Εμμηνορροϊκό αίμα: Μπορεί να αλλάξει τη διάγνωση παθήσεων στις γυναίκες;

Κάθε μήνα, σχεδόν δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν έμμηνο ρύση και αποβάλλουν περίπου 90 ml εμμηνορροϊκού αίματος σε διάστημα τριών έως επτά ημερών. Συνήθως το πετάμε, όμως όλο και περισσότεροι ερευνητές πιστεύουν ότι τα χρησιμοποιημένα ταμπόν και οι σερβιέτες περιέχουν πολύτιμες πληροφορίες. Το εμμηνορροϊκό αίμα —ή εμμηνορροϊκό έκκριμα, όπως αναφέρεται στην ιατρική βιβλιογραφία— μπορεί να αποκαλύψει στοιχεία για την υγεία που δεν παρέχουν άλλα σωματικά υγρά.

Εκτός από αίμα, το εμμηνορροϊκό έκκριμα περιέχει ιστό από την επένδυση της μήτρας, εκκρίσεις από τον κόλπο και τον τράχηλο, καθώς και βλαστοκύτταρα. Μελέτες έχουν εντοπίσει σε αυτό περισσότερες από 1.000 διαφορετικές πρωτεΐνες, από τις οποίες οι 385 δεν βρίσκονται σε κανένα άλλο είδος αίματος. «Υπάρχει πληθώρα δυνητικά πολύ σημαντικών πληροφοριών για την υγεία της ίδιας της μήτρας, αλλά και για τη γενικότερη υγεία και ευεξία μας», λέει η Gemma Sharp, PhD, καθηγήτρια επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ στην Αγγλία και διευθύντρια της Κοινοπραξίας Menarche Menstruation Menopause and Mental Health. Η Sharp συμμετέχει σε ομάδα ερευνητών που δημιουργεί μια μεγάλη τράπεζα βιολογικών δειγμάτων εμμηνορροϊκού υγρού, στο πλαίσιο ευρύτερου προγράμματος για τον εντοπισμό των αιτιών και την καλύτερη αντιμετώπιση της έντονης εμμηνορροϊκής αιμορραγίας.

Η ενασχόληση της Sharp με την υγεία της περιόδου οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι το πεδίο έχει παραμεληθεί επί μακρόν στην έρευνα, στην κλινική πρακτική και στην κοινωνία. «Ήθελα πραγματικά να καταλάβω γιατί συμβαίνει αυτό», λέει. «Υπάρχει ένα τεράστιο κενό στην κλινική πράξη, επειδή δεν είχαμε κάνει αυτού του είδους την έρευνα». Μέρος του προβλήματος είναι ότι η ιατρική έρευνα βασίστηκε κυρίως σε δεδομένα για τους άνδρες. Οι γυναίκες αποκλείονταν συχνά από κλινικές δοκιμές πριν από το 1993, όταν ο νόμος National Institutes of Health Revitalization Act επέβαλε τη συμμετοχή τους σε μελλοντικές μελέτες που χρηματοδοτούνται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ. Έτσι, οι επιπτώσεις των θεραπειών, των φαρμάκων και των ασθενειών στις γυναίκες μελετώνται συστηματικά μόλις για λίγο περισσότερο από τρεις δεκαετίες. Υπάρχει, επομένως, πολύ έδαφος που πρέπει να καλυφθεί.

