Εμβόλιο γρίπης υψηλής δόσης συνδέεται με σχεδόν 55% χαμηλότερο κίνδυνο Αλτσχάιμερ

Το εμβόλιο της γρίπης σε υψηλότερη δόση ενδέχεται να προσφέρει στους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες ένα απρόσμενο όφελος: να συνδέεται με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.

Σε μεγάλη μελέτη με επικεφαλής ερευνητές του UTHealth Houston, τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω που έλαβαν εμβόλιο γρίπης υψηλής δόσης είχαν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με όσους έλαβαν το εμβόλιο τυπικής δόσης. Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο ιατρικό περιοδικό Neurology, υποδηλώνουν ότι η δόση του εμβολίου μπορεί να έχει σημασία πέρα από την προστασία από τη γρίπη.

Η ιδέα προέκυψε από μια απρόσμενη συζήτηση ανάμεσα σε γιατρό του UTHealth Houston και τοπικούς αξιωματούχους δημόσιας υγείας. Μια συνάντηση για παλαιότερη έρευνα σχετικά με τα εμβόλια οδήγησε τους επιστήμονες να εξετάσουν αν οι διαφορετικές δόσεις του εμβολίου γρίπης συνδέονται με διαφορετικά επίπεδα κινδύνου για Αλτσχάιμερ.

Η πιθανή σχέση των εμβολίων γρίπης με το Αλτσχάιμερ

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη αιτία άνοιας και αποτελεί ολοένα μεγαλύτερη πρόκληση για τη δημόσια υγεία. Το 2025, περισσότεροι από 7 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω στις ΗΠΑ ζούσαν με τη νόσο, δηλαδή περίπου ένας στους εννέα ανθρώπους αυτής της ηλικιακής ομάδας. Ο αριθμός αυτός προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί έως το 2050.

Οι ερευνητές διερευνούν αν τα συνήθη εμβόλια μπορεί να επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Σε μελέτη του 2022, ομάδα με επικεφαλής τον Paul Schulz, MD, διαπίστωσε ότι ο εμβολιασμός κατά της γρίπης συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο Αλτσχάιμερ σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.

Ο Schulz είναι καθηγητής Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή McGovern του UTHealth Houston και διευθυντής του Κέντρου Νευρογνωστικών Διαταραχών στο UTHealth Houston Neurosciences.

Τρία χρόνια μετά την προηγούμενη έρευνα, ο Schulz και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν νέα μελέτη, εξετάζοντας ένα πιο συγκεκριμένο ερώτημα: θα μπορούσε η χορήγηση ισχυρότερου εμβολίου γρίπης να συνδέεται με ακόμη μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου Αλτσχάιμερ;

Η ιδέα προήλθε από αξιωματούχους δημόσιας υγείας, οι οποίοι είχαν ενημερωθεί για τα προηγούμενα ευρήματα της ομάδας και προσκάλεσαν τον Schulz να τα συζητήσει.

«Το τμήμα δημόσιας υγείας είχε δει την έρευνά μας για τα εμβόλια και με ρώτησε αν μπορούσα να πάω να τους μιλήσω γι’ αυτήν», δήλωσε ο Schulz, κύριος συγγραφέας της μελέτης και κάτοχος της έδρας Rick McCord στην Ιατρική Σχολή McGovern, καθώς και της έδρας Umphrey Family στις Νευροεκφυλιστικές Νόσους. «Εξετάσαμε τα ευρήματα και με ρώτησαν αν υπήρχε διαφορά ανάλογα με τη δόση· μπερδεύτηκα».

Γιατί οι μεγαλύτεροι σε ηλικία λαμβάνουν ισχυρότερα εμβόλια γρίπης

Καθώς μεγαλώνουμε, το ανοσοποιητικό σύστημα γίνεται σταδιακά λιγότερο αποτελεσματικό στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση των λοιμώξεων. Αυτή η σχετιζόμενη με την ηλικία εξασθένηση μπορεί να κάνει τη γρίπη ιδιαίτερα επικίνδυνη για τους ηλικιωμένους.

