Η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άνθρωπο. Συχνά συμπτώματα είναι οι ανεπιθύμητες αναμνήσεις, οι εφιάλτες, οι αναδρομές στο τραυματικό γεγονός και η αποφυγή υπενθυμίσεών του. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν αρνητικές σκέψεις, απομόνωση, θυμός, δυσκολία συγκέντρωσης και απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που άλλοτε ήταν ευχάριστες. Ορισμένοι άνθρωποι έχουν κενά μνήμης γύρω από το γεγονός.
Η PTSD είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας που εμφανίζεται σε ορισμένους ανθρώπους μετά από ένα τραυματικό γεγονός, μια σειρά γεγονότων ή την παρακολούθηση ενός τέτοιου γεγονότος. Μπορεί να επηρεάσει την ψυχική, σωματική, κοινωνική και πνευματική ευεξία.
Τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν μέσα σε τρεις μήνες από το τραυματικό γεγονός, αν και σε ορισμένους ανθρώπους εμφανίζονται αργότερα. Για κάποιους υποχωρούν μέσα σε έξι μήνες, ενώ για άλλους μπορεί να διαρκέσουν έναν χρόνο ή περισσότερο.
Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, όπως γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) και θεραπεία έκθεσης. Φάρμακα, όπως τα αντικαταθλιπτικά, μπορεί επίσης να βοηθήσουν στη διαχείριση ορισμένων συμπτωμάτων.
17 συμπτώματα της PTSD
1. Εισβολικές σκέψεις
Οι εισβολικές σκέψεις ανήκουν στα συμπτώματα επαναβίωσης. Είναι ανεπιθύμητες και μερικές φορές απρόσμενες σκέψεις σχετικά με το τραυματικό γεγονός.
Η Αμερικανική Ένωση Άγχους και Κατάθλιψης (ADAA) περιγράφει τις εισβολικές σκέψεις ως «κολλημένες» σκέψεις που μπορεί να προκαλέσουν δυσφορία. Επισημαίνει επίσης ότι δεν αντανακλούν απαραίτητα τις επιθυμίες του ανθρώπου και ότι οι περισσότεροι δεν ενεργούν βάσει αυτών. Οι επαναλαμβανόμενες, ανεπιθύμητες αναμνήσεις του γεγονότος είναι συχνό σύμπτωμα, το οποίο εμφανίζεται κάποια στιγμή στους περισσότερους ανθρώπους με PTSD.
2. Εφιάλτες
Για πολλούς ανθρώπους, οι εφιάλτες είναι χαρακτηριστικό σύμπτωμα της PTSD. Ανασκόπηση του 2018 εκτίμησε ότι τους εμφανίζει περίπου το 72% των ανθρώπων με τη διαταραχή. Το περιεχόμενο των ονείρων μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το είδος του τραυματικού γεγονότος.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Υποθέσεων Βετεράνων των ΗΠΑ (VA), οι άνθρωποι με PTSD που έχουν εφιάλτες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο αυτοκτονικών σκέψεων ή απόπειρας. Το VA αναφέρει ότι αυτός είναι ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους διεξάγεται έρευνα για αποτελεσματική αντιμετώπιση των εφιαλτών που σχετίζονται με την PTSD.
Μετά το ξύπνημα μπορεί να επιμένουν έντονα το άγχος και ο φόβος, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η επιστροφή στον ύπνο. Οι εφιάλτες μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε αποφυγή του ύπνου, όπως το να μένει κάποιος ξύπνιος μέχρι αργά ή να αφήνει τα φώτα αναμμένα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αϋπνία και δυσκολίες στη λειτουργικότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Δεν υπάρχει ακόμη ειδική θεραπεία για τους εφιάλτες της PTSD, ωστόσο ορισμένες πρακτικές μπορεί να βοηθήσουν τον ύπνο:
- Διατήρηση σταθερής βραδινής ρουτίνας.
- Τακτική άσκηση.
- Αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης καφεΐνης και αλκοόλ.
- Αποφυγή του καπνίσματος.
- Δοκιμή τεχνικών προοδευτικής μυϊκής χαλάρωσης.
- Συζήτηση για τους εφιάλτες ή καταγραφή τους σε ημερολόγιο.
3. Αποφυγή υπενθυμίσεων
Η αποφυγή είναι μία από τις βασικές κατηγορίες συμπτωμάτων της PTSD. Ένας άνθρωπος μπορεί να αποφεύγει οτιδήποτε θεωρεί ότι πυροδοτεί τα συμπτώματα, όπως:
- ανθρώπους
- μέρη
- δραστηριότητες
- αντικείμενα
Μπορεί επίσης να αποφεύγει να σκέφτεται ή να θυμάται το γεγονός, καθώς και να μιλά γι’ αυτό ή για τα συναισθήματά του. Κάποιοι προσπαθούν να απομακρύνουν τις σκέψεις και τις αναμνήσεις απασχολούμενοι με χόμπι ή εργασία.
4. Απώλεια μνήμης
Η απώλεια μνήμης είναι συχνή σε ανθρώπους με PTSD και συχνά αφορά λεπτομέρειες του τραυματικού γεγονότος. Έρευνες δείχνουν ότι παρουσιάζουν περισσότερα ελλείμματα επεισοδιακής μνήμης σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου. Η επεισοδιακή μνήμη είναι η ικανότητα ανάκλησης συγκεκριμένων περιστατικών από το παρελθόν.
Ορισμένα στοιχεία συνδέουν την απώλεια μνήμης στην PTSD με μικρότερο ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τα συναισθήματα και τη μνήμη. Το μικρότερο μέγεθος του ιππόκαμπου σε ανθρώπους με PTSD ενδέχεται να σχετίζεται με άγχος, φόβο, αναδρομές και απώλεια μνήμης.
5. Αρνητικές σκέψεις
Ένας άνθρωπος με PTSD μπορεί να έχει περισσότερες αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό του και τους άλλους σε σχέση με πριν από το τραυματικό γεγονός. Οι σκέψεις αυτές είναι συχνές μετά από ένα τραύμα, αλλά μπορεί επίσης να επιδεινώσουν ή να πυροδοτήσουν άλλα συμπτώματα.
Μελέτη του 2018 διαπίστωσε αρνητικές σκέψεις στο 75% των ανθρώπων με PTSD και στο 24% όλων των ανθρώπων που επέζησαν από ένα τραυματικό γεγονός. Μπορεί να περιλαμβάνουν ενοχή ή ντροπή για το γεγονός, καθώς και την πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος και ότι οι άνθρωποι δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης.
6. Αυτοαπομόνωση και απομάκρυνση
Η κοινωνική απομόνωση είναι ένα ακόμη πιθανό σύμπτωμα. Η αποφυγή πιθανών ερεθισμάτων, σκέψεων και συζητήσεων για το τραυματικό γεγονός μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο με PTSD να απομακρυνθεί από τους άλλους. Μπορεί επίσης να αισθάνεται αποκομμένος ή ξένος προς αυτούς εξαιτίας του τραύματος.
7. Θυμός και ευερεθιστότητα
Η αυξημένη διέγερση που σχετίζεται με την PTSD μπορεί να προκαλέσει θυμό ή ευερεθιστότητα, ακόμη και ξεσπάσματα θυμού. Μελέτη του 2018 διαπίστωσε ότι ο θυμός μπορεί να εντείνεται με την πάροδο του χρόνου και να επιβαρύνει και άλλα συμπτώματα.
Η ίδια μελέτη αναφέρει ότι οι άνθρωποι με PTSD είχαν συχνότερα εχθρικά ή ευερέθιστα συναισθήματα από όσους δεν είχαν τη διαταραχή και μπορεί να ένιωθαν ευερεθιστότητα πιο συχνά σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή.