Ένα ακόμη εμπόδιο στην έρευνα για την περίοδο είναι η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με την έμμηνο ρύση, ακόμη και μεταξύ των γιατρών. Η Ridhi Tariyal είναι συνιδρύτρια της NextGen Jane, εταιρείας βιοτεχνολογίας και γυναικείας υγείας με έδρα το Όκλαντ, η οποία συλλέγει πληροφορίες υγείας μέσω ταμπόν με εμμηνορροϊκό αίμα που αποστέλλονται ταχυδρομικά. Όταν παρουσίασε για πρώτη φορά την ιδέα της σε έναν άνδρα ογκολόγο, κατάλαβε γρήγορα ότι θα έπρεπε να εξηγήσει και τις λεπτομέρειες της περιόδου. «Ο ογκολόγος ενθουσιάστηκε πολύ με την ιδέα και είπε: “Εντάξει, θα χρησιμοποιήσετε το ταμπόν που βάζει μια γυναίκα στην αρχή της περιόδου της και βγάζει στο τέλος, και θα αναλύσετε την αλληλουχία του”», λέει η Tariyal. «Θυμάμαι να απαντώ ψυχρά: “Στην πραγματικότητα, δεν χρησιμοποιείται μόνο ένα ταμπόν σε όλη την περίοδο· το αλλάζουμε κάθε λίγες ώρες”. Και εκείνος είπε: “Αλήθεια;”. Ήταν εξαιρετικός γιατρός και έξυπνος επιστήμονας, αλλά ούτε η προσωπική του εμπειρία ούτε η ιατρική εκπαίδευσή του τού είχαν δώσει γνώση για τη ρουτίνα της περιόδου».

Υπάρχει, τέλος, ο παράγοντας της αποστροφής. Η βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι το εμμηνορροϊκό αίμα είναι πιο αηδιαστικό από τα άλλα είδη αίματος εξακολουθεί να κυριαρχεί. «Υπήρχε ανέκαθεν κοινωνικό στίγμα», λέει η Christine Metz, PhD, επικεφαλής της ιατρικής βιοχημείας και καθηγήτρια στο Feinstein Institute for Medical Research. «Δεν γνωρίζω πολιτισμό, πέρα από τους αυτόχθονες πληθυσμούς, που να αποδέχεται το εμμηνορροϊκό αίμα. Όλοι οι υπόλοιποι λένε: “Δεν μιλάμε γι’ αυτά”».

Όπως γνωρίζει όποιος έχει πάει σε δημόσια τουαλέτα με ένα ταμπόν κρυμμένο στο μανίκι του, η περίοδος περιβάλλεται συχνά από ντροπή. Η «κατάρα του αίματος», όπως την αποκαλεί η θρησκόληπτη μητέρα της Κάρι στην ταινία του 1976, που απέκτησε πρόσφατα νέα εκδοχή στο Amazon Prime, παρουσιάζεται ως κάτι αποκρουστικό και αμαρτωλό, το οποίο οδηγεί τελικά, τη βραδιά του σχολικού χορού, σε οργή και καταστροφή. Η υπερβολή εξυπηρετεί τον τρόμο, αλλά είναι, ειλικρινά, και αναγνωρίσιμη. Λιγότερο από μία δεκαετία μετά την «Κάρι», η λέξη «περίοδος» ακούστηκε για πρώτη φορά στην τηλεόραση, σε διαφήμιση της Tampax που διαδραματιζόταν σε σχολικά αποδυτήρια, με την Courtney Cox, πριν γίνει γνωστή από τα «Φιλαράκια». Στη συνέχεια, η περίοδος εμφανίστηκε περιστασιακά σε τηλεοπτικές σειρές και ταινίες, συνήθως ως ένδειξη μετάβασης από την παιδική ηλικία —όπως στις σειρές The Cosby Show και Roseanne και στην ταινία My Girl, όπου η Vada πρέπει να πειστεί ότι δεν αιμορραγεί μέχρι θανάτου— και κάποιες φορές, δυστυχώς, ως αφορμή για αηδιαστικά αστεία, όπως στο Superbad.

