Γρίπη H1N1: Γιατί οι επιστήμονες ανησυχούν για την αποτελεσματικότητα του φετινού αντιγριπικού εμβολίου

Η γρίπη εμφανίστηκε νωρίτερα φέτος, ενώ μια μεταλλαγμένη παραλλαγή του H1N1 προκαλεί προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου. Οι ειδικοί εξηγούν γιατί ο εμβολιασμός εξακολουθεί να έχει σημασία και ποιες ηλικιακές ομάδες χρειάζονται περισσότερη προσοχή.

Για ποιους λόγους το αντιγριπικό εμβόλιο παραμένει προστατευτικό

Η φετινή περίοδος γρίπης άρχισε διαφορετικά, καθώς ο κυρίαρχος ιός έχει υποστεί μετάλλαξη, ενώ το εμβόλιο είχε ήδη παρασκευαστεί. Αυτό ενδέχεται να μειώνει την αναμενόμενη προστασία από τη μόλυνση, ωστόσο οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι ο εμβολιασμός παραμένει βασικό μέτρο πρόληψης των σοβαρών επιπλοκών.

Σημασία έχει όχι μόνο το ενδεχόμενο να μολυνθεί κάποιος από γρίπη, αλλά και η βαρύτητα της νόσησης.

Η φετινή μετάλλαξη εμφανίστηκε μετά την επιλογή, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, των στελεχών που θα χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή του εμβολίου.

«Η συγκεκριμένη παραλλαγή εμφανίστηκε ουσιαστικά αφού είχαμε ήδη επιλέξει τι θα περιλαμβανόταν στο εμβόλιο», αναφέρει ο Dr Michael Osterholm, ο οποίος διευθύνει το Center for Infectious Disease Research and Policy στο University of Minnesota.

Το γεγονός αυτό δεν καθιστά το εμβόλιο άχρηστο. Ο Osterholm συγκρίνει τον εμβολιασμό με τη ζώνη ασφαλείας και σημειώνει: «Σας προστατεύει από τη σοβαρή νόσο, τη νοσηλεία και τον θάνατο».

Στη σημασία της προστασίας συνηγορούν τα ευρήματα μελέτης που δημοσιεύτηκε στο Clinical Infectious Diseases. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός την περίοδο 2024-2025 συνδέθηκε με 40% χαμηλότερο κίνδυνο νοσηλείας και μείωση 58% στον κίνδυνο εισαγωγής σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Τα στοιχεία αφορούν την προηγούμενη περίοδο, όχι τη φετινή μετάλλαξη.

Η μετάλλαξη G155E του H1N1 και οι νέοι κάτω των 25 ετών

Ο φετινός κυρίαρχος ιός είναι ο H1N1 που φέρει τη μετάλλαξη G155E. Σύμφωνα με πρώιμα ερευνητικά δεδομένα, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες μπορεί να έχουν λιγότερη ανοσία απέναντι στη συγκεκριμένη παραλλαγή.

Ο Dr Amesh Adalja, από το Johns Hopkins Center for Health Security, αναφέρει ότι ο ιός ενδέχεται να παρακάμπτει μέρος της προστασίας που αποκτήθηκε μέσω προηγούμενων λοιμώξεων ή εμβολιασμών.

Μέχρι τώρα, πάντως, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η συγκεκριμένη μετάλλαξη συνδέεται με σοβαρότερη νόσο.

Πώς μπορεί η γρίπη να επιβαρύνει την καρδιά

Η κατάσταση της υγείας του ασθενούς παίζει σημαντικό ρόλο στη βαρύτητα της λοίμωξης.

Ο Dr Alex L Greninger, από το University of Washington, επισημαίνει ότι η γρίπη ενδέχεται να επιβαρύνει περισσότερο όσους έχουν περιορισμένη καρδιοαναπνευστική λειτουργία.

Η σχέση ανάμεσα στη γρίπη και την καρδιαγγειακή υγεία έχει μελετηθεί επιστημονικά. Σε μετα-ανάλυση έξι τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών, στην οποία συμμετείχαν 9.001 άτομα, καταγράφηκαν στο JAMA Network Open σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα στο 3,6% των εμβολιασμένων, έναντι 5,4% στην ομάδα ελέγχου, κατά τη διάρκεια ενός έτους.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια πρόσθετη διάσταση του αντιγριπικού εμβολιασμού, ιδίως για άτομα με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων.

Ποια είναι η κατάλληλη χρονική στιγμή για το αντιγριπικό εμβόλιο

Η ανοσολογική προστασία χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί: μετά τον εμβολιασμό, απαιτούνται περίπου δύο εβδομάδες για να δημιουργηθεί επαρκής ανοσολογική απόκριση.

