Έκθεση στον μόλυβδο: Νέα επιστημονικά δεδομένα για την αόρατη απειλή στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών

Η χρόνια έκθεση σε μόλυβδο, ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, συνδέεται με προβλήματα προσοχής και μάθησης. Οι παιδίατροι ζητούν ισχυρότερα μέτρα πρόληψης.

Ο μόλυβδος μπορεί να βλάψει την ανάπτυξη των παιδιών, χωρίς να γίνεται πάντα αντιληπτός, καθώς αποτελεί περιβαλλοντικό κίνδυνο που ενδέχεται να παραμένει αδιάγνωστος επί μακρόν. Μελέτες συσχετίζουν τη χρόνια έκθεση με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις, μαθησιακές δυσκολίες και μεγαλύτερες πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ.

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Πρόληψης της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο (18–24 Οκτωβρίου 2026) και τις πρόσφατες ανακοινώσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής ζητά να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόληψη και στην έγκαιρη αναγνώριση.

Ποια γενιά έχει μεγαλύτερο κίνδυνο ψυχιατρικών διαταραχών από την έκθεση στον μόλυβδο – Τι δείχνουν τα στοιχεία

«Από την ανίχνευση στην πρόληψη» είναι το κεντρικό μήνυμα του ΠΟΥ, ο οποίος επισημαίνει πως η έκθεση στον μόλυβδο μπορεί να μην εντοπιστεί για μεγάλο διάστημα, αφού συχνά δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Οι συνέπειες, όμως, στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο μπορεί να διαρκέσουν για χρόνια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι μη αναστρέψιμες.

Για τα παιδιά δεν έχει προσδιοριστεί ασφαλές επίπεδο έκθεσης στον μόλυβδο. Η παρουσία του στο αίμα ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις έχει συσχετιστεί με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες συγκέντρωσης, προβλήματα συμπεριφοράς και μαθησιακές δυσκολίες.

Τι αναφέρουν τα στοιχεία του ΠΟΥ και της UNICEF για τον μόλυβδο

Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι το 2023 η έκθεση στον μόλυβδο συνδέθηκε παγκοσμίως με πάνω από 3,5 εκατομμύρια θανάτους, κυρίως εξαιτίας καρδιαγγειακών επιπτώσεων στους ενήλικες.

Επιπλέον, σε κοινή έκθεση που έδωσαν στη δημοσιότητα το 2020 η UNICEF και ο οργανισμός Pure Earth, εκτιμάται ότι περίπου ένα στα τρία παιδιά στον κόσμο —έως και 800 εκατομμύρια— είχε στο αίμα συγκέντρωση μολύβδου ίση ή μεγαλύτερη από 5 μg/dL.

Ο μόλυβδος μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό μέσω μολυσμένου νερού, εδάφους, οικιακής σκόνης, παλαιών χρωμάτων, ορισμένων επιμολυσμένων προϊόντων και τροφίμων, καθώς και μέσω δραστηριοτήτων ανακύκλωσης ή βιομηχανικής χρήσης του.

Η έκθεση στον μόλυβδο και οι σχεδόν διπλάσιες σχετικές πιθανότητες ΔΕΠΥ

Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν τα επιστημονικά ευρήματα που συσχετίζουν τη μακροχρόνια έκθεση στον μόλυβδο με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).

Σε μετα-ανάλυση 31 μελετών με συνολικά 25.258 παιδιά, η οποία δημοσιεύτηκε το 2025 στο European Child & Adolescent Psychiatry, η υψηλότερη έκθεση στον μόλυβδο συσχετίστηκε με σχεδόν διπλάσιες σχετικές πιθανότητες ΔΕΠΥ (OR 1,95).

Το αποτέλεσμα δεν αποδεικνύει ότι ο μόλυβδος είναι η μόνη αιτία της διαταραχής, ούτε συνεπάγεται απαραίτητα ότι για κάθε παιδί διπλασιάζεται ο απόλυτος κίνδυνος. Η ΔΕΠΥ αποτελεί πολυπαραγοντική νευροαναπτυξιακή διαταραχή, με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες να συμβάλλουν στην εμφάνισή της.

Παρόλα αυτά, τα ευρήματα στηρίζουν την εκτίμηση ότι η έκθεση στον μόλυβδο είναι σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας κινδύνου, ο οποίος ενδέχεται να μπορεί να τροποποιηθεί.

Μόλυβδος και IQ: Αρνητικές επιδράσεις ακόμη και σε χαμηλή έκθεση

Ανησυχία προκαλεί επίσης η συσχέτιση του μολύβδου με χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης (IQ).
Σε μεγάλη διεθνή ανάλυση, με στοιχεία για 1.333 παιδιά από επτά προοπτικές μελέτες, η άνοδος της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα από 2,4 σε 10 μg/dL συνδέθηκε με μέση πτώση περίπου 3,9 μονάδων στο IQ.