Οι απεικονίσεις της περιόδου έχουν αλλάξει πολύ τα τελευταία χρόνια, από τα παντελόνια περιόδου στο Broad City έως το συμβολικό κόκκινο πάντα στην ταινία Turning Red. Έχουν εξελιχθεί και τα προϊόντα περιόδου: σήμερα υπάρχουν εσώρουχα, κύπελλα και προϊόντα υποστήριξης του κύκλου από εταιρείες όπως οι The Period Company, Thinx, Looni και Cora. Έχει αλλάξει και η πολιτισμική αντίληψη: πριν από μερικές δεκαετίες, η ιδέα να τρέξει κάποια στον μαραθώνιο του Λονδίνου χωρίς προϊόν περιόδου θα ήταν αδιανόητη. Το στίγμα δεν έχει εξαφανιστεί και εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα κενά στην ενημέρωση για την έμμηνο ρύση και στην πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου παγκοσμίως. Ωστόσο, ίσως είμαστε πιο έτοιμοι από ποτέ να αξιοποιήσουμε το εμμηνορροϊκό αίμα ως εργαλείο για την υγεία των γυναικών. Η Metz το θεωρούσε πάντοτε ένα εξαιρετικό εργαλείο και βιολογικό δείγμα που είχε αγνοηθεί εντελώς. «Μελετάμε το σάλιο, τα κόπρανα, τα ούρα», λέει. «Κανείς δεν μελετά το εμμηνορροϊκό αίμα».

Η έρευνα για το εμμηνορροϊκό αίμα ξεκίνησε από την εγκληματολογία

Σήμερα, δύο ομάδες δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για το εμμηνορροϊκό αίμα: οι επιστήμονες που θέλουν να κατανοήσουν παθήσεις οι οποίες επηρεάζουν αποκλειστικά ή δυσανάλογα τις γυναίκες και οι νεοφυείς επιχειρήσεις fem-tech που επιδιώκουν να αξιοποιήσουν ένα πιθανό νέο διαγνωστικό εργαλείο. Ο πρώτος που εντόπισε αυτή τη δυνατότητα δεν εργαζόταν στον τομέα της γυναικείας υγείας, αλλά στην εγκληματολογική έρευνα. Ήταν ο ιατροδικαστικός επιστήμονας Donald Siegel, ο οποίος τότε εργαζόταν στο Γραφείο του Επικεφαλής Ιατροδικαστή της Νέας Υόρκης. Το 2012, επιστήμονες του γραφείου προσπαθούσαν να βρουν τρόπο να καταρρίψουν τον ισχυρισμό ότι το αίμα σε έναν τόπο εγκλήματος ήταν εμμηνορροϊκό. «Κάποιοι ισχυρίζονταν ότι δεν ήταν αίμα, αλλά εμμηνορροϊκό αίμα στον τόπο του εγκλήματος», λέει η Tariyal. Με άλλα λόγια: «Οι κηλίδες αίματος σε όλο μου το διαμέρισμα δεν προέρχονται από βίαιο έγκλημα, απλώς έχω ελεύθερη αιμορραγία». Πρόκειται για ισχυρισμό που εμφανίζεται συχνότερα απ’ όσο ίσως νομίζει κανείς. Οι πρώτες μελέτες επιδίωξαν να διακρίνουν τα δείγματα εμμηνορροϊκού αίματος από τα δείγματα αίματος που κυκλοφορεί στον οργανισμό.

Αφού ο Siegel και οι συνεργάτες του τεκμηρίωσαν τη διαφορά —μεταξύ άλλων, τις εκατοντάδες μοναδικές πρωτεΐνες— οι επιστήμονες άρχισαν να διερευνούν τι άλλο θα μπορούσε να αποκαλύψει το εμμηνορροϊκό αίμα. «Το επόμενο ερώτημα ήταν αν υπάρχει κάτι που μπορούμε να ανιχνεύσουμε στο ολικό αίμα με τις συνήθεις εργαστηριακές εξετάσεις, αλλά να το εντοπίσουμε πιο εύκολα στο εμμηνορροϊκό αίμα», λέει η Tariyal. Η πρώτη απάντηση ήταν η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη A1C, η οποία χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση του διαβήτη. Συνήθως, τα άτομα με διαβήτη χρειάζεται να κάνουν εξετάσεις αίματος δύο φορές τον χρόνο —ή τέσσερις, αν η νόσος δεν είναι σταθερή ή δεν αντιμετωπίζεται ενεργά— είτε με αιμοληψία από φλέβα είτε με μέτρηση από το δάχτυλο στο σπίτι.

