Έμφραγμα: Οι βασικοί τύποι, τα συμπτώματα και η αντιμετώπιση

Το οξύ στεφανιαίο σύνδρομο (ΟΣΣ) εμφανίζεται όταν αποφραχθούν οι αρτηρίες που μεταφέρουν αίμα, οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Το έμφραγμα είναι μία μορφή ΟΣΣ και συμβαίνει όταν η καρδιά δεν αιματώνεται επαρκώς. Είναι επίσης γνωστό ως έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Οι τρεις τύποι εμφράγματος που περιγράφονται είναι:

• Έμφραγμα του μυοκαρδίου με ανάσπαση του διαστήματος ST (STEMI)
• Έμφραγμα του μυοκαρδίου χωρίς ανάσπαση του διαστήματος ST (NSTEMI)
• Σπασμός των στεφανιαίων αρτηριών, που στο άρθρο αναφέρεται επίσης ως ασταθής στηθάγχη ή «σιωπηλό» έμφραγμα

Το «διάστημα ST» αναφέρεται σε ένα μοτίβο που εμφανίζεται στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, το οποίο καταγράφει τον καρδιακό παλμό. Ανάσπαση του διαστήματος ST εμφανίζεται μόνο στο STEMI. Τόσο το STEMI όσο και το NSTEMI μπορούν να προκαλέσουν αρκετά μεγάλη βλάβη ώστε να θεωρηθούν σοβαρά εμφράγματα.

STEMI: Το κλασικό ή σοβαρό έμφραγμα

Όταν οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται το έμφραγμα, συνήθως έχουν κατά νου το STEMI. Συμβαίνει όταν μια στεφανιαία αρτηρία αποφραχθεί πλήρως και ένα μεγάλο τμήμα του καρδιακού μυός σταματήσει να αιματώνεται. Είναι σοβαρή κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει σημαντική βλάβη.

Συμπτώματα και σημεία του STEMI

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο πόνος στο κέντρο του θώρακα. Η ενόχληση μπορεί να περιγράφεται ως πίεση ή σφίξιμο και όχι ως οξύς πόνος. Ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν επίσης πόνο στο ένα ή και στα δύο χέρια, στην πλάτη, στον λαιμό ή στη γνάθο.

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να συνοδεύουν τον πόνο στο στήθος είναι:

• ναυτία
• δύσπνοια
• άγχος
• ζάλη ή τάση λιποθυμίας
• κρύος ιδρώτας

Αν εμφανίσετε συμπτώματα εμφράγματος, καλέστε αμέσως το 112 ή το 166. Πολλοί άνθρωποι καθυστερούν δύο ή περισσότερες ώρες μέχρι να ζητήσουν βοήθεια. Η καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη καρδιακή βλάβη ή θάνατο.

NSTEMI: Έμφραγμα χωρίς ανάσπαση του διαστήματος ST

Σε αντίθεση με το STEMI, στο NSTEMI η στεφανιαία αρτηρία αποφράσσεται μόνο μερικώς. Στο ηλεκτροκαρδιογράφημα δεν εμφανίζεται αλλαγή στο διάστημα ST.

Η στεφανιογραφία δείχνει τον βαθμό απόφραξης της αρτηρίας, ενώ οι εξετάσεις αίματος μπορούν να καταγράψουν αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης τροπονίνης. Παρότι η καρδιακή βλάβη μπορεί να είναι μικρότερη, το NSTEMI παραμένει σοβαρή κατάσταση.

Σπασμός στεφανιαίας αρτηρίας και «σιωπηλό» έμφραγμα

Ο σπασμός στεφανιαίας αρτηρίας αναφέρεται επίσης ως στεφανιαίος σπασμός, ασταθής στηθάγχη ή «σιωπηλό» έμφραγμα. Τα συμπτώματά του μπορεί να είναι ίδια με εκείνα του STEMI, αλλά να εκληφθούν ως μυϊκός πόνος, δυσπεψία ή κάτι άλλο. Συμβαίνει όταν μία από τις αρτηρίες της καρδιάς συστέλλεται τόσο πολύ ώστε η ροή του αίματος να σταματήσει ή να μειωθεί δραστικά. Μόνο οι απεικονιστικές εξετάσεις και οι εξετάσεις αίματος μπορούν να δείξουν στον γιατρό αν έχει συμβεί «σιωπηλό» έμφραγμα.

Στον σπασμό της στεφανιαίας αρτηρίας δεν προκαλείται μόνιμη βλάβη. Παρότι τα «σιωπηλά» εμφράγματα δεν είναι τόσο σοβαρά, αυξάνουν τον κίνδυνο ενός νέου ή σοβαρότερου εμφράγματος.

Αντιμετώπιση των εμφραγμάτων

Άμεση θεραπεία

Αν ο γιατρός υποψιαστεί έμφραγμα, μπορεί να χορηγηθούν αμέσως:

• ασπιρίνη, για την πρόληψη της πήξης του αίματος
• νιτρογλυκερίνη, για την ανακούφιση από τον πόνο στο στήθος και τη βελτίωση της ροής του αίματος
• οξυγονοθεραπεία

Αφού επιβεβαιωθεί το έμφραγμα, ο γιατρός θα συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή και, αν χρειάζεται, μπορεί να συστήσει επέμβαση.

