Γλυκαντικά: Έξι δημοφιλή υποκατάστατα ζάχαρης συνδέονται με ταχύτερη γνωστική έκπτωση

Τα υποκατάστατα ζάχαρης προβάλλονται συχνά ως ένας πιο υγιεινός τρόπος να απολαμβάνουμε γλυκά τρόφιμα και ποτά, καταναλώνοντας λιγότερη ζάχαρη. Ωστόσο, νέα έρευνα υποδεικνύει ότι ορισμένα ευρέως χρησιμοποιούμενα γλυκαντικά μπορεί να έχουν απρόσμενες συνέπειες για την υγεία του εγκεφάλου μακροπρόθεσμα.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Neurology, το ιατρικό περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, διαπίστωσε ότι όσοι κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες γλυκαντικών με λίγες ή μηδενικές θερμίδες παρουσίασαν σημαντικά ταχύτερη έκπτωση στη μνήμη και στις νοητικές δεξιότητες από όσους κατανάλωναν τις μικρότερες. Η συσχέτιση ήταν ιδιαίτερα έντονη σε άτομα με διαβήτη.

Οι ερευνητές εξέτασαν επτά γλυκαντικά που χρησιμοποιούνται συχνά σε τρόφιμα και ποτά: ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη Κ, ερυθριτόλη, ξυλιτόλη, σορβιτόλη και ταγατόζη. Τα συστατικά αυτά βρίσκονται συχνά σε υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, όπως αναψυκτικά διαίτης, αρωματισμένα νερά, ενεργειακά ποτά, γιαούρτια και επιδόρπια με λίγες θερμίδες. Ορισμένα πωλούνται και χωριστά, για να γλυκαίνουν τρόφιμα και ποτά.

«Τα γλυκαντικά με λίγες ή μηδενικές θερμίδες θεωρούνται συχνά μια υγιεινή εναλλακτική της ζάχαρης. Ωστόσο, τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι ορισμένα γλυκαντικά μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εγκεφάλου με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης, Claudia Kimie Suemoto, MD, PhD, από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία.

Είναι σημαντικό ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι αποδεδειγμένη σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Η μελέτη δεν επιτρέπει στους ερευνητές να συμπεράνουν ότι η κατανάλωση αυτών των γλυκαντικών προκαλεί άμεσα βλάβη στον εγκέφαλο ή απώλεια μνήμης.

Παρακολούθηση σχεδόν 13.000 ενηλίκων για οκτώ χρόνια

Για να διερευνήσουν αν τα υποκατάστατα ζάχαρης μπορεί να σχετίζονται με τη γνωστική υγεία, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 12.772 ενήλικες στη Βραζιλία. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων στην αρχή της μελέτης ήταν τα 52 έτη και η παρακολούθηση διήρκεσε περίπου οκτώ χρόνια.

Στην αρχή της μελέτης, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια διατροφής για τα τρόφιμα και τα ποτά που είχαν καταναλώσει κατά το προηγούμενο έτος. Με βάση τις απαντήσεις, οι ερευνητές υπολόγισαν την ημερήσια πρόσληψη καθενός από τα επτά γλυκαντικά.

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες, ανάλογα με την ποσότητα γλυκαντικών που κατανάλωναν. Η μέση πρόσληψη στην ομάδα με τη χαμηλότερη κατανάλωση ήταν 20 χιλιοστόγραμμα την ημέρα (mg/ημέρα), ενώ στην ομάδα με την υψηλότερη ήταν 191 mg/ημέρα. Για σύγκριση, τα 191 mg ασπαρτάμης αντιστοιχούν περίπου στην ποσότητα που περιέχει ένα κουτάκι αναψυκτικού διαίτης.

Από τα επτά γλυκαντικά που εξετάστηκαν, η σορβιτόλη είχε τη μεγαλύτερη μέση πρόσληψη, στα 64 mg/ημέρα. Ανήκει στις πολυόλες, μια κατηγορία γλυκαντικών που προσφέρουν γλυκιά γεύση και χρησιμοποιούνται συχνά ως υποκατάστατα ζάχαρης.

Κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε γνωστικές αξιολογήσεις σε τρεις χρονικές στιγμές: στην αρχή, στη μέση και στο τέλος. Τα τεστ εξέτασαν διάφορες δεξιότητες που είναι σημαντικές για την καθημερινή νοητική λειτουργία, όπως τη μνήμη, τη γλώσσα και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών από τον εγκέφαλο.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη λεκτική ευχέρεια, δηλαδή την ικανότητα γρήγορης ανάκλησης και παραγωγής λέξεων, καθώς και την εργαζόμενη μνήμη, που επιτρέπει την προσωρινή διατήρηση και χρήση πληροφοριών. Εξέτασαν επίσης την ανάκληση λέξεων και την ταχύτητα επεξεργασίας, ώστε να διαπιστώσουν πώς μεταβάλλονταν αυτές οι δεξιότητες με την πάροδο του χρόνου.

Σύνδεση της υψηλής κατανάλωσης με 62% ταχύτερη γνωστική έκπτωση

Τα αποτελέσματα ανέδειξαν σημαντική διαφορά ανάμεσα σε όσους κατανάλωναν τα περισσότερα γλυκαντικά και σε όσους κατανάλωναν τα λιγότερα.

Αφού συνυπολόγισαν παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τη γνωστική υγεία, όπως η ηλικία, το φύλο, η υψηλή αρτηριακή πίεση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση παρουσίασε 62% ταχύτερη έκπτωση στις συνολικές νοητικές δεξιότητες και στη μνήμη σε σύγκριση με την ομάδα με τη χαμηλότερη κατανάλωση.

