Εγκεφαλικό στις γυναίκες: Συμπτώματα, παράγοντες κινδύνου και πρόληψη

Το εγκεφαλικό μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που είναι κοινά σε όλους, αλλά στις γυναίκες ενδέχεται να εμφανιστούν και λιγότερο χαρακτηριστικές ενδείξεις, όπως ναυτία, σπασμοί, δύσπνοια ή μεταβολή της νοητικής κατάστασης. Επειδή αυτές μπορεί να καθυστερήσουν τη διάγνωση, είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται έγκαιρα και να ζητείται αμέσως επείγουσα βοήθεια.

Αν και οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα εγκεφαλικό, οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να το υποστούν κάποια στιγμή στη ζωή τους και είναι πιθανότερο να πεθάνουν από αυτό. Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) εκτιμούν ότι μία στις πέντε γυναίκες στις ΗΠΑ θα πάθει εγκεφαλικό. Μέρος της αυξημένης πιθανότητας οφείλεται στο ότι οι γυναίκες τείνουν να ζουν περισσότερο, ενώ συμβάλλουν και παράγοντες όπως η εγκυμοσύνη και η χρήση αντισύλληψης.

Η γρήγορη αντιμετώπιση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την έκβαση και να περιορίσει τον κίνδυνο μόνιμης εγκεφαλικής βλάβης ή αναπηρίας.

Ποια είναι τα συμπτώματα του εγκεφαλικού στις γυναίκες;

Πολλά συμπτώματα είναι κοινά σε άνδρες και γυναίκες. Οι χαρακτηριστικές ενδείξεις περιλαμβάνουν:

• ξαφνική δυσκολία στην όραση από το ένα ή και τα δύο μάτια
• ξαφνικό μούδιασμα ή αδυναμία στο πρόσωπο ή στα άκρα, συνήθως στη μία πλευρά του σώματος
• ξαφνική δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση
• ξαφνικό, έντονο πονοκέφαλο χωρίς γνωστή αιτία
• ξαφνική ζάλη, δυσκολία στο περπάτημα ή απώλεια ισορροπίας ή συντονισμού

Οι γυναίκες μπορεί να αναφέρουν και συμπτώματα που δεν συνδέονται τόσο συχνά με εγκεφαλικό στους άνδρες, όπως:

• ναυτία ή έμετο
• σπασμούς
• λόξιγκα
• δύσπνοια
• πόνο
• λιποθυμία ή απώλεια συνείδησης
• γενικευμένη αδυναμία

Επειδή αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά και μπορεί να οφείλονται σε άλλες καταστάσεις, ενδέχεται να μην αναγνωριστούν αμέσως ως σημάδια εγκεφαλικού. Αυτό μπορεί να καθυστερήσει τη θεραπεία και να δυσκολέψει την ανάρρωση.

Μεταβολές της νοητικής κατάστασης

Ασυνήθιστες συμπεριφορές, όπως η ξαφνική υπνηλία, μπορεί επίσης να αποτελούν ένδειξη εγκεφαλικού. Οι επαγγελματίες υγείας περιγράφουν αυτές τις εκδηλώσεις ως μεταβολή της νοητικής κατάστασης. Μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έλλειψη ανταπόκρισης
• αποπροσανατολισμό
• σύγχυση
• ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς
• ανησυχία ή διέγερση
• ψευδαισθήσεις

Ανασκόπηση ερευνών του 2022 διαπίστωσε ότι τέτοιες μεταβολές ήταν πολύ συχνότερες στις γυναίκες με εγκεφαλικό και συνδέονταν με τις γυναίκες περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο σύμπτωμα που εξετάστηκε. Ανασκόπηση του 2018 διαπίστωσε ότι, όταν εμφανίζονται χωρίς τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις εγκεφαλικού, οι λανθασμένες διαγνώσεις είναι σημαντικά συχνότερες.

Τι να κάνετε αν υποψιάζεστε εγκεφαλικό

Η Αμερικανική Ένωση Εγκεφαλικών Επεισοδίων (American Stroke Association) προτείνει την εύκολη μέθοδο FAST για την αναγνώριση των συμπτωμάτων. Αν υποψιάζεστε ότι εσείς ή κάποιος κοντά σας παθαίνει εγκεφαλικό, ενεργήστε αμέσως:

• Πρόσωπο (Face): Ζητήστε από το άτομο να χαμογελάσει. Πέφτει η μία πλευρά του προσώπου;
• Χέρια (Arms): Ζητήστε του να σηκώσει και τα δύο χέρια. Κατεβαίνει το ένα;
• Ομιλία (Speech): Ζητήστε του να επαναλάβει μια απλή φράση. Είναι η ομιλία του μπερδεμένη ή ασυνήθιστη;
• Χρόνος (Time): Αν παρατηρήσετε κάποιο από αυτά τα συμπτώματα, καλέστε αμέσως το 112 ή το 166 για επείγουσα βοήθεια.

Σε ένα εγκεφαλικό, κάθε λεπτό μετρά. Όσο καθυστερεί η κλήση για επείγουσα βοήθεια, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εγκεφαλικής βλάβης ή αναπηρίας. Μην επιχειρήσετε να οδηγήσετε μόνοι σας στο νοσοκομείο. Καλέστε αμέσως και περιμένετε να φτάσει βοήθεια, ώστε να παρασχεθεί άμεσα φροντίδα κατά τη μεταφορά.

Στο νοσοκομείο, ο γιατρός θα αξιολογήσει τα συμπτώματα και το ιατρικό ιστορικό, θα πραγματοποιήσει κλινική εξέταση και άλλες απαραίτητες εξετάσεις πριν θέσει διάγνωση και προχωρήσει στη θεραπεία.

