Μωρό: Τι μαθαίνει πριν πει την πρώτη του λέξη

Η πρώτη λέξη του μωρού είναι ορόσημο που οι γονείς περιμένουν με χαρά. Ένα «μαμά», ένα «μπαμπά» ή οποιαδήποτε μικρή λέξη μπορεί να τους ενθουσιάσει. Η επικοινωνιακή ανάπτυξη, όμως, αρχίζει πολύ νωρίτερα, ήδη από τις πρώτες μέρες μετά τη γέννηση. Προτού σχηματίσει λέξεις, το μωρό ακούει και παρατηρεί, αναγνωρίζει μοτίβα και επιχειρεί να επικοινωνήσει με δικούς του τρόπους. Με το βλέμμα, το χαμόγελο, τις κινήσεις και τους πρώτους ήχους συμμετέχει σε μια σύνθετη μαθησιακή διαδικασία που δημιουργεί τα θεμέλια για τη μελλοντική ανάπτυξη του λόγου.

Τι μαθαίνει, λοιπόν, το μωρό όσο περιμένουμε να ακούσουμε την πρώτη λέξη του;

1. Μαθαίνει να αναγνωρίζει τις αγαπημένες του φωνές

Η επαφή με τη γλώσσα ξεκινά ήδη πριν από τη γέννηση. Στο τελευταίο τρίμηνο της κύησης, το έμβρυο μπορεί να ακούει ήχους από το περιβάλλον του, ανάμεσά τους και τη φωνή της μητέρας, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ακουστικά ερεθίσματα.

Μετά τη γέννηση, τα νεογέννητα μπορούν να αναγνωρίζουν τη γνώριμη φωνή της μητέρας τους και να δείχνουν προτίμηση σε αυτήν.

Με τον καιρό, αναγνωρίζει και τις φωνές των άλλων ανθρώπων που το φροντίζουν. Ο ρυθμός, η μελωδία και ο τόνος της ομιλίας παίζουν σημαντικό ρόλο, βοηθώντας το μωρό να ξεχωρίζει οικεία πρόσωπα και να προσανατολίζεται στο περιβάλλον του.

Αυτός είναι ο λόγος που έχει αξία να του μιλάμε στην καθημερινότητα, ακόμη κι αν δεν κατανοεί τι σημαίνουν οι λέξεις.

2. Ανακαλύπτει πως η επικοινωνία έχει ανταπόκριση

Όταν ένα μωρό χαμογελά και ο γονιός τού χαμογελά πίσω, αρχίζει να αντιλαμβάνεται πως οι κινήσεις και οι εκφράσεις του μπορούν να φέρουν μια αντίδραση.

Το ίδιο ισχύει αν κάνει έναν ήχο και κάποιος του απαντήσει, ή αν κοιτάξει ένα αντικείμενο και ο γονιός στρέψει την προσοχή του σε αυτό.

Τέτοιες απλές στιγμές αλληλεπίδρασης δημιουργούν τα θεμέλια για την επικοινωνία μεταξύ δύο πλευρών.

Οι ειδικοί αποκαλούν συχνά τη διαδικασία serve and return: το μωρό κάνει έναν ήχο, μια κίνηση ή ένα βλέμμα και ο ενήλικας ανταποκρίνεται σε αυτό.

Με την επανάληψη αυτών των εμπειριών, το μωρό μαθαίνει να εναλλάσσει τη σειρά στην επικοινωνία, όπως θα κάνει αργότερα όταν συμμετέχει σε διάλογο.

3. Αρχίζει να αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα

Προτού κατανοήσει τις λέξεις, το μωρό προσλαμβάνει στοιχεία από τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται συναισθηματικά οι άνθρωποι γύρω του.

Παρατηρεί πώς αλλάζει ο τόνος της φωνής, το πρόσωπο και η στάση του σώματος. Καθώς μεγαλώνει, διακρίνει με μεγαλύτερη ευκολία τις διαφορετικές συναισθηματικές εκφράσεις. Ένα χαμόγελο, μια ήρεμη ομιλία ή μια τρυφερή αγκαλιά μπορεί να το κάνουν να νιώσει ασφαλές και να ηρεμήσει.

Μέσα από τις καθημερινές επαφές, αρχίζει επίσης να συνδέει τις εκφράσεις των άλλων με όσα γίνονται γύρω του.

Οι γονείς δεν είναι απαραίτητο να χαμογελούν συνέχεια. Το ουσιαστικό είναι να ανταποκρίνονται με συνέπεια και ευαισθησία στις ανάγκες του μωρού.

