Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας: Συμπτώματα, αίτια, διάγνωση και αντιμετώπιση

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αναπτύσσεται συχνότερα έπειτα από μακροχρόνια λοίμωξη από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV). Ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος με τεστ Παπανικολάου και η ασφαλής σεξουαλική επαφή συμβάλλουν στην πρόληψή του, ενώ το εμβόλιο κατά του HPV προσφέρει προστασία εφόσον δεν έχει προηγηθεί λοίμωξη. Οι βασικές θεραπείες περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία.

Τι είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας;

Ο τράχηλος είναι το μικρό κανάλι που συνδέει τη μήτρα με τον κόλπο. Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας εμφανίζεται όταν μη φυσιολογικά κύτταρα αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα σε αυτή την περιοχή. Σχεδόν όλες οι περιπτώσεις σχετίζονται με ορισμένα στελέχη του HPV.

Στα αρχικά στάδια συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα. Συχνά αυτά εμφανίζονται αφού ο καρκίνος αρχίσει να εξαπλώνεται (να κάνει μετάσταση). Γι’ αυτό ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος είναι σημαντικός: μπορεί να εντοπίσει τις κυτταρικές αλλοιώσεις ή τον καρκίνο νωρίς, όταν η θεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο της νόσου. Συχνά περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, ενώ μπορεί να χρειαστούν επίσης ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία. Ο εμβολιασμός κατά του HPV και ο τακτικός έλεγχος μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.

Συμπτώματα

Πρώιμα συμπτώματα

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Ένα από τα πρώτα πιθανά σημάδια είναι:

• Αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή, ανάμεσα στις περιόδους ή μετά την εμμηνόπαυση.

Συμπτώματα όταν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί

Αν ο καρκίνος έχει επεκταθεί σε γειτονικούς ιστούς ή όργανα, μπορεί να εμφανιστούν:

• Δυσκολία ή πόνος κατά την ούρηση, μερικές φορές και αίμα στα ούρα.
• Διάρροια, πόνος ή αιμορραγία από το ορθό κατά την κένωση.
• Απώλεια όρεξης και βάρους.
• Κόπωση και γενικό αίσθημα αδιαθεσίας.
• Αμβλύς πόνος στη μέση ή πρήξιμο στα πόδια.
• Πόνος στην περιοχή της πυέλου ή στην κοιλιά.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η μακροχρόνια λοίμωξη από HPV ευθύνεται για τουλάχιστον το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας. Ο HPV είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη και συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Υπάρχουν περισσότερα από 200 στελέχη του ιού, από τα οποία περίπου δώδεκα μπορούν να οδηγήσουν σε καρκίνο.

Πολλοί άνθρωποι μπορεί να μολυνθούν από HPV κάποια στιγμή στη ζωή τους χωρίς να το αντιληφθούν, καθώς ο οργανισμός συχνά αντιμετωπίζει τη λοίμωξη. Αν όμως δεν την απομακρύνει, ο ιός μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στα κύτταρα του τραχήλου, οι οποίες ενδέχεται με τον χρόνο να εξελιχθούν σε καρκίνο.

Οι προκαρκινικές αλλοιώσεις μπορεί να εξελίσσονται αργά: χρειάζονται από τρία έως επτά χρόνια για να μετατραπούν οι μη φυσιολογικές κυτταρικές αλλαγές σε καρκίνο. Όταν όμως αναπτυχθεί καρκίνος, μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα. Το τεστ Παπανικολάου μπορεί να εντοπίσει τις αλλοιώσεις πριν εξελιχθούν, γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος είναι σημαντικός.

Οι περισσότεροι παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με την πιθανότητα μόλυνσης από HPV και την ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμήσει τον ιό. Σε αυτούς περιλαμβάνονται:

• Σεξουαλικό ιστορικό και πολλαπλές εγκυμοσύνες: Η σεξουαλική δραστηριότητα πριν από την ηλικία των 18 ετών και οι πολλοί σεξουαλικοί σύντροφοι μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα λοίμωξης από HPV. Παράγοντες κινδύνου είναι επίσης το ιστορικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων και οι πολλαπλές εγκυμοσύνες.
• Κάπνισμα: Οι καρκινογόνες ουσίες του καπνού βλάπτουν το DNA των κυττάρων του τραχήλου, ενώ το κάπνισμα αποδυναμώνει και το ανοσοποιητικό σύστημα.
• Λοίμωξη HIV: Τα άτομα με HIV έχουν υψηλότερο από τον μέσο όρο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
• DES (διαιθυλοστιλβεστρόλη): Πρόκειται για φάρμακο που χορηγούνταν μεταξύ 1938 και 1971 για την πρόληψη της αποβολής. Αν η μητέρα σας έλαβε DES, μπορεί να έχετε αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αδενοκαρκινώματος διαυγών κυττάρων, ενός πολύ σπάνιου τύπου καρκίνου του τραχήλου.
• Οικογενειακό ιστορικό: Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας ενδέχεται να έχει γενετική συνιστώσα.

