Εγκεφαλική ομίχλη μετά τον καρκίνο του μαστού: μπορεί να βοηθήσει το οξαλοξικό;

Ένα μικρό πιλοτικό εύρημα δίνει ελπίδες ότι το συμπλήρωμα οξαλοξικού μπορεί να μειώσει ορισμένα προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης που εμφανίζονται σε επιζώσες από καρκίνο του μαστού μετά τη θεραπεία. Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για να διαπιστωθεί αν το συμπλήρωμα είναι ασφαλές και αποτελεσματικό.

Τι έδειξε η μελέτη

Οι θεραπείες για τον καρκίνο, όπως η χημειοθεραπεία, μπορεί να προκαλέσουν έντονες παρενέργειες. Σε μικρή μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JCO Oncology Advances, οι ερευνητές εξέτασαν αν το οξαλοξικό μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση γνωστικών δυσκολιών, όπως η «εγκεφαλική ομίχλη», που παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια ή μετά τη θεραπεία.

Στη μελέτη συμμετείχαν 18 επιζώσες από καρκίνο του μαστού πρώιμου σταδίου που ανέφεραν γνωστικά προβλήματα. Από αυτές, οι 16 δήλωσαν ότι παρατήρησαν σημαντική βελτίωση στη γνωστική τους λειτουργία. Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης βελτίωση στην αυτοαναφερόμενη συνολική κόπωση και την πνευματική κόπωση, καθώς και στη σωματική λειτουργικότητα.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από την Patricia A. Ganz, M.D., ερευνήτρια και διευθύντρια έρευνας πρόληψης και ελέγχου του καρκίνου στο Jonsson Comprehensive Cancer Center του UCLA Health, καθώς και επιστήμονα του Breast Cancer Research Foundation. Ο Larry Norton, M.D., είναι ογκολόγος μαστού και ιατρικός διευθυντής του Evelyn Lauder Breast Center στο Memorial Sloan Kettering.

Γιατί έχουν σημασία τα ευρήματα

Μετά τη διάγνωση του καρκίνου, η ιατρική φροντίδα επικεντρώνεται συχνά στη θεραπεία της νόσου. Ωστόσο, παρενέργειες όπως οι γνωστικές δυσκολίες δεν αντιμετωπίζονται πάντα, παρότι δεν είναι σπάνιες.

«Επηρεάζουν το 20% έως 25% των επιζωσών από καρκίνο του μαστού», αναφέρει η Patricia A. Ganz. Όπως επισημαίνει, προς το παρόν δεν υπάρχουν φάρμακα ειδικά σχεδιασμένα για την αντιμετώπισή τους. Η ίδια σημειώνει ότι, πέρα από τις γνωστικές δυσκολίες, το οξαλοξικό συνδέθηκε στη μελέτη με βελτίωση της κόπωσης, της αϋπνίας και της σωματικής λειτουργικότητας.

Το οξαλοξικό είναι μια ουσία που υπάρχει φυσικά στον οργανισμό. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας με δύο τρόπους: μειώνοντας την υπερβολική συγκέντρωση γλουταμικού —ενός νευροδιαβιβαστή που συμμετέχει στη μάθηση και τη μνήμη— η οποία μπορεί να αυξηθεί ως απόκριση στη φλεγμονή, και υποστηρίζοντας την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα. Και οι δύο διαδικασίες ενδέχεται να επηρεάζονται από τον καρκίνο και τις θεραπείες του.

Οι πιθανοί αυτοί μηχανισμοί έχουν προσελκύσει ενδιαφέρον και ως πιθανές κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση παθήσεων με παρόμοια συμπτώματα, όπως η κόπωση που σχετίζεται με τη μακρά COVID.

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η μικρή συμμετοχή —μόλις 18 άτομα— δεν επιτρέπει γενικευμένα συμπεράσματα. Επιπλέον, πιθανές παρενέργειες του οξαλοξικού μπορεί να μην έχουν ακόμη διερευνηθεί.

«Όλα τα φάρμακα έχουν θετικές και αρνητικές επιδράσεις», εξηγεί ο Larry Norton. «Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι καθιερωμένες διαδικασίες που καθορίζουν αν τα οφέλη υπερτερούν των μειονεκτημάτων. Αυτό δεν έχει γίνει ακόμη για τη συγκεκριμένη ουσία».

Η Ganz συμφωνεί: «Προς το παρόν δεν μπορούμε να συστήσουμε αυτό το συμπλήρωμα χωρίς μελλοντικές δοκιμές, αλλά είναι πολύ ενθαρρυντικό να γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένα φάρμακο που μπορεί να αναστρέψει αυτά τα ενοχλητικά συμπτώματα μετά τη θεραπεία».

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους ασθενείς

Τα αποτελέσματα αποτελούν ενθαρρυντική ένδειξη ότι στο μέλλον μπορεί να υπάρξουν θεραπείες για συχνές παρενέργειες των αντικαρκινικών θεραπειών. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε για τις γνωστικές αλλαγές που βιώνουν ορισμένοι ασθενείς και για τα αίτιά τους.