Ο Osterholm παροτρύνει τον κόσμο να εμβολιαστεί, δίνοντας έμφαση στους κάτω των 25 ετών: «Τώρα είναι η ώρα να κάνετε το εμβόλιό σας».

Ο ίδιος συστήνει να γίνεται εμβολιασμός τόσο για τη γρίπη όσο και για την Covid, και αναφέρει ότι έκανε και τα δύο εμβόλια την ίδια ημέρα.

Τι χρειάζεται να κάνετε αν έχετε συμπτώματα γρίπης

Η έγκαιρη αναγνώριση μιας λοίμωξης μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο αντιμετώπισής της.

Τα διαθέσιμα τεστ διάγνωσης εντοπίζουν τη γρίπη Α και Β. Ο γιατρός, στη συνέχεια, μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζεται αντιιική αγωγή.

Επιστημονική ανασκόπηση του The Medical Letter αναφέρει ότι η αποτελεσματικότητα των αντιιικών φαρμάκων είναι μεγαλύτερη όταν ξεκινούν μέσα στις πρώτες 48 ώρες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Σε περίπτωση σοβαρής νόσησης ή για ασθενείς υψηλού κινδύνου, μπορεί να υπάρξει όφελος από τη θεραπεία ακόμη και αν δοθεί αργότερα.

Τα βασικά μέτρα για την προστασία είναι τα εξής:

• Εμβολιασμός: Πριν αυξηθεί ακόμη περισσότερο η κυκλοφορία του ιού.
• Έγκαιρη επικοινωνία με γιατρό: Ειδικά αν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος επιπλοκών.
• Παραμονή στο σπίτι: Εφόσον εμφανιστούν συμπτώματα.
• Χρήση μάσκας N95: Αν χρειαστεί να βγείτε από το σπίτι όσο είστε άρρωστοι.
• Σχολαστική υγιεινή των χεριών: Για να περιοριστεί η μετάδοση.

Το νέο εμβόλιο mRNA και οι προοπτικές για την πρόληψη

Μια νέα εξέλιξη αφορά τη διάθεση στις ΗΠΑ του mFlusiva, του αντιγριπικού εμβολίου τεχνολογίας mRNA της Moderna, για ενήλικες από 50 ετών και άνω.

Κατά τον Adalja, η τεχνολογία mRNA θα μπορούσε στο μέλλον να επιτρέψει την επιλογή των στελεχών πιο κοντά στην αρχή της περιόδου γρίπης, μειώνοντας έτσι την απόσταση ανάμεσα στο εμβόλιο και στους ιούς που κυκλοφορούν.

Γρίπη στην Ελλάδα το 2026: Τα δεδομένα του ΕΟΔΥ

Στην Ελλάδα, η εποχική γρίπη επιβάρυνε αισθητά το σύστημα υγείας την περίοδο 2025-2026. Τα στοιχεία του ΕΟΔΥ δείχνουν ότι από την 40ή εβδομάδα του 2025 έως την 21η εβδομάδα του 2026 σημειώθηκαν 83 θάνατοι ασθενών με εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη, ενώ η διάμεση ηλικία τους ήταν 76 έτη. Επιπλέον, μέχρι τη 10η εβδομάδα του 2026 είχαν καταγραφεί 155 σοβαρά περιστατικά που χρειάστηκαν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

Την ίδια περίοδο επικράτησε ο ιός της γρίπης τύπου Α, με κυρίαρχο τον υπότυπο Α(H3) και μικρότερη κυκλοφορία του Α(H1)pdm09. Η δραστηριότητα έφτασε στο υψηλότερο σημείο της στα τέλη Δεκεμβρίου, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του έγκαιρου αντιγριπικού εμβολιασμού, κυρίως για τους ηλικιωμένους και τις ευπαθείς ομάδες. Η περίοδος 2026-2027 είναι ακόμη σε εξέλιξη και τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα δεν επαρκούν για ασφαλή εκτίμηση της τελικής βαρύτητάς της.

Τι είναι σημαντικό να γνωρίζετε πριν από τον χειμώνα

Στη δυτική ακτή των ΗΠΑ η γρίπη έκανε την εμφάνισή της περίπου δυόμισι μήνες νωρίτερα από ό,τι συνήθως.

Τέσσερις μεγάλοι ιατρικοί οργανισμοί στις ΗΠΑ προτείνουν να εμβολιάζονται όλοι από την ηλικία των έξι μηνών, καθώς και οι έγκυες ανεξάρτητα από το τρίμηνο της κύησης.

Παραμένει αβέβαιο πώς θα εξελιχθεί η γρίπη φέτος. Παρ’ όλα αυτά, η μικρότερη αντιστοιχία του εμβολίου με τον ιό που κυριαρχεί δεν μειώνει τη σημασία της πρόληψης, ειδικά για τα άτομα που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

• Clinical Infectious Diseases
• JAMA Network Open
• The Medical Letter