ΔΕΠΥ στους ενηλίκους: Τα 4 άγνωστα σημάδια

Η ΔΕΠΥ συχνά συνδέεται με την παιδική ηλικία, όμως μπορεί να επηρεάζει τους ανθρώπους και όταν ενηλικιωθούν.

Στους ενηλίκους, η ΔΕΠΥ μπορεί να εκδηλώνεται διαφορετικά απ’ ό,τι στα παιδιά. Συνήθως ξεχωρίζουν περισσότερο η διάσπαση προσοχής και η λησμονιά, παρά η υπερκινητικότητα. Επιπλέον, ερευνητές έχουν καταγράψει συνηθισμένα συμπεριφορικά μοτίβα που, μέχρι σήμερα, δεν έχουν ενταχθεί στα επίσημα διαγνωστικά κριτήρια.

Τα συνηθισμένα συμπτώματα και η βασική προϋπόθεση της διάγνωσης

Ψυχολόγοι επισημαίνουν στη Washington Post ότι συχνά θεωρείται λανθασμένα πως κάθε δυσκολία συγκέντρωσης, παρορμητική συμπεριφορά ή ανησυχία σημαίνει ΔΕΠΥ. Ωστόσο, τέτοιες εμπειρίες μπορεί να αποτελούν φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινης ζωής και, από μόνες τους, δεν θεμελιώνουν διάγνωση.

Έρευνες έχουν καταγράψει εγκεφαλικές διαφορές ανάμεσα σε άτομα με ΔΕΠΥ και σε άτομα χωρίς τη διαταραχή. Οι διαφορές αυτές ενδέχεται να σχετίζονται με τον υπότυπο της ΔΕΠΥ, καθώς και με το αν το άτομο ακολουθεί θεραπεία.

Η ΔΕΠΥ διακρίνεται σε τρεις υποτύπους: τον κυρίως απρόσεκτο, τον υπερκινητικό-παρορμητικό και τον συνδυασμένο. Στα βασικά συμπτώματα ανήκουν:

• Απροσεξία: εύκολη απόσπαση, απρόσεκτα λάθη, αποφυγή δραστηριοτήτων που απαιτούν παρατεταμένη προσοχή και ξεχασμένες καθημερινές υποχρεώσεις.
• Υπερκινητικότητα: νευρική κινητικότητα, υπερβολική ομιλία και έντονη ανησυχία.

Για να τεθεί διάγνωση, πρέπει να υπάρχουν αρκετά συμπτώματα από τα διαγνωστικά κριτήρια και να επηρεάζεται ουσιαστικά η λειτουργικότητα του ατόμου, τόσο στην προσωπική όσο και στην επαγγελματική ζωή.

Οι ψυχολόγοι τονίζουν πως καθοριστικό είναι το μέγεθος της επίδρασης στην καθημερινότητα. Αν επανειλημμένα νιώθετε ότι οι άλλοι διεκπεραιώνουν εύκολα πράγματα που σε εσάς φαίνονται εξαιρετικά δύσκολα, αυτό αποτελεί σημαντική ένδειξη που χρειάζεται διερεύνηση.

Καθώς η ΔΕΠΥ κατατάσσεται στις νευροαναπτυξιακές διαταραχές, ορισμένα συμπτώματα θα πρέπει να έχουν εμφανιστεί ήδη από την παιδική ηλικία.

Λιγότερο γνωστές ενδείξεις της ΔΕΠΥ

Εκτός από τα τυπικά συμπτώματα, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει και κοινά μοτίβα συμπεριφοράς που συνδέονται με τη ΔΕΠΥ. Ψυχολόγοι αναφέρουν τέσσερα βασικά:

1. Δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων

Η συναισθηματική απορρύθμιση, δηλαδή η δυσκολία ελεγχόμενης διαχείρισης των συναισθημάτων, παρατηρείται πολύ συχνά στη ΔΕΠΥ. Υπολογίζεται πως αφορά το 34% έως 70% των ανθρώπων με τη διαταραχή, αν και δεν αποτελεί μέρος των διαγνωστικών κριτηρίων.

Για να αποσαφηνίσουν πώς διαφέρουν οι διαταραχές διάθεσης από τη συναισθηματική απορρύθμιση, οι ψυχολόγοι παραλληλίζουν το «κλίμα» με τον «καιρό»:

Οι διαταραχές της διάθεσης παρομοιάζονται με το κλίμα, αφού τα συμπτώματά τους διαρκούν εβδομάδες. Αντίθετα, η συναισθηματική απορρύθμιση στη ΔΕΠΥ θυμίζει τον καιρό: μπορεί κάποιος να πληγώνεται πιο εύκολα, να αντιδρά έντονα ή να εκλαμβάνει πολύ προσωπικά ένα γεγονός της ημέρας. Οι αντιδράσεις αυτές αλλάζουν σχετικά γρήγορα και δεν συνεχίζονται αναγκαστικά για μέρες.

Έτσι, η συναισθηματική απορρύθμιση μπορεί να περιλαμβάνει συχνές αλλαγές διάθεσης και έντονη ευαισθησία στην κριτική. Πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι στους ενηλίκους με ΔΕΠΥ η κριτική, ακόμη και η εντύπωση πως κάποιος τους κρίνει, ενδέχεται να προκαλέσει βαθύ άγχος, ψυχικό πόνο και ισχυρή δυσφορία.