«Οι ογκολόγοι και οι νοσηλευτές γνωρίζουν αυτές τις επιδράσεις και τις συζητούν με τους ασθενείς. Δεν είναι μόνο οι θεραπείες του καρκίνου που μπορούν να προκαλέσουν νοητικές αλλαγές· πολλά φάρμακα και διαδικασίες, όπως η αναισθησία, μπορεί να προκαλέσουν κάποια “θολούρα”», εξηγεί ο Norton. «Γνωρίζουμε επίσης ότι μπορεί να εμφανιστούν διορθώσιμες μεταβολές σε οποιονδήποτε —για παράδειγμα αναιμία, προβλήματα ύπνου, κατάθλιψη ή διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς— οι οποίες ενδέχεται να εκληφθούν λανθασμένα ως νοητικές αλλαγές που προκαλούνται από φάρμακα. Επομένως, η αξιολόγηση της “ομίχλης” χρειάζεται να είναι ολοκληρωμένη».

Παράγοντες όπως το στρες και η φυσιολογική γήρανση μπορεί επίσης να επιδεινώσουν τις γνωστικές δυσκολίες. «Είναι πλέον σαφές ότι ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα είναι πιθανότερο από άλλα να προκαλέσουν αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου. Μερικές φορές μπορούμε να δούμε μεταβολές σε απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου, όπως η μαγνητική τομογραφία», αναφέρει ο Norton.

Οι παρενέργειες δεν εμφανίζονται σε όλους. «Πολλοί κάνουν θεραπεία για τον καρκίνο χωρίς αρνητικές επιδράσεις. Και οι περισσότερες αλλαγές στη νοητική λειτουργία που προκαλούνται από φάρμακα —όταν εμφανίζονται— είναι ήπιες και παροδικές», λέει ο Norton. «Επομένως, ο φόβος για αυτές τις επιδράσεις δεν είναι καλός λόγος για να αποφεύγονται φάρμακα που μπορεί να σώσουν τη ζωή».

Στρατηγικές που χρησιμοποιούνται ήδη για την αντιμετώπιση της εγκεφαλικής ομίχλης σε άλλες περιπτώσεις, όπως η φυσιολογική γήρανση ή η εμμηνόπαυση, μπορεί να βοηθήσουν και ασθενείς με καρκίνο. «Η χρήση λιστών, υπενθυμίσεων στο κινητό, αυτοκόλλητων σημειωμάτων σε αντικείμενα και η λεκτική επανάληψη —όπως να πείτε “τώρα αφήνω τα κλειδιά στο πιάνο” ή “τώρα κλειδώνω την πόρτα”— μπορεί να βοηθήσει», αναφέρει ο Norton. «Ένα βοήθημα που συχνά παραβλέπεται είναι η άσκηση: τόσο η οργανωμένη δραστηριότητα, όπως η γιόγκα, όσο και το περπάτημα σε εξωτερικό χώρο ή η χρήση στατικού ποδηλάτου μπορούν πράγματι να βοηθήσουν».

Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα

Το οξαλοξικό δεν είναι ακόμη έτοιμο για ευρεία χρήση ως αντιμετώπιση γνωστικών συμπτωμάτων σε ασθενείς με καρκίνο. Η μικρή μελέτη αποτελεί ένα πρώτο βήμα, αλλά απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Όπως επισημαίνει η Ganz, η μελέτη δεν περιλάμβανε ομάδα σύγκρισης που να έλαβε εικονικό φάρμακο. «Επομένως, η πραγματική βελτίωση μπορεί να είναι πιο περιορισμένη. Ωστόσο, σχεδιάζουμε να το εξετάσουμε σε μελλοντική μελέτη».

Στο μεταξύ, είναι σημαντικό οι ασθενείς να ενημερώνουν τους γιατρούς τους για τυχόν γνωστικές δυσκολίες. «Οι ασθενείς χρειάζεται να καθησυχάζονται ότι τα συμπτώματά τους είναι πραγματικά, ότι θέλουμε να φροντίσουμε συνολικά την υγεία τους και όχι μόνο να θεραπεύσουμε τον καρκίνο, και ότι υπάρχουν τρόποι να τους βοηθήσουμε», τονίζει ο Norton.

Η Ganz προσθέτει: «Ενημερώστε οπωσδήποτε τους γιατρούς σας αν αντιμετωπίζετε δυσκολίες, καθώς πολλά πράγματα μπορεί να τις προκαλέσουν, όπως ο κακός ύπνος ή τα συμπτώματα κατάθλιψης. Και τα δύο μπορούν να αντιμετωπιστούν και η θεραπεία τους μπορεί να βοηθήσει στα γνωστικά συμπτώματα».

Τα συμπληρώματα διατροφής προορίζονται να συμπληρώνουν τη διατροφή· δεν είναι φάρμακα και δεν προορίζονται για τη θεραπεία, διάγνωση, ανακούφιση, πρόληψη ή ίαση ασθενειών. Χρειάζεται προσοχή στη χρήση τους κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό, καθώς και όταν πρόκειται να δοθούν σε παιδί, εκτός αν το συστήσει επαγγελματίας υγείας. Οι αποφάσεις για τη χρήση συμπληρωμάτων λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.