Διάγνωση και εξετάσεις

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο τακτικός έλεγχος με τεστ Παπανικολάου μπορεί να εντοπίσει τις περισσότερες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Αν το αποτέλεσμα είναι μη φυσιολογικό, το επόμενο βήμα είναι συνήθως μια εξέταση HPV, η οποία ελέγχει για τα στελέχη που είναι πιθανότερο να προκαλέσουν καρκίνο.

Αν εντοπιστούν στελέχη HPV υψηλού κινδύνου, ο γιατρός μπορεί να συστήσει κολποσκόπηση. Η εξέταση μεγεθύνει τα κύτταρα του τραχήλου, ώστε να εξεταστούν λεπτομερέστερα. Συνήθως λαμβάνεται δείγμα ιστού και αποστέλλεται σε εργαστήριο για εξέταση. Η δειγματοληψία μπορεί να γίνει με μία από τις ακόλουθες μεθόδους:

• Βιοψία με λαβίδα: Αφαιρείται ένα μικρό, κυκλικό τμήμα ιστού.
• Ενδοτραχηλική απόξεση: Αποξέεται η επένδυση του τραχήλου με εργαλείο σε σχήμα κουταλιού.
• Ηλεκτροχειρουργική εκτομή με αγκύλη (LEEP): Χρησιμοποιείται ένας ηλεκτρικά φορτισμένος συρμάτινος βρόχος.
• Κωνοειδής βιοψία: Αφαιρείται ένα λίγο μεγαλύτερο τμήμα ιστού σε σχήμα κώνου.

Αν οι εξετάσεις επιβεβαιώσουν καρκίνο, μπορεί να χρειαστούν και άλλες εξετάσεις, όπως απεικονιστικές, για να διαπιστωθεί αν έχει εξαπλωθεί. Τα αποτελέσματα βοηθούν στον καθορισμό του σταδίου και της κατάλληλης θεραπείας.

Στάδια

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας έχει τέσσερα βασικά στάδια, καθένα από τα οποία μπορεί να έχει επιμέρους υποστάδια:

• Στάδιο I: Ο καρκίνος βρίσκεται μόνο στον τράχηλο.
• Στάδιο II: Έχει εξαπλωθεί πέρα από τον τράχηλο και τη μήτρα, αλλά όχι ακόμη στο πυελικό τοίχωμα —στους ιστούς που επενδύουν την πύελο— ή στο κατώτερο τμήμα του κόλπου.
• Στάδιο III: Έχει εξαπλωθεί στο κατώτερο τμήμα του κόλπου. Μπορεί επίσης να έχει επεκταθεί στο πυελικό τοίχωμα, στους ουρητήρες —τους σωλήνες που συνδέουν τους νεφρούς με την ουροδόχο κύστη— και σε κοντινούς λεμφαδένες.
• Στάδιο IV: Έχει εξαπλωθεί στην ουροδόχο κύστη, στο ορθό ή σε απομακρυσμένα όργανα, όπως τα οστά ή οι πνεύμονες.

Ο γιατρός σας μπορεί να εξηγήσει το στάδιο και τι σημαίνει για την περίπτωσή σας.

Αντιμετώπιση

Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το στάδιο του καρκίνου, η ηλικία και η γενική υγεία, καθώς και το αν επιθυμείτε να αποκτήσετε βιολογικά παιδιά. Οι επιλογές περιλαμβάνουν:

• Χειρουργική επέμβαση: Σε πολύ μικρό καρκίνο μπορεί να αφαιρεθεί μόνο ο καρκινικός ιστός. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί αφαίρεση του τραχήλου (τραχηλεκτομή), της μήτρας και του τραχήλου (υστερεκτομή) ή άλλων πυελικών οργάνων (πυελική εξεντέρωση).
• Ακτινοθεραπεία: Ακτίνες ενέργειας καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα. Οι δύο τύποι είναι η εξωτερική ακτινοθεραπεία και η βραχυθεραπεία.
• Χημειοθεραπεία: Φάρμακα κυκλοφορούν σε όλο το σώμα και καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα.
• Στοχευμένη θεραπεία: Φάρμακα καταστρέφουν συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα χωρίς να βλάπτουν τα υγιή.
• Ανοσοθεραπεία: Φάρμακα ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα.
• Κλινικές μελέτες: Συμμετοχή σε ιατρικές μελέτες που εξετάζουν πιθανές νέες θεραπείες για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
• Ανακουφιστική φροντίδα: Στόχος της είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων, η άνεση και η υποστήριξη.

