Περιπετειώδες παιχνίδι: Γιατί τα παιδιά χρειάζονται τρέξιμο, σκαρφάλωμα και μικρά ρίσκα

Μια μεγάλη διεθνής επιστημονική ανασκόπηση αμφισβητεί την άποψη ότι η απομάκρυνση κάθε πιθανού κινδύνου από τους γονείς είναι πάντα η καλύτερη επιλογή για την ασφάλεια των παιδιών. Το παιχνίδι με μικρές προκλήσεις και ελεγχόμενους κινδύνους μπορεί να είναι ωφέλιμο;

Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, συνδέουν τις ευκαιρίες για περιπετειώδες παιχνίδι σε υπαίθριους χώρους με καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών.

Η μελέτη είναι η μεγαλύτερη διεθνώς που έχει γίνει έως σήμερα για τις επιδράσεις του «ριψοκίνδυνου παιχνιδιού» (risky play) στα παιδιά. Την εκπόνησε διεθνής επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Exeter στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Πανεπιστήμιο British Columbia στον Καναδά.

Περιπετειώδες παιχνίδι: Οι δυνατότητες που δοκιμάζει το παιδί

Ο όρος «ριψοκίνδυνο παιχνίδι» δεν αφορά δραστηριότητες που εκθέτουν σκόπιμα τα παιδιά σε πραγματικό κίνδυνο. Περιγράφει, αντίθετα, το περιπετειώδες παιχνίδι, μέσα από το οποίο μπορούν να ελέγχουν τις ικανότητές τους, να ανακαλύπτουν τα όριά τους και να δοκιμάζουν ελεγχόμενους κινδύνους.

Ενδεικτικά, σε αυτές τις δραστηριότητες ανήκουν το γρήγορο ποδήλατο σε κατηφορικούς δρόμους, η αναρρίχηση σε δέντρα και το παιχνίδι σε ένα ρυάκι. Περιλαμβάνονται ακόμη πιο έντονα παιχνίδια σωματικής επαφής, όπως οι αναμετρήσεις σώμα με σώμα μεταξύ παιδιών.

Περιπετειώδες παιχνίδι: Τα οφέλη στην ψυχική και σωματική υγεία

Για να εξετάσει πώς συνδέεται το περιπετειώδες παιχνίδι σε υπαίθριους χώρους με διάφορες πλευρές της υγείας και της ανάπτυξης, η επιστημονική ομάδα ανέλυσε στοιχεία από 74 μελέτες σε διαφορετικές χώρες. Οι μελέτες αφορούσαν παιδιά ηλικίας 3 έως 12 ετών.

Έξι βασικούς τομείς έθεσαν στο επίκεντρο οι ερευνητές: τη σωματική και την ψυχική υγεία και ευεξία, την επιθετικότητα, την κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη, καθώς και την αξιολόγηση κινδύνων και την πρόληψη τραυματισμών.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, παιδιά που έχουν πρόσβαση σε χώρους οι οποίοι ευνοούν το περιπετειώδες παιχνίδι, όπως παιδικές χαρές με δημιουργικό σχεδιασμό και φυσικά τοπία, παρουσιάζουν καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και σημαντικά οφέλη στην κοινωνική και γνωστική ανάπτυξή τους.

Επιπλέον, η ανεξάρτητη κινητικότητα —η δυνατότητα να μετακινούνται και να εξερευνούν το περιβάλλον τους χωρίς διαρκή επίβλεψη από ενήλικες— συνδέθηκε με υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.

Περιπετειώδες παιχνίδι: Γιατί χρειάζονται ελευθερία και ισορροπία

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, όταν δεν δίνουμε στα παιδιά τις ευκαιρίες για παιχνίδι που οι προηγούμενες γενιές θεωρούσαν δεδομένες, περιορίζουμε ουσιαστικές δυνατότητες μάθησης και ανάπτυξης.

Η προστασία των παιδιών είναι αναγκαία, αλλά η επιδίωξη να εξαφανιστεί κάθε ενδεχόμενος κίνδυνος μπορεί τελικά να αποβεί εις βάρος τους. Δεν επιδιώκεται η έκθεσή τους σε επικίνδυνες συνθήκες· χρειάζεται, αντίθετα, να μπορούν να εξερευνούν, να δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους και να κάνουν λάθη μέσα σε ασφαλή όρια.

Εξίσου σημαντικό είναι να έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώνουν τα ίδια το παιχνίδι τους, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να μαθαίνουν σταδιακά να εντοπίζουν και να διαχειρίζονται τους κινδύνους.

Το κεντρικό συμπέρασμα των ευρημάτων είναι σαφές, τονίζουν οι ερευνητές: τα παιδιά χρειάζονται χώρο και ελευθερία, αλλά και ευκαιρίες να εξερευνούν. Έτσι, μέσα από το παιχνίδι, αποκτούν εμπειρίες, αυτοπεποίθηση και δεξιότητες που θα τα συντροφεύουν σε όλη τους τη ζωή.