Για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) συνιστούν τα εμβόλια γρίπης υψηλής δόσης ως προτιμώμενη επιλογή για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Περιέχουν τετραπλάσια ποσότητα αντιγόνου της γρίπης σε σύγκριση με τα εμβόλια τυπικής δόσης. Τα αντιγόνα είναι συστατικά του εμβολίου που διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να αντιμετωπίσει έναν ιό.

Η υψηλότερη δόση έχει σχεδιαστεί ώστε να προκαλεί ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους, των οποίων το ανοσοποιητικό μπορεί να ανταποκρίνεται λιγότερο αποτελεσματικά στα συμβατικά εμβόλια.

Ο Schulz δεν γνώριζε προηγουμένως ότι υπήρχε αυτή η ισχυρότερη μορφή του εμβολίου. «Έμεινα έκπληκτος που, ως γιατρός, δεν ήξερα ότι προσφερόταν υψηλότερη δόση», είπε.

Ο ετήσιος εμβολιασμός κατά της γρίπης συνιστάται γενικά, αλλά η πρόληψη της γρίπης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα άτομα με Αλτσχάιμερ. Η λοίμωξη και οι επιπλοκές της μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία ανθρώπων που ήδη αντιμετωπίζουν γνωστική έκπτωση.

Πριν από το 2022, το CDC δεν προτιμούσε κάποιον συγκεκριμένο τύπο ενέσιμου εμβολίου γρίπης για τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Η οδηγία έδινε έμφαση στον ετήσιο εμβολιασμό, ανεξάρτητα από τη μορφή του εμβολίου.

Προηγούμενη έρευνα του UTHealth Houston είχε ήδη συνδέσει τα αδρανοποιημένα εμβόλια γρίπης —τα οποία χρησιμοποιούν ιούς που δεν μπορούν να προκαλέσουν γρίπη— με 40% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν είχαν διαπιστώσει αν μια υψηλότερη δόση μπορεί να συνδέεται με πρόσθετα οφέλη.

Το ερώτημα είχε και πρακτική σημασία. Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των ηλικιωμένων, η ζήτηση για εμβόλια γρίπης υψηλής δόσης ξεπερνά κάποιες φορές τα διαθέσιμα αποθέματα. Έτσι, ορισμένοι ηλικιωμένοι λαμβάνουν εμβόλιο τυπικής δόσης.

Αυτή η διαφοροποίηση έδωσε στους ερευνητές την ευκαιρία να συγκρίνουν τα περιστατικά Αλτσχάιμερ μεταξύ ανθρώπων που είχαν λάβει διαφορετικές μορφές εμβολίου.

«Αρχίσαμε λοιπόν να εξετάζουμε τα δεδομένα και πράγματι μπορέσαμε να συγκεντρώσουμε χιλιάδες ανθρώπους άνω των 65 ετών που είχαν λάβει εμβόλιο υψηλής ή χαμηλής δόσης. Είναι περισσότερο ευάλωτοι στο Αλτσχάιμερ από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα, φυσικά, επειδή η νόσος σχετίζεται με την ηλικία. Έτσι, μπορούσαμε να συγκρίνουμε την υψηλή με τη χαμηλή δόση και να δούμε αν υπήρχε διαφορά», δήλωσε ο Schulz.

Σχεδόν 200.000 ενήλικες δείχνουν σημαντική διαφορά

Για να διερευνήσει την πιθανή σχέση, η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα από σχεδόν 200.000 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 65 ετών και άνω.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι έλαβαν εμβόλιο γρίπης υψηλής δόσης είχαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε σχέση με όσους έλαβαν τη μορφή τυπικής δόσης.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο εμβολιασμός με τυπική δόση συνδεόταν με μείωση του κινδύνου Αλτσχάιμερ κατά 40%, ενώ η υψηλή δόση συνδεόταν με μείωση σχεδόν 55%.

