Μια μικρή πληγή στη γλώσσα μπορεί να φαίνεται ακίνδυνη, όμως όταν δεν υποχωρεί και συνοδεύεται από πόνο ή δυσκολία στην ομιλία και το φαγητό, χρειάζεται αξιολόγηση. Η Olivia Collett, 25 ετών τότε και μητέρα ενός παιδιού, διαγνώστηκε με καρκίνο του στόματος, παρότι δεν είχε τους συνηθέστερους παράγοντες κινδύνου.
Η Collett, εργαζόμενη στον τομέα της πληροφορικής, δεν κάπνιζε, έπινε σπάνια αλκοόλ και ακολουθούσε, όπως λέει, ισορροπημένη διατροφή. Ωστόσο, μέσα σε λίγες εβδομάδες η πληγή στη γλώσσα της έγινε τόσο επώδυνη, ώστε δυσκολευόταν να φάει ή να μιλήσει.
«Θυμάμαι να λέω στον σύζυγό μου: “Νομίζω ότι έχω καρκίνο”», λέει. «Μου απάντησε: “Τι είναι αυτά που λες;”. Όλη η οικογένειά μου πίστευε ότι είχα χάσει τα λογικά μου. Κι εγώ έλεγα: “Όχι, κάτι δεν πάει καλά”».
Τον Φεβρουάριο διαγνώστηκε με καρκίνο του στόματος, μια νόσο που συνδέεται συχνότερα με μεγαλύτερες ηλικίες, το κάπνισμα και την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ότι καταγράφονται όλο και περισσότερες διαγνώσεις και σε νεότερους, κατά τα άλλα υγιείς ανθρώπους.
Τα συμπτώματα που χρειάζονται έλεγχο
Η περιπέτεια της Collett ξεκίνησε τον περασμένο Δεκέμβριο. «Παρατήρησα μια πληγή στη γλώσσα μου, αλλά δεν της έδωσα ιδιαίτερη σημασία», λέει. Μέσα σε δύο εβδομάδες, εξελίχθηκε σε αυτό που περιγράφει ως «κανονικό έλκος», ενώ ο πόνος επεκτάθηκε στη γνάθο και τα ούλα.
Υποψιάστηκε ότι είχε οδοντικό απόστημα και επισκέφθηκε τον οδοντίατρό της, ο οποίος της έδωσε αντιβίωση. «Μου είπε: “Θα πρέπει να περάσει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες περίπου”», θυμάται. Η αγωγή, όμως, δεν βοήθησε και ο πόνος χειροτέρευε. «Ένιωθα σαν να θα εκραγεί το κεφάλι μου. Δυσκολευόμουν να μιλήσω και το φαγητό ήταν πολύ δύσκολο».
Ένα έλκος στο στόμα που δεν επουλώνεται μέσα σε τρεις εβδομάδες είναι ένα από τα βασικά προειδοποιητικά σημάδια καρκίνου του στόματος. Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:
- δυσκολία στην κατάποση ή την ομιλία,
- επίμονος πόνος,
- ανεξήγητα εξογκώματα στο στόμα ή τον λαιμό.
Παρά την επιδείνωση, η Collett δεν είχε ακόμη σαφή απάντηση για το τι συνέβαινε. Μέχρι τα Χριστούγεννα είχε χάσει πάνω από 10 κιλά, καθώς το φαγητό ήταν πλέον πολύ επώδυνο. Αναζητώντας ανακούφιση, δοκίμασε συνταγογραφούμενα φάρμακα και ειδικά στοματικά διαλύματα που της είχαν συστήσει γιατροί, χωρίς αποτέλεσμα.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς επισκέφθηκε τα επείγοντα και της χορηγήθηκε ακυκλοβίρη, αντιιικό φάρμακο που χρησιμοποιείται συχνά για λοιμώξεις από τον έρπητα, όπως ο επιχείλιος έρπης. «Μου είπαν: “Αυτό σίγουρα θα το καθαρίσει μέσα σε τρεις με πέντε ημέρες”. Αλλά δεν υποχώρησε», θυμάται.
Με το πέρασμα των εβδομάδων, το έλκος έγινε, όπως το περιγράφει, «μια τρύπα στο μέγεθος μπιζελιού» στη γλώσσα της. Είχε αρχίσει να υποψιάζεται καρκίνο, παρότι η οικογένειά της δυσκολευόταν να πιστέψει ότι θα μπορούσε να νοσήσει κάποιος τόσο νέος. Στα τέλη Ιανουαρίου παραπέμφθηκε σε ειδικό, ο οποίος έκανε βιοψία. Τα αποτελέσματα, τον Φεβρουάριο, επιβεβαίωσαν τους φόβους της: είχε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, την πιο συχνή μορφή καρκίνου του στόματος.