Ορισμένοι άνθρωποι χρησιμοποιούν συμπληρωματικά με τη θεραπεία τους εναλλακτικές μεθόδους, όπως διατροφή, βότανα ή βελονισμό. Συζητήστε με τον γιατρό σας τις μεθόδους που προβάλλονται ως τρόποι ανακούφισης των συμπτωμάτων: κάποιες μπορεί να βοηθήσουν, ενώ άλλες ενδέχεται να είναι επιβλαβείς.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ιδιαίτερα θεραπεύσιμος, ιδίως στα αρχικά στάδια. Οι επαγγελματίες υγείας χρησιμοποιούν συνήθως τον όρο «ύφεση» όταν ο καρκίνος έχει υποχωρήσει, αλλά υπάρχει πιθανότητα να επανεμφανιστεί.

Πρόγνωση και παρακολούθηση

Η θεραπεία μπορεί να είναι δύσκολη και να προκαλέσει δυσάρεστες παρενέργειες. Η υποστήριξη από αγαπημένα πρόσωπα μπορεί να βοηθήσει, όπως και οι ομάδες υποστήριξης, όπου μπορείτε να συναντήσετε ανθρώπους που κατανοούν όσα περνάτε.

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, ο γιατρός θα σας παρακολουθεί στενά για να ελέγχει αν ο καρκίνος επανεμφανιστεί. Ακόμη και όταν υπάρχει ύφεση, είναι φυσιολογικό να ανησυχείτε μήπως επιστρέψει. Η συζήτηση με σύμβουλο, κοντινό φίλο ή επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει.

Τα ποσοστά επιβίωσης εξαρτώνται από τον τύπο του καρκίνου, αλλά γενικά είναι πολύ καλά, ιδιαίτερα στο στάδιο I. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ, τα σχετικά ποσοστά πενταετούς επιβίωσης είναι περίπου:

• 91% όταν ο καρκίνος δεν έχει εξαπλωθεί —περίπου οι μισές περιπτώσεις.
• 60% όταν έχει εξαπλωθεί πέρα από τον τράχηλο, σε κοντινούς ιστούς.
• 19% όταν έχει εξαπλωθεί στους λεμφαδένες και σε απομακρυσμένα όργανα.

Τα στατιστικά αυτά δεν προβλέπουν απαραίτητα τι θα συμβεί σε κάθε άνθρωπο. Ο γιατρός σας μπορεί να συζητήσει την προσωπική σας πρόγνωση.

Πρόληψη

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένας από τους πιο προλήψιμους καρκίνους. Το εμβόλιο κατά του HPV προστατεύει από το 90% των στελεχών του HPV που προκαλούν καρκίνο του τραχήλου. Για να προσφέρει αυτή την προστασία, πρέπει να χορηγηθεί πριν από τη λοίμωξη από HPV. Συζητήστε με τον γιατρό σας αν το εμβόλιο είναι κατάλληλο για εσάς.

Οι τακτικές γυναικολογικές εξετάσεις και τα τεστ Παπανικολάου είναι εξίσου σημαντικά, καθώς βοηθούν στον έγκαιρο εντοπισμό κυτταρικών αλλαγών. Επιπλέον, μπορείτε να:

• Χρησιμοποιείτε προφυλακτικά ή άλλα μέσα φραγμού κατά τη σεξουαλική επαφή.
• Περιορίσετε τον αριθμό των σεξουαλικών συντρόφων.
• Διακόψετε το κάπνισμα και τη χρήση προϊόντων καπνού.

Μην αναβάλλετε τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τις γυναικολογικές εξετάσεις. Αν δεν γνωρίζετε πότε κάνατε τελευταία φορά τεστ Παπανικολάου, απευθυνθείτε στον γιατρό σας για να καθορίσετε το κατάλληλο πρόγραμμα ελέγχου. Οι αποφάσεις για τον έλεγχο και τη θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.