Η διαφορά αυτή αντιστοιχούσε σε περίπου 1,6 επιπλέον χρόνια γνωστικής γήρανσης κατά την περίοδο της μελέτης.

Μετρήσιμες διαφορές συσχετίστηκαν και με τη μέτρια κατανάλωση. Οι συμμετέχοντες στη μεσαία ομάδα παρουσίασαν 35% ταχύτερη έκπτωση σε σχέση με όσους κατανάλωναν τα λιγότερα, που αντιστοιχούσε σε περίπου 1,3 επιπλέον χρόνια γνωστικής γήρανσης.

Οι εκτιμήσεις αυτές περιγράφουν μεταβολές στις επιδόσεις των γνωστικών τεστ και όχι άμεση μέτρηση της βιολογικής γήρανσης του εγκεφάλου. Επίσης, δεν σημαίνουν ότι όλοι όσοι καταναλώνουν τεχνητά γλυκαντικά θα εμφανίσουν προβλήματα μνήμης.

Ισχυρότερες συσχετίσεις σε άτομα κάτω των 60 ετών και σε όσους έχουν διαβήτη

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, διαπίστωσαν ότι η συσχέτιση δεν ήταν ίδια σε όλους τους συμμετέχοντες.

Σε ενήλικες κάτω των 60 ετών, η υψηλότερη κατανάλωση γλυκαντικών συνδέθηκε με ταχύτερη έκπτωση στη λεκτική ευχέρεια και στη συνολική γνωστική επίδοση. Αντίστοιχη συσχέτιση δεν διαπιστώθηκε σε συμμετέχοντες άνω των 60 ετών.

Η σχέση ήταν επίσης ισχυρότερη σε άτομα με διαβήτη από ό,τι σε άτομα χωρίς τη νόσο. Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα άτομα με διαβήτη συχνά στρέφονται στα υποκατάστατα ζάχαρης για να περιορίσουν την πρόσληψή της.

Η ανάλυση των γλυκαντικών ξεχωριστά ανέδειξε μια ακόμη σημαντική διαφορά. Έξι από τις επτά ουσίες συνδέθηκαν με ταχύτερη έκπτωση στη συνολική γνωστική επίδοση, ιδιαίτερα στη μνήμη.

Οι έξι ουσίες ήταν η ασπαρτάμη, η σακχαρίνη, η ακεσουλφάμη Κ, η ερυθριτόλη, η σορβιτόλη και η ξυλιτόλη.

Εξαίρεση αποτέλεσε η ταγατόζη. Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωσή της και τη γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, αυτό δεν αποδεικνύει ότι η ταγατόζη προστατεύει τον εγκέφαλο ή ότι είναι απαραίτητα ασφαλέστερη από άλλα γλυκαντικά.

Χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη χρήση τεχνητών γλυκαντικών;

Τα ευρήματα εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το αν η αντικατάσταση της ζάχαρης με εναλλακτικές χαμηλών θερμίδων προσφέρει πάντα τα οφέλη που αναμένουν οι καταναλωτές, ιδίως όσον αφορά τον εγκέφαλο.

«Παρότι διαπιστώσαμε συσχετίσεις με γνωστική έκπτωση σε μεσήλικες, τόσο με όσο και χωρίς διαβήτη, τα άτομα με διαβήτη είναι πιθανότερο να χρησιμοποιούν τεχνητά γλυκαντικά ως υποκατάστατα ζάχαρης», δήλωσε η Suemoto. «Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματά μας και να διερευνηθεί αν άλλες εναλλακτικές λύσεις αντί της ραφιναρισμένης ζάχαρης, όπως ο πουρές μήλου, το μέλι, το σιρόπι σφενδάμου ή η ζάχαρη καρύδας, μπορεί να αποτελούν αποτελεσματικές επιλογές».

Οι ερευνητές επισήμαναν επίσης ορισμένους περιορισμούς. Η ανάλυση δεν κάλυψε όλα τα τεχνητά γλυκαντικά που κυκλοφορούν στην αγορά, επομένως τα ευρήματα δεν μπορούν κατ’ ανάγκη να εφαρμοστούν σε όλα τα υποκατάστατα ζάχαρης.

Επιπλέον, οι πληροφορίες για τη διατροφή βασίστηκαν στις αναμνήσεις των συμμετεχόντων σχετικά με όσα είχαν φάει και πιει. Επειδή μπορεί να ξεχάσουν κάποια τρόφιμα, να υπολογίσουν μικρότερες μερίδες ή να αναφέρουν ανακριβώς τις συνήθειές τους, οι εκτιμήσεις ενδέχεται να μην αποτυπώνουν πλήρως την πραγματική κατανάλωση γλυκαντικών.

Ο σχεδιασμός της μελέτης ήταν παρατηρητικός. Αυτό σημαίνει ότι άλλοι παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν στην εξήγηση της σχέσης ανάμεσα στην πρόσληψη γλυκαντικών και τη γνωστική έκπτωση, παρά τις προσπάθειες των ερευνητών να συνυπολογίσουν σημαντικές διαφορές στην υγεία.

Χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί αν τα ίδια τα γλυκαντικά συμβάλλουν σε μεταβολές της εγκεφαλικής λειτουργίας, γιατί ορισμένες ομάδες φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο και αν διαφορετικά υποκατάστατα ζάχαρης έχουν διαφορετικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.

Η έρευνα υποστηρίχθηκε από το Υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας, το Υπουργείο Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας και το Εθνικό Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Ανάπτυξης.