Η Qvin, εταιρεία τεχνολογίας υγείας με έδρα την Καλιφόρνια, ιδρύθηκε το 2014 από τη Dr. Sara Naseri και τον Soren Therkelsen και ήταν η πρώτη που αξιοποίησε εμπορικά το εμμηνορροϊκό αίμα ως διαγνωστικό εργαλείο. Κυκλοφόρησε μια σερβιέτα, την Q-pad, με αφαιρούμενη ταινία συλλογής δείγματος, η οποία μπορούσε να αποσταλεί για ανάλυση. Το 2024 η Q-pad έλαβε έγκριση από τον FDA, τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ, για τη μέτρηση και την παρακολούθηση των επιπέδων αιμοσφαιρίνης A1C μέσω εμμηνορροϊκού αίματος, με στόχο την παρακολούθηση του σακχάρου σε άτομα με διαβήτη ή προδιαβήτη.

Η Qvin έδειξε τι μπορεί να γίνει με το εμμηνορροϊκό αίμα, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει απαραίτητα μια επείγουσα ανάγκη ή να κάνει τη διαδικασία πιο εύκολη. (Η μέτρηση με τρύπημα του δαχτύλου στο σπίτι είναι πιθανώς λιγότερο μπελαλίδικη από το να βάλει κάποιος μια αιματοβαμμένη σερβιέτα στον φάκελο για αποστολή.) Η δημιουργία ενός διαφορετικού τρόπου συλλογής πληροφοριών υγείας είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν αποτελεί ακριβώς συναρπαστική επιστήμη, λέει η Tariyal. Πιο σημαντικός μπορεί να αποδειχθεί ο έλεγχος για τον HPV μέσω του εμμηνορροϊκού αίματος. Σήμερα, η εξέταση απαιτεί επίσκεψη σε γιατρό και χρήση κολποδιαστολέα, κάτι που αρκετοί άνθρωποι βρίσκουν άβολο. Η Qvin έχει πλέον στρέψει το ενδιαφέρον της στον HPV και τα διαγνωστικά επιθέματά της για τη νόσο έχουν ήδη λάβει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων της Ταϊλάνδης.

Μεγάλο μέρος της τρέχουσας έρευνας εξετάζει τι μπορεί να αποκαλύψει το εμμηνορροϊκό αίμα για τα αναπαραγωγικά όργανα και τις παθήσεις που σχετίζονται με αυτά. «Το εμμηνορροϊκό αίμα είναι ξεχωριστό, επειδή αποτελεί δείκτη του ενδομητρίου, της εσωτερικής επένδυσης της μήτρας, και μας δίνει έτσι πληροφορίες για την ίδια τη μήτρα», λέει η Irma Vlasac, ερευνήτρια στην Ιατρική Σχολή Geisel του Dartmouth. Προσθέτει ότι ορισμένες έρευνες έχουν δείξει πως υπάρχουν ακόμη και ανοσοκύτταρα ειδικά για τη μήτρα. «Σε παθήσεις όπως η ενδομητρίωση και οι καρκίνοι του αναπαραγωγικού συστήματος, το εμμηνορροϊκό έκκριμα μπορεί να μας δώσει καλύτερες πληροφορίες από τα συμβατικά δείγματα αίματος».

Η φλεγμονή, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο σε αρκετές γυναικολογικές παθήσεις, βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας της Metz σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας της. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, καθώς μελετούσε πώς ανταποκρίνονται στη φλεγμονή τα κύτταρα που επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία του ενδομητρίου και του μυομητρίου, έπρεπε να πηγαίνει στο τμήμα τοκετών για να πάρει ομφάλιους λώρους. Τότε σκέφτηκε το εμμηνορροϊκό αίμα. Επειδή περιέχει μοναδικούς βιοδείκτες, όπως η ουροκορτίνη 3, πρωτεΐνη που συμμετέχει στη φλεγμονή, η δημιουργία τράπεζας δειγμάτων έδωσε στην ομάδα της Metz έναν ξεχωριστό τρόπο να μελετήσει τι συμβαίνει στη μήτρα —και ενδεχομένως ένα πολύτιμο διαγνωστικό εργαλείο.

