Η πολύ έντονη άσκηση χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τους μυς και τη σωματική αντοχή, αλλά και τη χημεία του εγκεφάλου. Νέα έρευνα σε ποντίκια έδειξε ότι η παρατεταμένη, εξαντλητική προπόνηση μπορεί να διαταράξει τη ρύθμιση της ντοπαμίνης στον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και τη συναισθηματική ρύθμιση.
Στη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Neuroscience, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ποντίκια που ακολούθησαν απαιτητικό πρόγραμμα άσκησης εξακολουθούσαν να έχουν αυξημένα επίπεδα ντοπαμίνης κατά την περίοδο που κανονικά θα έπρεπε να αναρρώνουν. Η ντοπαμίνη συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στην κινητοποίηση και την εγρήγορση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αντίστοιχες διαταραχές στους ανθρώπους θα μπορούσαν να βοηθήσουν να εξηγηθεί γιατί η υπερβολική προπόνηση συνδέεται μερικές φορές με αϋπνία, άγχος και επίμονη κόπωση. Αν η σύνδεση επιβεβαιωθεί, θα ενισχύσει την ένδειξη ότι η επαρκής ξεκούραση είναι σημαντική τόσο για τη φυσική κατάσταση όσο και για την ψυχική ευεξία.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η υπερβολική σωματική άσκηση επηρεάζει όχι μόνο τους σκελετικούς μυς, αλλά έχει και έντονη επίδραση στον εγκέφαλο», δήλωσε ο Alisson Luiz da Rocha, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Ο Rocha πραγματοποίησε την έρευνα κατά τη διάρκεια των διδακτορικών σπουδών του στη Σχολή Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Ribeirão Preto, στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο (EEFERP-USP) στη Βραζιλία, με υποτροφία από το FAPESP. Όπως εξήγησε, τα ευρήματα δείχνουν ότι η άσκηση επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα, με επιδράσεις που ξεπερνούν την ανάπτυξη των μυών.
Πώς προσομοίωσαν οι επιστήμονες την υπερπροπόνηση
Για να μελετήσει τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν η άσκηση γίνεται υπερβολική, η ερευνητική ομάδα εξέτασε δύο βασικές ομάδες ποντικών, οι οποίες υποβλήθηκαν σε διαφορετικά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.
Η μία ομάδα έκανε μία εξαντλητική προπόνηση σε διάδρομο, τρέχοντας μέχρι την εξάντληση. Η άλλη ακολούθησε ένα παρατεταμένο πρόγραμμα προπόνησης, σχεδιασμένο ώστε να αναπαράγει απαιτητικές συνθήκες που συνδέονται με το σύνδρομο υπερπροπόνησης σε αθλητές υψηλού επιπέδου.
Το σύνδρομο υπερπροπόνησης εμφανίζεται όταν οι απαιτήσεις της προπόνησης ξεπερνούν την ικανότητα του οργανισμού να ανακάμψει. Μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της αθλητικής απόδοσης, μειωμένη όρεξη, συνεχή κόπωση, μυϊκό πόνο και αυξημένο κίνδυνο τραυματισμών. Συχνές είναι επίσης οι αλλαγές στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και στον μεταβολισμό.
Στο πείραμα παρατεταμένης προπόνησης, τα ποντίκια ασκούνταν επί οκτώ εβδομάδες, ενώ οι ερευνητές αύξαναν σταδιακά τον φόρτο. Την τελευταία εβδομάδα έκαναν δύο προπονήσεις την ημέρα, με μόλις τέσσερις ώρες αποκατάστασης μεταξύ τους.
Μετά τα προγράμματα άσκησης, οι επιστήμονες εξέτασαν τους ιππόκαμπους των ζώων. Μέτρησαν τη ντοπαμίνη και τη σεροτονίνη, καθώς και πρωτεΐνες που συμμετέχουν στην παραγωγή και τη διαχείριση αυτών των χημικών αγγελιοφόρων. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η υδροξυλάση της τυροσίνης (TyrH), ένα ένζυμο απαραίτητο για την παραγωγή ντοπαμίνης, και ο κυστιδιακός μεταφορέας μονοαμινών 2 (VMAT2), ο οποίος βοηθά στη συσκευασία νευροδιαβιβαστών για την απελευθέρωσή τους.