4. Εξοικειώνεται με τον ρυθμό της γλώσσας

Πολύ πριν πει την πρώτη λέξη, ο εγκέφαλος του μωρού ήδη επεξεργάζεται τους ήχους της ομιλίας.

Κατά τους πρώτους μήνες, είναι σε θέση να ξεχωρίζει πολλές διαφορετικές φωνητικές αντιθέσεις, ακόμη και κάποιες που δεν χρησιμοποιούνται στη γλώσσα που ακούει στο περιβάλλον του.

Όσο περνά ο καιρός, η καθημερινή επαφή με τη γλώσσα το βοηθά να εξοικειωθεί περισσότερο με τους ήχους που συναντά συχνά.

Ταυτόχρονα, αρχίζει να εντοπίζει ακουστικά μοτίβα που επαναλαμβάνονται, να αντιλαμβάνεται τον ρυθμό της ομιλίας και, σταδιακά, να αναγνωρίζει γνώριμες λέξεις.

Γι’ αυτό η ομιλία, τα τραγούδια και η ανάγνωση βιβλίων από πολύ μικρή ηλικία μπορούν να συμβάλουν στη γλωσσική του ανάπτυξη.

5. Αντιλαμβάνεται περισσότερα απ’ όσα λέει

Συνήθως, το μωρό κατανοεί τη γλώσσα πριν αρχίσει να λέει λέξεις.

Πριν από τα πρώτα του γενέθλια, ένα μωρό μπορεί ήδη να αναγνωρίζει το όνομά του, να ανταποκρίνεται σε γνώριμες λέξεις και να συνδέει ορισμένες φράσεις με καθημερινές δραστηριότητες.

Για παράδειγμα, μια γνωστή φράση που σχετίζεται με το φαγητό μπορεί να προκαλέσει ενθουσιασμό, ενώ το μωρό ενδέχεται να κοιτάξει ένα οικείο αντικείμενο όταν ακούσει πώς το λένε.

Οι αντιδράσεις αυτές δεν δείχνουν ότι το μωρό καταλαβαίνει τη γλώσσα με τον τρόπο που την κατανοεί ένας ενήλικας. Φανερώνουν, ωστόσο, ότι έχει αρχίσει να συνδέει τους ήχους με το νόημά τους.

Κάθε μωρό, άλλωστε, αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό.

Τρόποι για να ενισχύσουμε την επικοινωνία του μωρού

Δεν είναι απαραίτητο να έχουμε ειδικά παιχνίδια ή να οργανώνουμε σύνθετες δραστηριότητες. Οι στιγμές της καθημερινότητας δημιουργούν πολλές ευκαιρίες για μάθηση.

Καθώς ντύνουμε το μωρό, μπορούμε να του μιλάμε, να περιγράφουμε όσα συναντάμε στη βόλτα, να του τραγουδάμε ή να κοιτάζουμε μαζί βιβλία με εικόνες.

Χρειάζεται, επίσης, να του δίνουμε περιθώριο για να απαντήσει. Αν κάνει κάποιον ήχο, μπορούμε να τον μιμηθούμε ή να του αποκρινόμαστε, σαν να συμμετέχουμε σε έναν σύντομο «διάλογο».

Η επαφή με τα μάτια και τα παιχνίδια πρόσωπο με πρόσωπο, μαζί με την ανταπόκριση στις εκφράσεις του, βοηθούν την αλληλεπίδραση. Δεν είναι απαραίτητο, ωστόσο, κάθε στιγμή να γίνεται οργανωμένη δραστηριότητα.

Εάν μας προβληματίζει η ακοή του μωρού, ο τρόπος που αντιδρά στους ήχους ή η γλωσσική του εξέλιξη, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε στον παιδίατρο.

Η επικοινωνία ξεκινά πριν εμφανιστούν οι λέξεις

Παρότι η πρώτη λέξη είναι ένα σημαντικό ορόσημο, η επικοινωνία έχει αρχίσει πολύ νωρίτερα. Για μήνες, το μωρό έχει ήδη εξερευνήσει ήχους, βλέμματα, χαμόγελα και μικρά πράγματα της καθημερινότητας.

Όταν απαντάμε στο μωρό, δεν του χαρίζουμε απλώς μια ευχάριστη στιγμή. Μέσα από αυτή την ανταπόκριση, αποκτά ευκαιρίες να εξασκηθεί στην επικοινωνία και να ανακαλύψει καλύτερα τον κόσμο που το περιβάλλει.

Πολύ πριν μπορέσει να πει «σ’ αγαπώ», το μωρό έχει ήδη ξεκινήσει να μαθαίνει τη γλώσσα της ανθρώπινης επαφής.