Πώς μπορεί το εμμηνορροϊκό αίμα να βοηθήσει στη διάγνωση της ενδομητρίωσης

Για την Kelly Lacob, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλο της Xella Health, με εμπειρία στην τεχνολογία υγείας και στη διαγνωστική, η διαγνωστική αξία του εμμηνορροϊκού αίματος ήταν βασικό στοιχείο κατά τη δημιουργία της νέας της εταιρείας. Η ίδια περιγράφει τη δραστηριότητά της ως «ιατρική ακριβείας» και «εξατομικευμένη παροχή φροντίδας για τις γυναίκες». Πρόκειται για ιδιωτική εταιρεία τηλεϊατρικής που χρησιμοποιεί τα εργαστηριακά αποτελέσματα των ασθενών για να προτείνει θεραπευτικά πλάνα για πολλές παθήσεις, όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και η έλλειψη βιταμίνης Β12, καθώς και για διαφορετικά στάδια της ζωής, όπως η προσπάθεια σύλληψης και η περιεμμηνόπαυση. Η συνδρομή στην Xella κοστίζει 499 δολάρια τον χρόνο για το βασικό πρόγραμμα ή 949 δολάρια για περισσότερη υποστήριξη στη διαχείριση ενεργών παθήσεων. Προς το παρόν, η εταιρεία βασίζεται σε αιμοληψίες από φλέβα, οπότε οι συνδρομητές πρέπει να επισκεφθούν ένα τοπικό εργαστήριο, όπως το Quest Diagnostics. Σύντομα, όμως, η συλλογή δεδομένων θα επεκταθεί στο εμμηνορροϊκό αίμα, με μέθοδο συλλογής μέσω στυλεού αντί για σερβιέτα ή ταμπόν. Η επιλογή αυτή θα προσφέρεται ως πρόσθετη υπηρεσία μαζί με την παραδοσιακή αιμοληψία. Η Lacob θεωρεί ότι το εμμηνορροϊκό υγρό έχει σαφή πλεονεκτήματα για τη διερεύνηση παθήσεων του αναπαραγωγικού συστήματος. «Όταν προσπαθείς να εξετάσεις ένα συγκεκριμένο σύστημα, όσο πιο κοντά φτάνεις στην πηγή τόσο νωρίτερα θα εντοπίσεις τα ευρήματα και σε υψηλότερες συγκεντρώσεις, ενώ τα δεδομένα σου θα είναι καλύτερης ποιότητας», λέει. Πρόκειται για θεωρία την οποία συμμερίζονται ερευνητές του πεδίου.

Η πρώτη πάθηση για την οποία η Xella καταβάλλει προσπάθειες να αναπτύξει εξέταση μέσω εμμηνορροϊκού υγρού είναι η ενδομητρίωση. Πρόκειται για εξουθενωτική πάθηση, με συχνά συμπτώματα την επώδυνη περίοδο, τις κράμπες και την κόπωση, ενώ μπορεί να επηρεάσει και τη γονιμότητα. Αφορά περισσότερες από 6 εκατομμύρια γυναίκες στις ΗΠΑ, αλλά δεν υπάρχει εξέταση για τη διάγνωσή της και συχνά γίνεται λανθασμένη διάγνωση για χρόνια. Έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένες γυναίκες περιμένουν δεκαετίες μέχρι να διαγνωστούν. Σήμερα, η μόνη ιατρικά αποδεκτή μέθοδος διάγνωσης είναι η χειρουργική επέμβαση μέσω λαπαροσκόπησης. Ακόμη και αυτή, όμως, εντοπίζει μόνο το 70% των περιστατικών, λέει η Metz. Η προοπτική μιας μη επεμβατικής εξέτασης είναι, επομένως, εύλογα σημαντική, αν και προς το παρόν δεν υπάρχουν στοιχεία ότι αυτή η μέθοδος θα είναι ακριβέστερη στη διάγνωση της πάθησης.