8. Απώλεια ενδιαφέροντος για ευχάριστες δραστηριότητες
Οι άνθρωποι με PTSD μπορεί να χάσουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που παλαιότερα τους ευχαριστούσαν και να μην επιθυμούν να συμμετέχουν σε αυτές. Η αίσθηση απόστασης από τους άλλους μπορεί να οδηγήσει και σε απώλεια ενδιαφέροντος για τη σεξουαλική δραστηριότητα. Η PTSD μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στις σχέσεις. Η ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία με τον σύντροφο μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση μιας υγιούς σχέσης.
9. Υπερδιέγερση
Ένας άνθρωπος με PTSD μπορεί να αισθάνεται διαρκώς σε επιφυλακή, αγχωμένος και να δυσκολεύεται να χαλαρώσει. Αυτό ονομάζεται υπερδιέγερση ή υπερεπαγρύπνηση. Μπορεί να αισθάνεται:
- νευρικότητα
- ότι βρίσκεται συνεχώς σε εγρήγορση
- ότι πρέπει να αναζητά διαρκώς πιθανούς κινδύνους
Συμπεριφορές που σχετίζονται με την υπερδιέγερση περιλαμβάνουν:
- υπερβολική ανησυχία για το τι σκέφτονται οι άλλοι
- έλλειψη αντικειμενικότητας
- συχνό έλεγχο του περιβάλλοντος για πιθανές απειλές
- δισταγμό να δοκιμάσει νέα πράγματα ή να γνωρίσει νέους ανθρώπους
- δυσκολία να παρακολουθήσει συζητήσεις λόγω διάσπασης προσοχής και αδυναμίας συγκέντρωσης
- υπερανάλυση καταστάσεων
10. Δυσκολία συγκέντρωσης
Άλλα συμπτώματα της PTSD, όπως η υπερδιέγερση και τα προβλήματα ύπνου, μπορεί να δυσκολεύουν τη συγκέντρωση. Ένας άνθρωπος μπορεί να δυσκολεύεται να προσέξει σε συζητήσεις, δραστηριότητες ή στη δουλειά. Οι δυσκολίες συγκέντρωσης περιλαμβάνονται στα διαγνωστικά κριτήρια που αφορούν τις μεταβολές στη διέγερση και την αντιδραστικότητα.
11. Αϋπνία
Σύμφωνα με το VA, το 90–100% των ανθρώπων με PTSD παρουσιάζει διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία. Αϋπνία είναι η δυσκολία να αποκοιμηθεί ή να παραμείνει κάποιος κοιμισμένος τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα.
Η PTSD μπορεί να διαταράξει τον ύπνο με διάφορους τρόπους:
- αποφυγή του ύπνου
- μείωση του χρόνου ύπνου
- αυξημένες κινήσεις των χεριών και των ποδιών
- ομιλία κατά τη διάρκεια του ύπνου
- αίσθημα επιφυλακής ή έντασης
- αδυναμία χαλάρωσης
- δυσκολία να ανεχτεί κάποιος τη σιωπή
12. Αναδρομές
Η επαναβίωση του τραυματικού γεγονότος είναι συχνό σύμπτωμα της PTSD και συχνά περιλαμβάνει αναδρομές (flashbacks). Κατά τη διάρκειά τους, ο άνθρωπος ξαναζεί το γεγονός. Μπορεί να εμφανιστούν σωματικά συμπτώματα, όπως εφίδρωση και αυξημένος καρδιακός ρυθμός, ενώ η αναδρομή μπορεί να είναι τόσο έντονη ώστε να νιώθει ότι βλέπει το γεγονός μπροστά στα μάτια του.