Τα ευρήματα δείχνουν ακόμη ότι οι ενήλικοι με ΔΕΠΥ καταφεύγουν πιο συχνά σε μη βοηθητικούς τρόπους ρύθμισης των συναισθημάτων. Μπορεί, για παράδειγμα, να τα καταπιέζουν αντί να εξετάζουν ξανά μια κατάσταση από άλλη οπτική. Συχνά εμφανίζονται επίσης άγχος και κατάθλιψη. Μεγάλη μετα-ανάλυση του 2023 υπολόγισε πως οι αγχώδεις διαταραχές είναι περίπου πέντε φορές συχνότερες και η κατάθλιψη περίπου 4,5 φορές συχνότερη από ό,τι στον γενικό πληθυσμό.

2. Η οργάνωση και οι προθεσμίες δυσκολεύουν την επίτευξη στόχων

Οι ενήλικοι με ΔΕΠΥ συχνά έχουν γενικότερες δυσκολίες με τις εκτελεστικές λειτουργίες. Αυτές είναι οι γνωστικές δεξιότητες που μας βοηθούν να σχεδιάζουμε, να διατηρούμε την προσοχή μας και να επιδιώκουμε στόχους.

Δυσλειτουργίες στις εκτελεστικές λειτουργίες καταγράφονται περίπου στις μισές περιπτώσεις ΔΕΠΥ, με συχνότητα αντίστοιχη των συμπτωμάτων απροσεξίας. Μελέτη για τη ΔΕΠΥ στους ενηλίκους κατέγραψε πολλές σχετικές δυσκολίες, μεταξύ των οποίων:

• Να χρειάζεται να υπάρχει προθεσμία ώστε το άτομο να μπορέσει να εργαστεί.
• Να μην μπορεί να ολοκληρώνει τις εργασίες στον προβλεπόμενο χρόνο.
• Να δυσκολεύεται να οργανώσει από πριν το πρόγραμμά του.
• Να μην μπορεί να καθορίσει ποιες εργασίες προηγούνται.

Επιπλέον, άλλες μελέτες έχουν συσχετίσει την ενήλικη ΔΕΠΥ με προβλήματα στην εναλλαγή δραστηριοτήτων, στη λήψη αποφάσεων και σε ορισμένες μορφές μνήμης.

3. Η αίσθηση του χρόνου αλλάζει

Τα άτομα με ΔΕΠΥ φαίνεται να αντιλαμβάνονται και να επεξεργάζονται τον χρόνο με διαφορετικό τρόπο. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, οι ενήλικοι με τη διαταραχή συχνά δυσκολεύονται να υπολογίσουν με ακρίβεια πόσος χρόνος έχει περάσει.

Ο όρος «χρονική τύφλωση» εμφανίζεται συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ψυχολόγοι, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι δεν περιγράφει αδυναμία κατανόησης της έννοιας του χρόνου. Πιο ακριβές είναι να γίνεται λόγος για δυσκολία στην επεξεργασία και την εκτίμησή του σε σχέση με άλλους ανθρώπους.

4. Η έντονη αφοσίωση σε κάτι μπορεί να σας κάνει να αγνοείτε τα πάντα γύρω σας

Παρότι μπορεί να φαίνεται αντιφατικό σε μια διαταραχή που συνδέεται με ελλειμματική προσοχή, η «υπερεστίαση» παρατηρείται σε πολλούς ενηλίκους με ΔΕΠΥ.

Η «υπερεστίαση» περιγράφει την έντονη και παρατεταμένη προσήλωση σε ένα αντικείμενο ή μια δραστηριότητα, η οποία αφήνει εκτός προσοχής όλα τα άλλα ερεθίσματα. Σε μελέτη του 2019, οι ενήλικοι που εμφάνιζαν περισσότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ ανέφεραν συχνότερα ότι βιώνουν αυτή την εμπειρία.

Για ορισμένους, η δυνατότητα να αφοσιώνονται σε κάτι που τους ενδιαφέρει αποτελεί σημαντικό «πλεονέκτημα». Οι ψυχολόγοι, όμως, σημειώνουν ότι όταν η προσήλωση παρεμβαίνει στη λειτουργικότητα σε άλλους τομείς της ζωής, αρχίζει να δρα εις βάρος τους.

Η διάγνωση της ΔΕΠΥ μπορεί να φέρει σημαντικές αλλαγές στη ζωή σας

Αν θεωρείτε πιθανό να έχετε ΔΕΠΥ, απευθυνθείτε σε ειδικό ψυχικής υγείας για να πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Μέσω κλινικής συνέντευξης, ένας επαγγελματίας με την κατάλληλη εκπαίδευση μπορεί να διακρίνει τη ΔΕΠΥ από άλλες καταστάσεις. Η ακριβής διάγνωση επιτρέπει την πρόσβαση σε αποτελεσματικές θεραπείες.

Η διάγνωση μπορεί επίσης να βοηθήσει τους ανθρώπους να διαχωρίσουν την προσωπικότητά τους από τη διαταραχή. Πολλοί ενήλικοι με ΔΕΠΥ έχουν δεχτεί σε όλη τους τη ζωή χαρακτηρισμούς όπως αδιάφοροι, ανεπαρκείς ή χωρίς κίνητρο. Συχνά έχουν υιοθετήσει αυτές τις επικρίσεις και πιστεύουν ότι αποτυπώνουν τον χαρακτήρα ή τις ικανότητές τους.

Η διάγνωση και η θεραπεία ενδέχεται να μεταβάλουν αυτή την εικόνα. Ψυχολόγοι που μίλησαν στην Washington Post επισημαίνουν ότι οι δυσκολίες για τις οποίες οι άνθρωποι αυτοί επικρίνονταν μπορεί να σχετίζονταν με τη ΔΕΠΥ – και όχι να αποτελούσαν πραγματικό μέτρο της προσωπικότητας ή της αξίας τους.