Το 2013, η Metz ξεκίνησε τη μελέτη ROSE (Research Outsmarts Endometriosis) μαζί με τον Peter Gregerson, MD, γενετιστή και καθηγητή μοριακής ιατρικής. Δημιούργησαν τράπεζα δειγμάτων εμμηνορροϊκού υγρού με στόχο να μάθουν περισσότερα για την ενδομητρίωση και να βελτιώσουν τις θεραπευτικές επιλογές και τον χρόνο διάγνωσης. Έκτοτε, στη μελέτη έχουν συμμετάσχει σχεδόν 4.000 άτομα, ενώ οι ερευνητές έχουν συλλέξει και εξετάσει εμμηνορροϊκό αίμα με διάφορες μεθόδους. Το σημαντικότερο εύρημά τους μέχρι στιγμής είναι ο εντοπισμός κυττάρων στο εμμηνορροϊκό αίμα που εκφράζουν φλεγμονώδεις βιοδείκτες οι οποίοι μπορούν να προβλέψουν την ενδομητρίωση.

Η έρευνα βοήθησε επίσης να διαπιστωθεί ότι τα κύπελλα περιόδου από σιλικόνη φαίνεται να είναι η αποτελεσματικότερη μέθοδος συλλογής για το είδος των διαγνωστικών εξετάσεων που πραγματοποιούν. «Η συλλογή με απορροφητικό προϊόν καταστρέφει τους ιστούς και τα κύτταρα και επηρεάζει την επεξεργασία και τις μετρήσεις των αποτελεσμάτων μας», λέει η Metz. Προσθέτει ότι χρειάζονται περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού δείγματος, το οποίο συλλέγεται τις ημέρες με τη μεγαλύτερη ροή, οπότε δεν θα ήταν κατάλληλος ούτε ένας στυλεός. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η ομάδα της μελέτης ROSE έλαβε 850.000 δολάρια από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, σημαντική αναγνώριση της δουλειάς της και των δυνατοτήτων της.

Δεν είναι η μόνη ομάδα που προσπαθεί να αποδείξει ότι το εμμηνορροϊκό αίμα μπορεί να λειτουργήσει ως διαγνωστικό εργαλείο. Η NextGen Jane αναπτύσσει εξέταση κατ’ οίκον μέσω ταμπόν. Έχει ολοκληρώσει μία μελέτη για την ενδομητρίωση και προχωρά στην εγγραφή συμμετεχόντων σε μελέτη για άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας. Η Tariyal λέει ότι έχουν επίσης αρχίσει να εγγράφουν ασθενείς με διαγνωσμένες αυτοάνοσες και φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως ο λύκος και η διαπυητική ιδρωταδενίτιδα, σε άλλες μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη, καθώς η έμμηνος ρύση είναι μια φλεγμονώδης διαδικασία.

Ερευνητές του Endogene.bio στο Hospital Clinic της Βαρκελώνης μελετούν επίσης διαγνωστικές προσεγγίσεις για την ενδομητρίωση με δείγματα εμμηνορροϊκού αίματος. Ομάδες στο ETH Zurich, γνωστό δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο της Ελβετίας, έχουν αναπτύξει διαγνωστική σερβιέτα που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο κλινικών δοκιμών. Θεωρητικά, θα μπορεί να καταγράφει δείκτες που υποδεικνύουν καρκίνο, ενδομητρίωση και γενικευμένη φλεγμονή. Πέρυσι ιδρύθηκε στο MIT το Fairbairn Menstruation Science Fund, το οποίο θα εστιάσει στη χρήση εμμηνορροϊκού αίματος για τη διάγνωση της ενδομητρίωσης και άλλων γυναικολογικών διαταραχών, καθώς και χρόνιων συστηματικών φλεγμονωδών νόσων που επηρεάζουν συχνότερα τις γυναίκες.