Η Collett λέει ότι, παρότι φοβόταν αυτή τη διάγνωση, ήταν συντριπτικό να την ανακοινώσει στην οικογένειά της. «Έπρεπε να τηλεφωνήσω στη γιαγιά μου, που είναι 90 ετών, και έκλαιγε στο τηλέφωνο. Ο πατέρας μου ήρθε μαζί μου στο νοσοκομείο, μαζί με τον σύζυγό μου, και θυμάμαι το πρόσωπό του. Ήταν φρικτό».
Οι διαγνώσεις αυξάνονται, αλλά οι αιτίες δεν είναι πλήρως σαφείς
Στο Ηνωμένο Βασίλειο διαγιγνώσκονται πλέον σχεδόν 10.000 άνθρωποι με καρκίνο του στόματος κάθε χρόνο, αριθμός αυξημένος κατά περισσότερο από 40% από το 2014. Περίπου μία στις οκτώ διαγνώσεις αφορά νεότερους ενήλικες. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης αύξηση κατά 11% στους καρκίνους της στοματικής κοιλότητας σε άτομα κάτω των 50 ετών, από το 2023 έως το 2024.
Οι ειδικοί ανησυχούν για την αύξηση, αλλά δεν γνωρίζουν ακόμη πλήρως τι την προκαλεί. «Η αύξηση είναι ανησυχητική», λέει ο δρ Ben Atkins, οδοντίατρος και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Oral Health Foundation. «Βλέπουμε περισσότερες διαγνώσεις καρκίνου του στόματος σε νεότερους ενήλικες, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αύξησης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες».
Ο δρ Atkins σημειώνει ότι ο καρκίνος του στόματος «μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία», αλλά οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη καθορίσει γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις στους νεότερους. «Η αύξηση και η γήρανση του πληθυσμού μπορεί να συμβάλλουν στον υψηλότερο συνολικό αριθμό περιστατικών», λέει. «Ρόλο μπορεί επίσης να παίζουν αλλαγές στους παράγοντες κινδύνου, μεταξύ αυτών η επίδραση του HPV σε ορισμένους καρκίνους στο πίσω μέρος του λαιμού».
Ο καθηγητής Muy-Teck Teh, καθηγητής μοριακής ογκολογίας του στόματος στο Queen Mary University of London, συμφωνεί ότι οι λόγοι πιθανότατα είναι σύνθετοι. Αλλαγές στον τρόπο ζωής, στη διατροφή και στην παχυσαρκία ενδέχεται να συμβάλλουν, ενώ η μεγαλύτερη ενημέρωση και οι βελτιώσεις στη διάγνωση μπορεί να οδηγούν στον εντοπισμό καρκίνων που παλαιότερα θα περνούσαν απαρατήρητοι.
Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι οι δυσκολίες πρόσβασης σε οδοντιατρική φροντίδα μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα να μη διερευνώνται ύποπτα συμπτώματα. Οι οδοντίατροι είναι συχνά οι πρώτοι επαγγελματίες υγείας που εντοπίζουν έλκη ή βλάβες με πιθανότητα να είναι καρκινικές, κατά τη διάρκεια των τακτικών εξετάσεων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ωστόσο, στοιχεία δείχνουν ότι μόνο περίπου δύο στους πέντε ενήλικες είχαν επισκεφθεί οδοντίατρο του NHS τα προηγούμενα δύο χρόνια.
Τι γνωρίζουμε για τους παράγοντες κινδύνου
Το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ είναι δύο από τις βασικές, τεκμηριωμένες αιτίες καρκίνου του στόματος. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος σε ανθρώπους που καπνίζουν και πίνουν πολύ. Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), μια συχνή λοίμωξη που μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή, αποτελεί επίσης σημαντική αιτία καρκίνων στο πίσω μέρος του λαιμού, αλλά συνδέεται πολύ λιγότερο συχνά με καρκίνους του ίδιου του στόματος.
Ο όγκος της Collett δεν ήταν θετικός στον HPV. Καθώς δεν είχε καπνίσει ούτε κατανάλωνε συστηματικά αλκοόλ, δεν είχε κανέναν από τους βασικούς αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης αν το άτμισμα μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του στόματος. Αυστραλιανή μελέτη εντόπισε ενδείξεις αλλαγών στο DNA που συνδέονται με την έκθεση σε ηλεκτρονικά τσιγάρα, εγείροντας ερωτήματα για το αν το άτμισμα μπορεί να συμβάλλει σε βλάβες που σχετίζονται με τον καρκίνο. Άλλες έρευνες υποδεικνύουν ότι μπορεί να μεταβάλλει το μικροβίωμα του στόματος —την κοινότητα βακτηρίων και άλλων μικροοργανισμών που ζουν εκεί— και ενδεχομένως να συμβάλλει στη φλεγμονή. Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη διαπιστώσει αν το άτμισμα αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του στόματος ή αν μπορεί να εξηγήσει την αναφερόμενη αύξηση των περιστατικών σε νεότερους ενήλικες.