Τα στοιχεία αυτά αποτελούν πληθυσμιακές εκτιμήσεις και δεν προβλέπουν τη νοημοσύνη ενός μεμονωμένου παιδιού.
Την αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα μολύβδου στο αίμα και τον δείκτη νοημοσύνης επιβεβαίωσε νεότερη μετα-ανάλυση 12 μελετών, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο BMC Medical Research Methodology.

Οι πιθανές επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τις περιπτώσεις σοβαρής δηλητηρίασης. Η μακρόχρονη έκθεση σε χαμηλά επίπεδα μολύβδου μπορεί επίσης να επιβαρύνει τη γνωστική ανάπτυξη.

Τα διαθέσιμα στοιχεία για την έκθεση στον μόλυβδο στην Ελλάδα

Η έκθεση στον μόλυβδο δεν αφορά μόνο χώρες όπου η περιβαλλοντική προστασία είναι περιορισμένη.
Μελέτη στην Ελλάδα, που δημοσιεύτηκε το 2015 στο Child: Care, Health and Development, εξέτασε 814 παιδιά ηλικίας από 6 έως 36 μηνών και κατέγραψε τα εξής:

• Στο 11,7% των παιδιών η συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα ξεπερνούσε τα 5 μg/dL.
• Συγκέντρωση άνω των 10 μg/dL καταγράφηκε στο 1,8% των παιδιών.
• Υψηλότερη έκθεση συσχετίστηκε με κατοίκηση σε παλιά σπίτια ή σε βιομηχανικές και κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές.

Η έρευνα αυτή ήταν νοσοκομειακή και πραγματοποιήθηκε παλαιότερα, επομένως δεν περιγράφει τη σημερινή εικόνα σε ολόκληρη τη χώρα. Παραμένει σημαντική η ανάγκη συλλογής σύγχρονων και αντιπροσωπευτικών επιδημιολογικών δεδομένων από την Ελλάδα.

Στην πρόσφατη ελληνική επικαιρότητα, το Προεδρικό Διάταγμα 65/2026 (ΦΕΚ Α΄ 169/19.10.2026) εισάγει αυστηρότερους κανόνες προστασίας από την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο και ενισχύει την υγειονομική παρακολούθηση των εργαζομένων. Η θεσμική αυτή αλλαγή είναι σημαντική, αλλά δεν αντικαθιστά την ανάγκη για ειδικά μέτρα που θα προστατεύουν τα παιδιά.

Ο παιδίατρος έχει σημαντικό ρόλο στην έναρξη της πρόληψης

Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) έχουν ορίσει πλέον τα 3,5 μg/dL ως τιμή αναφοράς για τον εντοπισμό παιδιών με αυξημένη έκθεση. Η συγκεκριμένη τιμή δεν συνιστά όριο ασφάλειας.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής τονίζει πως ο παιδίατρος έχει σημαντική συμβολή στον έγκαιρο εντοπισμό ενδεχόμενων περιβαλλοντικών κινδύνων, στη λήψη στοχευμένου ιστορικού για πιθανή έκθεση, στη διενέργεια εργαστηριακών εξετάσεων όπου χρειάζεται και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης των παιδιών.

Ταυτόχρονα, επισημαίνει πως χρειάζεται:

• Ενημέρωση των γονέων για τις πιθανές πηγές έκθεσης στον μόλυβδο.
• Έγκαιρη αναγνώριση παιδιών που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρές ηλικίες.
• Έλεγχος των περιβαλλοντικών πηγών έκθεσης και περιορισμός τους σε σπίτια, σχολεία και χώρους παιχνιδιού.
• Συντονισμός παιδιάτρων, δημόσιων υπηρεσιών υγείας και περιβαλλοντικών φορέων για τον σχεδιασμό στοχευμένων δράσεων πρόληψης.
• Επικαιροποιημένη επιδημιολογική καταγραφή της έκθεσης των παιδιών στον μόλυβδο στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με την Ένωση, προβλήματα συγκέντρωσης, συμπεριφοράς ή μάθησης δεν πρέπει να αποδίδονται χωρίς περαιτέρω διερεύνηση σε περιβαλλοντική τοξικότητα. Αν όμως υπάρχουν σημάδια αυξημένης έκθεσης, ο μόλυβδος χρειάζεται να εξετάζεται ως ένας από τους πιθανούς παράγοντες.

Η διαφύλαξη του εγκεφάλου όσο αναπτύσσεται δεν ξεκινά με την εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών, αλλά με την πρόληψη των περιβαλλοντικών κινδύνων.
Όπως υπογραμμίζει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, η πρόληψη της έκθεσης στον μόλυβδο συνιστά επένδυση στη γνωστική ανάπτυξη, στην υγεία και στο μέλλον των παιδιών.