Η ενδομητρίωση αποτελεί συχνό πεδίο έρευνας για τους επιστήμονες και τις νεοφυείς επιχειρήσεις που ασχολούνται με το εμμηνορροϊκό αίμα. Ωστόσο, οι ερευνητές που μίλησαν για το θέμα εκτιμούν ότι η ίδια προσέγγιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί στα ινομυώματα της μήτρας, στην υπερπλασία του ενδομητρίου, στην αδενομύωση, στην προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD), στον λύκο, σε διάφορους καρκίνους, ακόμη και στη γονιμότητα. Η Lacob ήδη οραματίζεται ότι τα δεδομένα από το εμμηνορροϊκό υγρό θα μπορούσαν να αποκαλύψουν σημαντικές πληροφορίες για το περιβάλλον των ωοθηκών, προσφέροντας στοιχεία όχι μόνο για τον αριθμό αλλά και για την ποιότητα των ωαρίων, ένα σημείο που συχνά δεν εξετάζεται επαρκώς στη φροντίδα γονιμότητας.

Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη για τις δυνατότητες του εμμηνορροϊκού αίματος

Όλα αυτά δείχνουν ότι οι προοπτικές είναι ενθαρρυντικές. Ωστόσο, ίσως βρισκόμαστε στο συνηθισμένο σημείο όπου εταιρείες που επιδιώκουν την καινοτομία διαθέτουν προϊόντα πριν επιβεβαιωθεί πλήρως, με επαρκή στοιχεία, ότι λειτουργούν. Η ταχεία ανάπτυξη απαιτεί και ορισμένες πρακτικές συντομεύσεις. Για παράδειγμα, η πλατφόρμα της Xella χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη. Το σύστημά της αναλύει τα δεδομένα από τις εξετάσεις αίματος των ασθενών και προτείνει ενέργειες, όπως επαναληπτικές εξετάσεις ή φάρμακα. Στη συνέχεια, όλα ελέγχονται από γιατρό. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε αυτό το πεδίο ανησυχεί ορισμένους ερευνητές, επειδή «η τεχνητή νοημοσύνη είναι τόσο καλή όσο τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύεται, και η βιβλιογραφία για το εμμηνορροϊκό αίμα στην οποία θα μπορεί να έχει πρόσβαση δεν είναι μεγάλη», λέει η Metz. Η ιδρύτρια της Xella, Lacob, αναφέρει ότι το σύστημα έχει τροφοδοτηθεί με κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες ειδικά για τις γυναίκες, δημοσιευμένη βιβλιογραφία και πηγές, ώστε να μπορεί να εντοπίζει διαγνωστικά κενά. Εξετάζει τιμές εργαστηριακών εξετάσεων που βρίσκονται εκτός ορίων, αλλά και ευρύτερα μοτίβα, λέει η Lacob, και στη συνέχεια αναφέρει πιθανούς κινδύνους, τον βαθμό βεβαιότητας για αυτούς και τα σχετικά κλινικά στοιχεία.

Είναι σχεδόν αδύνατο να ακούσει κανείς για καινοτόμες εξετάσεις αίματος χωρίς βελόνα και να μη σκεφτεί την Theranos και την Elizabeth Holmes, καθώς και την ιστορία της ψευδοεπιστήμης που συνδέθηκε μαζί τους. Ωστόσο, επιστήμονες που μελετούν εδώ και χρόνια το εμμηνορροϊκό αίμα θεωρούν αδιαμφισβήτητες τις δυνατότητές του να αποκαλύψει πληθώρα πληροφοριών για την υγεία. Και η ενδομητρίωση είναι μόνο η αρχή. Το εμμηνορροϊκό υγρό και τα βλαστοκύτταρα που περιέχει έχουν δυνατότητες πέρα από τη διάγνωση —και όχι μόνο για τις γυναίκες. «Η έμμηνος ρύση αποτελεί ένα σύστημα-μοντέλο για να κατανοήσουμε πώς το σώμα επιδιορθώνεται φυσικά και ανταποκρίνεται σε έναν τραυματισμό», λέει η Tariyal. Κάθε μήνα, η μήτρα αποβάλλει και αναγεννά την επένδυσή της, σε μια εντυπωσιακή διαδικασία επούλωσης χωρίς ουλές. «Αυτή η διαδικασία, που είναι εγγενής στη γυναικεία βιολογία, είναι συναρπαστική, γιατί μας επιτρέπει να παρατηρήσουμε πώς το σώμα περνά από τον τραυματισμό στην αποκατάσταση χωρίς ίνωση [υπερβολική συσσώρευση συνδετικού ιστού]», λέει η Tariyal. «Απλώς δεν έχουμε αφιερώσει αρκετό χρόνο στη μελέτη της».