Οι κίνδυνοι του καπνίσματος και της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ είναι πολύ καλύτερα τεκμηριωμένοι. Η συστηματική μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου του στόματος, ενώ όσοι καπνίζουν και πίνουν πολύ μπορεί να διατρέχουν κίνδυνο πολλαπλάσιο από εκείνον όσων δεν κάνουν τίποτα από τα δύο.
Ορισμένες έρευνες έχουν επίσης υποδείξει πιθανή σύνδεση ανάμεσα στα ζαχαρούχα ποτά και τον καρκίνο της στοματικής κοιλότητας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που κατανάλωναν τουλάχιστον ένα ζαχαρούχο ποτό την ημέρα είχαν σχεδόν πενταπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο της στοματικής κοιλότητας σε σύγκριση με όσες έπιναν λιγότερο από ένα τον μήνα. Η μελέτη ήταν, ωστόσο, παρατηρητική και δεν μπορούσε να αποδείξει ότι τα ζαχαρούχα ποτά προκαλούν τη νόσο.
Ο καθηγητής Teh τονίζει ότι η αποφυγή του καπνού, ο περιορισμός του αλκοόλ και η ισορροπημένη διατροφή παραμένουν λογικά μέτρα προφύλαξης. Η εμπειρία της Collett, όμως, δείχνει ότι καρκίνος του στόματος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους χωρίς τους προφανείς παράγοντες κινδύνου.
Η θεραπεία και η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Περίπου δύο στους τρεις καρκίνους του στόματος διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο, όταν η αντιμετώπιση είναι δυσκολότερη. Η πενταετής επιβίωση είναι περίπου 85% όταν ο καρκίνος του στόματος εντοπίζεται νωρίς, αλλά μειώνεται σημαντικά, σε περίπου 35%, στα πιο προχωρημένα στάδια.
«Η έγκαιρη διάγνωση είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στον καρκίνο του στόματος», λέει ο καθηγητής Teh. Όπως εξηγεί, η νόσος μπορεί να εξαπλωθεί στους κοντινούς λεμφαδένες του λαιμού, γεγονός που δυσκολεύει τη θεραπεία.
Η Collett διαγνώστηκε με ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα σταδίου 3. Υποβλήθηκε σε μεγάλη επέμβαση, κατά την οποία οι χειρουργοί αφαίρεσαν μέρος της γλώσσας της και την ανακατασκεύασαν χρησιμοποιώντας ιστό από το αντιβράχιό της. Αφαίρεσαν επίσης λεμφαδένες από τον λαιμό της, για να ελέγξουν αν ο καρκίνος είχε εξαπλωθεί πέρα από τη γλώσσα. Οι εξετάσεις δεν έδειξαν ότι είχε συμβεί αυτό.
Μετά την επέμβαση, έκανε ακτινοθεραπεία. Έκτοτε, έχει ενημερωθεί ότι «δεν υπάρχει ένδειξη νόσου», δηλαδή ότι οι εξετάσεις δεν εντοπίζουν αυτή τη στιγμή καρκίνο. Συνεχίζει να πηγαίνει σε ραντεβού παρακολούθησης κάθε έξι εβδομάδες και ελπίζει να επιστρέψει στη δουλειά της τους επόμενους μήνες.
Τώρα θέλει να αξιοποιήσει την εμπειρία της για να ευαισθητοποιήσει τους άλλους σχετικά με τα συμπτώματα και την ανάγκη περαιτέρω ελέγχου όταν επιμένουν. «Αν με είχαν απομακρύνει περισσότερο οι γιατροί και οι άλλοι, πιστεύω ότι ίσως να μην ήμουν εδώ τώρα», λέει. «Αν πιστεύετε ότι κάτι δεν πάει καλά, ζητήστε να το ελέγξουν. Κι αν πιστεύετε ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά κάποιος σας λέει ότι είστε καλά, μερικές φορές πρέπει να επιμείνετε για τον εαυτό σας».
Αν έχετε πληγή στο στόμα που επιμένει ή άλλο σύμπτωμα που σας ανησυχεί, απευθυνθείτε στον γιατρό ή τον οδοντίατρό σας· οι αποφάσεις για τον έλεγχο και τη θεραπεία λαμβάνονται σε συνεργασία με επαγγελματία υγείας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/karkinos-toy-stomatos-ta-symptomata-poy-mporei-na-perasoyn-aparatirita-kai-den-prepei-na-agnooyme/29769