Τα ερεθίσματα που προκαλούν αναδρομές διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συχνά περιλαμβάνουν:
- εικόνες
- ήχους
- μυρωδιές
13. Δύσκολες πεποιθήσεις ή συναισθήματα
Οι άνθρωποι με PTSD μπορεί να βιώνουν δύσκολες πεποιθήσεις ή συναισθήματα, όπως:
- δυσκολία να εμπιστευτούν άλλους
- την αίσθηση ότι κανένα μέρος δεν είναι ασφαλές
- αυτομομφή για το γεγονός
- την αίσθηση ότι κανείς δεν τους καταλαβαίνει
- επίμονο και έντονο θυμό, ντροπή ή ενοχή
14. Απόδοση ευθυνών
Η PTSD μπορεί να οδηγήσει κάποιον να επιρρίπτει την ευθύνη στον εαυτό του ή σε άλλους για το γεγονός και τις συνέπειές του. Η απόδοση ευθυνών μπορεί να είναι επίμονη και διαστρεβλωμένη. Η άδικη απόδοση ευθύνης στον εαυτό ή σε άλλους για ένα τραυματικό γεγονός ανήκει στα συμπτώματα της PTSD που αφορούν μεταβολές στη διάθεση και τη σκέψη.
15. Δυσκολία να νιώσει θετικά συναισθήματα
Ένας άνθρωπος με PTSD μπορεί να δυσκολεύεται να βιώσει θετικά συναισθήματα, σαν να έχει χάσει τη χαρά ή την ικανοποίηση. Ως μέρος της αποφυγής, μπορεί επίσης να εμφανίσει συναισθηματικό μούδιασμα: προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα συναισθήματά του αποφεύγοντας να νιώσει οτιδήποτε. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απόσυρση και απομόνωση.
16. Υπερβολική αντίδραση ξαφνιάσματος
Επειδή οι άνθρωποι με PTSD συχνά αισθάνονται σε εγρήγορση και βιώνουν υπερδιέγερση, μπορεί να ξαφνιάζονται εύκολα ή να αντιδρούν υπερβολικά όταν αιφνιδιάζονται. Αυτό μπορεί εν μέρει να σχετίζεται με τη δυσκολία του σώματος να χαλαρώσει και την ανάγκη να παραμένουν συνεχώς ενήμεροι για το περιβάλλον τους.
17. Συμπεριφορές που μπορεί να είναι επιβλαβείς
Η υπερδιέγερση, τα προβλήματα ύπνου και η αποφυγή μπορεί να οδηγήσουν σε επιβλαβείς ή αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως:
- κακή χρήση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλ
- επικίνδυνη οδήγηση
- αυτοτραυματισμός
- κάπνισμα
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Αν εσείς ή κάποιος κοντινός σας άνθρωπος σκέφτεται την αυτοκτονία ή τον αυτοτραυματισμό, αναζητήστε άμεσα επαγγελματική βοήθεια. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, καλέστε το 112 ή το 166. Αν προσφέρετε υποστήριξη σε κάποιον, μείνετε μαζί του μέχρι να φτάσει βοήθεια και, εφόσον είναι ασφαλές, απομακρύνετε όπλα ή ουσίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβη. Αν δεν βρίσκεστε στον ίδιο χώρο, παραμείνετε σε επικοινωνία μαζί του μέχρι να φτάσει βοήθεια.
Αντιμετώπιση της PTSD
Τα συμπτώματα της PTSD διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συχνά περιλαμβάνουν προβλήματα ύπνου, υπερδιέγερση και αποφυγή. Για ορισμένους υποχωρούν μέσα σε λίγους μήνες από το τραυματικό γεγονός, ενώ για άλλους μπορεί να διαρκέσουν έναν χρόνο ή περισσότερο.
Υπάρχουν διαθέσιμες θεραπείες. Συνήθως περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία, όπως τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, και φάρμακα για την αντιμετώπιση του άγχους, των προβλημάτων ύπνου και άλλων συμπτωμάτων. Αν εμφανίζετε συμπτώματα PTSD, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας ή ψυχικής υγείας για υποστήριξη και καθοδήγηση. Οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/metatraymatiko-stres-17-symptomata-poy-mporei-na-emfanistoyn/29890





