Θα μπορούσε να έχει αυξηθεί σε εκατομμύρια ο αριθμός των πιθανών υποψηφίων για τη νόσο Αλτσχάιμερ; Νεότερες ανακαλύψεις για την πιο συχνή νευροεκφυλιστική νόσο, μαζί με την αμφιλεγόμενη αλλαγή στον τρόπο ορισμού της, μοιάζουν να έχουν διχάσει την επιστημονική κοινότητα και να έχουν πυροδοτήσει έντονο διάλογο.
Το ασυμπτωματικό, ή προκλινικό, Αλτσχάιμερ έχει δημιουργήσει στην πράξη μια σύνθετη «γκρίζα ζώνη», όπου βρίσκονται άνθρωποι χωρίς κανένα σύμπτωμα. Για κάποιους, η αναγνώριση ενδείξεων μιας ασθένειας που μπορεί να εκδηλωθεί χρόνια ή και δεκαετίες αργότερα αποτελεί την αφετηρία για θεραπευτική αντιμετώπιση· άλλοι, αντίθετα, θεωρούν την προσέγγιση αυτή αμφιλεγόμενη.
Για να γίνει σαφές το πλαίσιο, χρειάζεται να δούμε πώς εξελίχθηκαν τα δεδομένα. Ως πρόσφατα, η διάγνωση στηριζόταν κατά κύριο λόγο στη σταδιακή επιδείνωση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών. Σε άρθρο του στο «New Yorker», ο ανθρωπολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Manvir Singh περιγράφει δύο κομβικά σημεία που έφεραν αλλαγές.
Οι θεραπείες για τη νόσο Αλτσχάιμερ
Το πρώτο ορόσημο ήρθε το 2021: από τότε, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έχει εγκρίνει τρεις θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα, με στόχο να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου. Και οι τρεις στρέφονται κατά του αμυλοειδούς, πρωτεϊνικού συστατικού που συγκεντρώνεται στον εγκέφαλο και σχηματίζει τις χαρακτηριστικές πλάκες, οι οποίες έχουν συνδεθεί με το Αλτσχάιμερ. Οι δύο νεότερες από τις τρεις θεραπείες διατίθενται σήμερα στην αγορά.
Το δεύτερο σημαντικό βήμα αφορούσε τη διάγνωση. Τον Μάιο του 2025, ο FDA έδωσε έγκριση στον πρώτο αιματολογικό βιοδείκτη για τον εντοπισμό παθολογικών ευρημάτων που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Οι αιματολογικές εξετάσεις που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια έχουν πλέον ακρίβεια που προσεγγίζει εκείνη των PET scan και της ανάλυσης εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Έκτοτε εγκρίθηκαν ακόμη τρεις. «Για πρώτη φορά διαθέτουμε απλές εξετάσεις αίματος που σου λένε αν έχεις Αλτσχάιμερ», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Bill Gates.
Οι προσδοκίες για την πρόληψη της άνοιας
Οι εξελίξεις στους δύο αυτούς βασικούς τομείς έχουν καλλιεργήσει αισιοδοξία. Η προσδοκία βασίζεται στην ιδέα ότι, αν καταφέρουμε να ανιχνεύσουμε τη βιολογική διεργασία της νόσου πριν παρουσιαστούν συμπτώματα και έχουμε διαθέσιμα φάρμακα που επιβραδύνουν την πορεία της, ενδέχεται να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την πρόληψη της άνοιας.
Παρά ταύτα, τα δεδομένα που παρουσιάζει ο νευρολόγος Howard Feldman, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, δείχνουν ότι περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους ηλικίας άνω των 65 ετών, χωρίς εμφανή γνωστική εξασθένηση, έχει συσσώρευση αμυλοειδούς στον εγκέφαλο. Σε παγκόσμια κλίμακα, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, οι οποίοι θα μπορούσαν, ως επακόλουθο, να θεωρηθούν εν δυνάμει πάσχοντες.
Η ανίχνευση αμυλοειδούς, πάντως, δεν αποδεικνύει ότι θα εκδηλωθεί στη συνέχεια η νόσος. Εκτιμάται ότι Αλτσχάιμερ θα εμφανίσει στα επόμενα πέντε χρόνια μόλις το 5%-10% αυτών των ανθρώπων. Για τον κίνδυνο σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, οι μελέτες δίνουν ποσοστό περίπου 25%-33%.
Οι διαφορετικές απόψεις για το Αλτσχάιμερ χωρίς συμπτώματα
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η διαφωνία μεταξύ των επιστημόνων. Όσοι στηρίζουν τη νέα προσέγγιση θεωρούν ότι η διάγνωση πρέπει να τίθεται πριν αρχίσουν τα συμπτώματα. Όπως εξηγούν, όταν εμφανιστεί άνοια, η νευροεκφύλιση έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό να επανέλθουν οι χαμένες νευρικές συνδέσεις και μνήμες. Γι’ αυτό, κατά την άποψή τους, η παρέμβαση χρειάζεται να γίνεται όσο νωρίτερα είναι δυνατό.
Οι επικριτές, αντίθετα, επισημαίνουν πως η παρουσία αμυλοειδούς δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι κάποιος θα εμφανίσει άνοια. Επιπρόσθετα, δεν έχει αποδειχθεί μέχρι σήμερα ότι τα συγκεκριμένα αντισώματα, όταν χορηγούνται σε άτομα χωρίς γνωστική έκπτωση αλλά με θετικούς βιοδείκτες, μπορούν να εμποδίσουν την εμφάνιση της νόσου. Έτσι, υπάρχει ενδεχόμενο να ανακοινώνεται μια μελλοντική διάγνωση, με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην ψυχολογία των ανθρώπων που την έλαβαν, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμη κάποια θεραπευτική παρέμβαση.
Η συζήτηση αφορά όχι μόνο το πώς ορίζεται η νόσος, αλλά και το κατά πόσο είναι αποτελεσματικά τα νέα φάρμακα· το ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Premium έκδοση ΤΑ ΝΕΑ
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/altschaimer-poso-noris-einai-poly-noris-prin-apo-tin-emfanisi-symptomaton/28073
