σχέση της μοναχικής διαβίωσης με τον κίνδυνο θανάτου, αναδεικνύοντας παράλληλα σημαντικούς παράγοντες που μπορεί να εξηγούν ένα μεγάλο μέρος της διαφοράς.

Τι έδειξε η μελέτη

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο International Journal of Epidemiology και παρακολούθησε 598.023 ενήλικες στις ΗΠΑ για περίπου 22 χρόνια. Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από την National Health Interview Survey και τον National Death Index για την περίοδο 1998-2018.

Η διαβίωση μόνος ή μόνη συσχετίστηκε με υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία: κατά 22% για τους ενήλικες ηλικίας 18 έως 64 ετών και κατά 6% για όσους ήταν 65 ετών και άνω. Σε όλες τις ηλικίες, όσοι ζούσαν μόνοι είχαν επίσης αισθητά αυξημένο κίνδυνο θανάτου από αυτοκτονία.

Ακολουθούν τα ποσοστά αυξημένου κινδύνου που καταγράφηκαν ανά ηλικιακή ομάδα:

• Για τους ενήλικες ηλικίας 18 έως 64 ετών: 58% για θάνατο από αυτοκτονία, 41% από καρδιοπάθεια, 34% από διαβήτη, 27% από καρκίνο του παχέος εντέρου, 23% από αγγειακή εγκεφαλική νόσο, 17% από ατύχημα και 27% από τραυματισμούς γενικά.
• Για τους ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω: 103% για θάνατο από αυτοκτονία, 28% από υπέρταση, 11% από καρδιοπάθεια και 16% από τραυματισμούς.

Γιατί η μοναχική διαβίωση δεν είναι από μόνη της ο παράγοντας κινδύνου

Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης επισημαίνει ότι τα ποσοστά δεν πρέπει να εκληφθούν ως γενικό συμπέρασμα πως η ζωή μόνος ή μόνη είναι επιβλαβής. «Το να ζει κανείς μόνος δεν είναι απαραίτητα επιβλαβές ή μια μη ιδανική συνθήκη διαβίωσης», δήλωσε σε δελτίο Τύπου η Hyunjung Lee, Ph.D., κύρια επιστήμονας στην έρευνα για τις ανισότητες στον καρκίνο στην Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία.

Όπως εξήγησε, οι περισσότεροι επιπλέον θάνατοι μεταξύ των ανθρώπων που ζούσαν μόνοι καταγράφηκαν σε άτομα με ήδη υπάρχοντα προβλήματα υγείας ή με παράγοντες έκθεσης υψηλού κινδύνου. Επομένως, η υψηλότερη θνησιμότητα δεν συνδεόταν απλώς με τη συνθήκη διαβίωσης.

Οι κοινωνικοδημογραφικοί παράγοντες, ο τρόπος ζωής, η πρόσβαση στην περίθαλψη και τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας εξηγούσαν το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς στη θνησιμότητα μεταξύ όσων ζούσαν μόνοι και όσων ζούσαν με άλλους: το 57,1% στους ενήλικες 18 έως 64 ετών και το 85,4% στους ενήλικες 65 ετών και άνω.

Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι απλώς ότι κάποιος μένει μόνος, αλλά και όσα μπορεί να συμβαίνουν στο σπίτι του: χρόνια νοσήματα που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς, περιορισμένη πρόσβαση στην προληπτική φροντίδα και λιγότερες ευκαιρίες για την παρακολούθηση της ψυχικής υγείας και της ασφάλειας. Η μελέτη δεν αποτελεί λόγο να κρίνει κανείς την επιλογή ή τις συνθήκες διαβίωσης των άλλων. Αναδεικνύει, αντίθετα, συγκεκριμένους παράγοντες που μπορούν να αντιμετωπιστούν.

Παράγοντες που αξίζει να προσέξετε

Η Lee και οι συν-συγγραφείς της επισημαίνουν ορισμένα σημεία που έχουν σημασία ανεξάρτητα από το αν κάποιος ζει μόνος ή με άλλους:

• Παρακολουθήστε τα χρόνια νοσήματα: Οι καρδιοπάθειες, ο διαβήτης και η υπέρταση αναδείχθηκαν ως παράγοντες κινδύνου στη μελέτη. Οι τακτικοί έλεγχοι και η συνεπής διαχείριση των υφιστάμενων προβλημάτων υγείας είναι σημαντικά, ιδίως όταν δεν υπάρχει άλλο άτομο στο σπίτι που να παρατηρεί πιθανές αλλαγές στην καθημερινή κατάσταση της υγείας.
• Οργανώστε την προληπτική φροντίδα: Οι συγγραφείς της μελέτης ανέφεραν τη βελτίωση της πρόσβασης στην πρόληψη ως βασικό πεδίο παρέμβασης. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι προγραμματίζετε τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο και βάζετε υπενθυμίσεις για εξετάσεις που ίσως αναβάλλετε.
• Δώστε σημασία στην ψυχική υγεία: Ο κίνδυνος αυτοκτονίας ήταν αυξημένος σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και οι ερευνητές ανέδειξαν τον έλεγχο της ψυχικής υγείας ως προτεραιότητα. Όσοι ζουν μόνοι μπορούν να οργανώσουν τακτικές επικοινωνίες με επαγγελματία ψυχικής υγείας, φίλο ή μέλος της οικογένειας.
• Κάντε τον χώρο σας ασφαλέστερο: Τα ατυχήματα και οι τραυματισμοί συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο θανάτου, ενώ οι τραυματισμοί εμφανίστηκαν ως παράγοντας κινδύνου και στις δύο ηλικιακές ομάδες. Ο καλύτερος φωτισμός, η απομάκρυνση αντικειμένων στα οποία μπορεί να σκοντάψει κάποιος και η διατήρηση του τηλεφώνου σε κοντινή απόσταση μπορούν να βοηθήσουν.
• Διατηρήστε κοινωνικές επαφές: Όταν κάποιος ζει μόνος, μπορεί να χρειάζεται περισσότερη συνειδητή προσπάθεια για να συναντά φίλους και αγαπημένα πρόσωπα. Η μοναξιά συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την υγεία, γι’ αυτό είναι χρήσιμο να προγραμματίζονται δραστηριότητες εκτός σπιτιού.

Τι να κρατήσετε

Η μελέτη δεν έχει σκοπό να στιγματίσει όσους ζουν μόνοι, αλλά να επιστήσει την προσοχή σε πιθανούς κινδύνους. Η πρόσβαση στην περίθαλψη, τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας και οι παράγοντες που μπορούν να αλλάξουν έχουν μεγαλύτερη σημασία από τα ποσοστά αυξημένου κινδύνου από μόνα τους, τόσο για όσους ζουν μόνοι όσο και για όσους συγκατοικούν.

Για ζητήματα υγείας, η πρόληψη και η αντιμετώπιση προβλημάτων πρέπει να συζητούνται με τον γιατρό.