Η συσχέτιση ήταν ιδιαίτερα έντονη στις γυναίκες, οι οποίες φαίνεται να είχαν μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου Αλτσχάιμερ με το ισχυρότερο εμβόλιο.

Τα ευρήματα προστίθενται στα αυξανόμενα στοιχεία για πιθανή σχέση ανάμεσα στον εμβολιασμό κατά της γρίπης και την υγεία του εγκεφάλου. Παράλληλα, γεννούν ερωτήματα για το αν η ανοσολογική απόκριση που προκαλεί το εμβόλιο μπορεί να επηρεάζει βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Ωστόσο, τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και δεν αποδεικνύουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν ο εμβολιασμός υψηλής δόσης μειώνει άμεσα την πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ και να κατανοηθούν οι πιθανοί μηχανισμοί που εξηγούν τη σχέση.

Τι μπορεί να σημαίνουν τα ευρήματα για την πρόληψη του Αλτσχάιμερ

Καθώς εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με Αλτσχάιμερ και ο αριθμός των περιστατικών αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες, οι ερευνητές αναζητούν πρακτικούς τρόπους περιορισμού του κινδύνου.

Η πιθανότητα ένα ήδη διαθέσιμο εμβόλιο να έχει οφέλη πέρα από την πρόληψη της γρίπης είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Σε αντίθεση με μια εντελώς νέα θεραπεία, ο εμβολιασμός κατά της γρίπης χρησιμοποιείται ήδη ευρέως, ενώ τα σκευάσματα υψηλότερης δόσης έχουν σχεδιαστεί ειδικά για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους.

Τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η δόση του εμβολίου μπορεί να είναι σημαντική παράμετρος σε μελλοντικές μελέτες για τη σχέση ανάμεσα στο ανοσοποιητικό σύστημα και τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Προς το παρόν, η έρευνα προσφέρει έναν ακόμη λόγο να μελετηθούν τα πιθανά οφέλη του εμβολιασμού κατά της γρίπης, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες πριν εξαχθούν συμπεράσματα για την πρόληψη του Αλτσχάιμερ.

Η ερευνητική ομάδα

Ο Avram Samuel Bukhbinder, MD, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής McGovern και σήμερα κλινικός υπότροφος Νευρολογίας στο Massachusetts General Hospital και στο Πανεπιστήμιο Harvard, ήταν ένας από τους συγγραφείς αλληλογραφίας της μελέτης.

Ο Schulz είναι επίσης μέλος ΔΕΠ της Μεταπτυχιακής Σχολής Βιοϊατρικών Επιστημών MD Anderson Cancer Center UTHealth Houston του Πανεπιστημίου του Τέξας.

Στους υπόλοιπους συνεργάτες από την Ιατρική Σχολή McGovern περιλαμβάνονταν οι Elizabeth He, επισκέπτρια ερευνήτρια στο Τμήμα Νευρολογίας· Kristofer Harris, MPH, συντονιστής έρευνας στο Τμήμα Νευρολογίας· Mya Rodriguez, βοηθός μεταπτυχιακής έρευνας στο Τμήμα Νευρολογίας· Kamal Phelps, MD, απόφοιτος του Τμήματος Νευρολογίας· Jenna Thomas· Gabriela Cruz, MD, ειδικευόμενη στο Τμήμα Νευρολογίας· και Lauren Jhin.

Συμμετείχαν επίσης ερευνητές από τη Σχολή Βιοϊατρικής Πληροφορικής McWilliams του UTHealth Houston: Xiaoqian Jiang, PhD, αντιπρόεδρος Ιατρικής Τεχνητής Νοημοσύνης, πρόεδρος του Τμήματος Επιστήμης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δεδομένων Υγείας και κάτοχος της έδρας Christopher Sarofim Family στη Βιοϊατρική Πληροφορική και Βιομηχανική· Yejin Kim, PhD, επίκουρη καθηγήτρια στο ίδιο τμήμα· Luyao Chen, ερευνητής· και Yaobin Ling, PhD, μεταδιδακτορικός ερευνητής.