Φαρμακευτική αγωγή

Τα λιγότερο σοβαρά εμφράγματα μπορεί να αντιμετωπιστούν με φάρμακα. Η επιλογή εξαρτάται από την κατάσταση, τους παράγοντες κινδύνου και τη γενική υγεία του ασθενούς. Η αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει:

• θρομβολυτικά, για τη διάλυση θρόμβων που φράζουν τις αρτηρίες
• φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, ώστε να μειωθεί η επιβάρυνση της καρδιάς και να ελεγχθεί η πίεση
• αντιπηκτικά, για την πρόληψη θρόμβων
• στατίνες, για τη μείωση της LDL («κακής») χοληστερόλης

Επεμβάσεις σε σοβαρά εμφράγματα

Παράκαμψη στεφανιαίας αρτηρίας: Η φραγμένη αρτηρία μπορεί να αντιμετωπιστεί με αορτοστεφανιαία παράκαμψη, που συχνά αποκαλείται επέμβαση bypass. Κατά τη διαδικασία, λαμβάνεται ένα αιμοφόρο αγγείο από άλλο σημείο του σώματος και συνδέεται με τη φραγμένη αρτηρία, ώστε η ροή του αίματος να παρακαμφθεί γύρω από την απόφραξη.

Τοποθέτηση στεντ: Το στεντ είναι ένας μικρός, εύκαμπτος σωλήνας από μεταλλικό πλέγμα, ο οποίος τοποθετείται στο σημείο της απόφραξης. Ανοίγει την αρτηρία ώστε να αποκατασταθεί η φυσιολογική ροή του αίματος. Η αθηρωματική πλάκα πιέζεται στο τοίχωμα της αρτηρίας και το στεντ επιτρέπει στο αίμα να περνά.

Ανάρρωση μετά το έμφραγμα

Η ανάρρωση εξαρτάται από τη σοβαρότητα του εμφράγματος και τον τρόπο αντιμετώπισής του. Μπορεί να χρειαστεί από μία εβδομάδα έως αρκετές εβδομάδες μέχρι να επιστρέψετε σε όλες τις συνήθεις δραστηριότητες, ιδίως σε όσες περιλαμβάνουν άρση μεγάλου βάρους.

Η έγκαιρη και αποτελεσματική θεραπεία περιορίζει τη βλάβη. Οι πιθανότητες καλύτερης έκβασης βελτιώνονται επίσης με την καρδιακή αποκατάσταση. Πρόκειται για πρόγραμμα αρκετών εβδομάδων που περιλαμβάνει άσκηση, διατροφική συμβουλευτική και ενημέρωση για τα καρδιολογικά φάρμακα και τις αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Παρακολούθηση από τον γιατρό

Οι επανεξετάσεις συνήθως πραγματοποιούνται έναν, τρεις και έξι μήνες μετά το έμφραγμα. Αν η ανάρρωση εξελίσσεται ομαλά, ακολουθούν ετήσιοι έλεγχοι. Είναι σημαντικό να λαμβάνετε τα φάρμακα όπως έχουν συνταγογραφηθεί και να ακολουθείτε τις οδηγίες του γιατρού.

Μετά το έμφραγμα μπορεί να αυξηθούν τα αισθήματα άγχους ή κατάθλιψης. Ενημερώστε τον γιατρό αν εμφανίσετε τέτοια συναισθήματα ή αν επηρεάζουν την καθημερινότητά σας. Μπορεί να σας προτείνει τρόπους για να μειώσετε το άγχος.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφράγματος

Οι παράγοντες κινδύνου για STEMI και NSTEMI είναι οι ίδιοι:

• υψηλή LDL («κακή») χοληστερόλη
• υψηλή αρτηριακή πίεση
• παχυσαρκία
• καθιστική ζωή
• κάπνισμα
• μεγαλύτερη ηλικία
• διαβήτης

Ρόλο παίζει και το φύλο. Για παράδειγμα, μέχρι την ηλικία των περίπου 55 ετών οι άνδρες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφράγματος. Μετά την εμμηνόπαυση, όμως, οι γυναίκες τείνουν να έχουν παρόμοιο κίνδυνο με τους άνδρες. Επίσης, οι άνδρες τείνουν να εμφανίζουν προβλήματα στις μεγαλύτερες αρτηρίες της καρδιάς, ενώ στις γυναίκες η απόφραξη εμφανίζεται συχνότερα στις μικρότερες αρτηρίες.

Παράγοντες κινδύνου για σπασμό στεφανιαίας αρτηρίας

Οι παραπάνω παράγοντες αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο στεφανιαίου σπασμού. Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί και από άλλες παθήσεις ή παράγοντες, όπως:

• ημικρανίες
• υπερβολική ποσότητα θυρεοειδικών ορμονών
• χρόνιες αλλεργικές παθήσεις
• κάπνισμα
• υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• χαμηλά επίπεδα μαγνησίου
• λήψη φαρμάκων για χημειοθεραπεία

Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο εμφράγματος

Ορισμένες βασικές αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου:

• Κάντε τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα, όπως γρήγορο περπάτημα ή κολύμπι.
• Ακολουθήστε διατροφή φιλική προς την καρδιά, με φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, άπαχες πρωτεΐνες όπως ψάρια, όσπρια, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο.
• Αποφύγετε το κόκκινο κρέας, τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τα ποτά με πρόσθετα σάκχαρα.
• Διακόψτε το κάπνισμα.
• Λαμβάνετε τα φάρμακά σας με συνέπεια.
• Κοιμάστε 7 έως 9 ώρες κάθε βράδυ.
• Μειώστε το στρες.
• Κάνετε τακτικούς προληπτικούς ελέγχους και εξετάσεις αίματος.

Οι αποφάσεις για τη θεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.