Τι προκαλεί εγκεφαλικό στις γυναίκες;

Τα εγκεφαλικά διακρίνονται σε ισχαιμικά και αιμορραγικά. Το ισχαιμικό εγκεφαλικό, ο συχνότερος τύπος, συμβαίνει όταν ένας θρόμβος διακόπτει τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο. Το αιμορραγικό οφείλεται σε ρήξη ή διαρροή αιμοφόρου αγγείου στον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2022, οι γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού πριν από την ηλικία των 30 ετών και ξανά μετά τα 85. Οι άνδρες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού, αλλά οι γυναίκες είναι πιθανότερο να υποστούν υπαραχνοειδή αιμορραγία, έναν συγκεκριμένο τύπο αιμορραγικού εγκεφαλικού.

Παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικό στις γυναίκες

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το 82% έως 90% των εγκεφαλικών, ανεξάρτητα από τον τύπο τους, οφείλεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως:

• υψηλή αρτηριακή πίεση
• παχυσαρκία
• έλλειψη σωματικής δραστηριότητας
• κάπνισμα
• διατροφή

Έρευνες δείχνουν ότι ορισμένοι παράγοντες, όπως η υπέρταση και η παχυσαρκία, μπορεί να επηρεάζουν περισσότερο τον κίνδυνο εγκεφαλικού στις γυναίκες. Υπάρχουν επίσης παράγοντες που αφορούν ειδικά τις γυναίκες:

• εγκυμοσύνη
• προεκλαμψία
• χρήση ορμονικής αντισύλληψης
• ορμονοθεραπεία
• ημικρανία με αύρα, η οποία είναι συχνότερη στις γυναίκες
• κολπική μαρμαρυγή, η οποία είναι συχνότερη στις γυναίκες άνω των 75 ετών

Υπάρχουν και μη τροποποιήσιμοι παράγοντες, όπως η ηλικία, η γενετική προδιάθεση και η φυλή. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το Γραφείο Υγείας των Μειονοτήτων των ΗΠΑ, οι μη ισπανόφωνες μαύρες γυναίκες στις ΗΠΑ έχουν διπλάσια πιθανότητα να υποστούν εγκεφαλικό σε σχέση με τις λευκές συνομήλικές τους.

Ανάρρωση μετά από εγκεφαλικό

Η αποκατάσταση αρχίζει στο νοσοκομείο. Όταν βελτιωθεί η κατάστασή σας, μπορεί να μεταφερθείτε σε άλλη δομή, όπως μονάδα εξειδικευμένης νοσηλευτικής φροντίδας ή κέντρο αποκατάστασης μετά από εγκεφαλικό. Ορισμένοι συνεχίζουν τη φροντίδα στο σπίτι, με συμπληρωματική θεραπεία ως εξωτερικοί ασθενείς ή με φροντίδα σε μονάδα ανακουφιστικής φροντίδας.

Το πρόγραμμα αποκατάστασης μπορεί να συνδυάζει φυσικοθεραπεία, λογοθεραπεία και εργοθεραπεία, με στόχο την επανάκτηση κινητικών και γνωστικών δεξιοτήτων. Η ομάδα φροντίδας μπορεί να σας βοηθήσει να ξαναμάθετε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το βούρτσισμα των δοντιών, το μπάνιο και το περπάτημα.

Ποια είναι η πρόγνωση μετά από εγκεφαλικό;

Η ανάρρωση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η φυσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην επανάκτηση δεξιοτήτων που χάθηκαν. Κάποιοι μπορεί να ξαναμάθουν να περπατούν ή να μιλούν μέσα σε λίγους μήνες, ενώ άλλοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο.

Ανάλυση του 2019, μελέτη του 2020 και ανασκόπηση του 2022 δείχνουν ότι οι γυναίκες έχουν παρόμοια ή καλύτερα ποσοστά επιβίωσης μετά από εγκεφαλικό σε σχέση με τους άνδρες, αλλά είναι πιθανότερο να εμφανίσουν:

• αναπηρία που σχετίζεται με το εγκεφαλικό
• δυσκολίες στις καθημερινές δραστηριότητες
• κατάθλιψη
• κόπωση
• νοητική δυσλειτουργία
• μειωμένη ποιότητα ζωής

Αυτό ενδέχεται να οφείλεται εν μέρει στο ότι οι γυναίκες παθαίνουν εγκεφαλικό σε μεγαλύτερη ηλικία.

Πώς μπορούν οι γυναίκες να προλάβουν ένα νέο εγκεφαλικό;

Κάθε χρόνο, διπλάσιες γυναίκες πεθαίνουν από εγκεφαλικό σε σχέση με τον καρκίνο του μαστού. Για να μειωθεί ο κίνδυνος, οι ειδικοί συνιστούν:

• ισορροπημένη διατροφή
• διατήρηση μέτριου σωματικού βάρους
• τακτική άσκηση
• διακοπή του καπνίσματος, αν καπνίζετε

Οι γυναίκες χρειάζεται επίσης να λαμβάνουν υπόψη τους ειδικούς παράγοντες κινδύνου:

• να παρακολουθούν την αρτηριακή πίεση κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη
• να ελέγχονται για κολπική μαρμαρυγή αν είναι άνω των 75 ετών
• να ελέγχουν την αρτηριακή πίεση πριν ξεκινήσουν αντισύλληψη

Η αναγνώριση των λιγότερο χαρακτηριστικών συμπτωμάτων στις γυναίκες και η άμεση αντίδραση μπορούν να περιορίσουν την καθυστέρηση στη διάγνωση και τη θεραπεία. Κατά την ανάρρωση, η συνέπεια στην αποκατάσταση και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών μπορεί να συμβάλουν στην πρόληψη νέου εγκεφαλικού.