Είναι, ωστόσο, κρίσιμο να αξιολογηθούν οι υποσχέσεις αυτών των νέων διαγνωστικών προσεγγίσεων με βάση καλά τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα. «Πιστεύω ότι κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά θεωρώ πολύ σημαντικό να μην υπόσχεται κανείς τίποτα μέχρι να έχουν επιβεβαιωθεί πραγματικά αυτές οι διαγνωστικές μέθοδοι», λέει η Metz. Τι χρειάζεται για να θεωρηθούν επιβεβαιωμένες; Αυστηρές δοκιμές σε μεγάλες κλινικές μελέτες, με ισχυρά στοιχεία για την επαναληψιμότητα, την ακρίβεια και την αξιοπιστία τους. «Οι επενδυτές είναι ήδη επιφυλακτικοί και, αν κάτι αποτύχει, θα πλήξει πραγματικά ολόκληρο τον τομέα της γυναικείας υγείας», λέει. Οι πρωτοπόροι της fem-tech μπορούν να φέρουν τη συζήτηση για το εμμηνορροϊκό αίμα στο ευρύ κοινό, αλλά τα νέα εργαλεία και οι υπηρεσίες που βασίζονται στην τεχνολογία δεν πρέπει να προχωρούν ταχύτερα από την επιστημονική έρευνα που απαιτείται για την επικύρωσή τους. Η Sharp επισημαίνει ότι οι πλατφόρμες fem-tech μπορούν να προσεγγίσουν πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Η κλινική έρευνα έχει πολύ αυστηρότερες διαδικασίες, αλλά συχνά περιλαμβάνει πολύ μικρότερο αριθμό συμμετεχόντων. «Αν μπορέσουμε να συνδυάσουμε τα δύο, δηλαδή την αυστηρότητα και την κλίμακα, πιστεύω ότι οι καινοτομίες θα έρθουν γρήγορα και σε μεγάλη έκταση», εκτιμά. Η Metz παραμένει αισιόδοξη: «Η αγορά είναι αρκετά μεγάλη ώστε να χωρέσει πολλές διαγνωστικές προσεγγίσεις, αρκεί να είναι ακριβείς και επαναλήψιμες».

Η παραγωγή αξιόπιστων και επαναλήψιμων στοιχείων απαιτεί χρηματοδότηση. Το κενό γνώσης μπορεί να καλυφθεί μόνο αν αντιμετωπιστεί το κενό στην έρευνα. Το 2020, μόλις το 5% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για έρευνα και ανάπτυξη κατευθύνθηκε στην υγεία των γυναικών. Από αυτό το ποσό, μόλις το 1% αφορούσε παθήσεις ειδικά γυναικείες, όπως η εμμηνόπαυση, η ενδομητρίωση, η αντισύλληψη και η μητρική υγεία. Το ένα τέταρτο αυτού του 1% προοριζόταν αποκλειστικά για τη γονιμότητα. Το κενό στην έρευνα είναι σαφώς τεράστιο. Η χρηματοδότηση δεν πρέπει να κατευθύνεται μόνο στην fem-tech, αλλά και στην έρευνα επιστημόνων όπως η Metz και η Sharp, καθώς και των ομάδων στο MIT και στο Dartmouth. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να μην πηγαίνει πλέον χαμένο το εμμηνορροϊκό αίμα. Όπως λέει η Vlasac: «Κρύβει τόσο μεγάλη, αναξιοποίητη δυναμική».