Η ντοπαμίνη παρέμεινε αυξημένη για 48 ώρες
Στα ποντίκια που έκαναν μία μόνο εξαντλητική προπόνηση σε διάδρομο, τα επίπεδα ντοπαμίνης αυξήθηκαν λίγο μετά την άσκηση. Το εύρημα δείχνει ότι ακόμη και μία περίοδος έντονης δραστηριότητας μπορεί να προκαλέσει μετρήσιμη χημική απόκριση στον εγκέφαλο.
Πιο αξιοσημείωτα ήταν τα αποτελέσματα στα ζώα που είχαν προπονηθεί εντατικά επί εβδομάδες. Σε αυτή την ομάδα, τόσο η ντοπαμίνη όσο και η TyrH παρέμειναν αυξημένες για 48 ώρες μετά τη δοκιμασία απόδοσης, παρότι τα ποντίκια βρίσκονταν σε περίοδο αποκατάστασης.
Η παρατεταμένη αυτή απόκριση υποδηλώνει ότι η επαναλαμβανόμενη, έντονη άσκηση χωρίς επαρκή ξεκούραση μπορεί να επηρεάσει τη φυσιολογική ρύθμιση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Αντί να επιστρέψει γρήγορα στη συνήθη χημική του κατάσταση, ο εγκέφαλος συνέχιζε να εμφανίζει ενδείξεις μεταβολής στη δραστηριότητα των νευροδιαβιβαστών, αρκετή ώρα μετά το τέλος της άσκησης.
Ο Adelino Sanchez Ramos da Silva, καθηγητής στην EEFERP-USP και συντονιστής της μελέτης, εξήγησε ότι αν εντοπιστούν αντίστοιχες αλλαγές στους ανθρώπους, θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τις πιθανές συνδέσεις μεταξύ υπερπροπόνησης, χημείας του εγκεφάλου και διαταραχών ύπνου.
Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη δεν μέτρησε άμεσα τον ύπνο, το άγχος ή την εγρήγορση. Αυτές οι πιθανές συνέπειες μένει να διερευνηθούν, ενώ χρειάζεται πρόσθετη έρευνα για να διαπιστωθεί αν οι ίδιες αλλαγές στη ντοπαμίνη εμφανίζονται και στους ανθρώπους.
Γιατί έχει σημασία η ισορροπία της ντοπαμίνης
Η ντοπαμίνη συνδέεται συχνά με την ευχαρίστηση και την κινητοποίηση, αλλά συμβάλλει επίσης στη ρύθμιση της εγρήγορσης και άλλων βασικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Η παρουσία της από μόνη της δεν είναι επιβλαβής· σημασία έχει να παραμένει η δραστηριότητά της σε ισορροπία.
Σύμφωνα με τον Rocha, προβλήματα θα μπορούσαν να προκύψουν αν η ντοπαμίνη παραμένει ασυνήθιστα αυξημένη όταν ο εγκέφαλος θα έπρεπε να προετοιμάζεται για τον ύπνο. Τέτοιες μεταβολές θα μπορούσαν επίσης να διαταράξουν την ισορροπία ανάμεσα στη ντοπαμίνη και άλλους νευροδιαβιβαστές, επηρεάζοντας ενδεχομένως τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα ρυθμίζει τη δραστηριότητα και την ανάπαυση.
Ένα ακόμη αξιοσημείωτο εύρημα αφορούσε τη σεροτονίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που έχει μελετηθεί επί μακρόν για τον πιθανό ρόλο του στην κόπωση. Παρά τις σημαντικές μεταβολές στη ντοπαμίνη, οι ερευνητές δεν εντόπισαν σημαντικές διαφορές στα επίπεδα σεροτονίνης μεταξύ των ζώων.
Το αποτέλεσμα αμφισβητεί την παγιωμένη αντίληψη ότι η σεροτονίνη είναι από μόνη της ο κύριος παράγοντας που ευθύνεται για την υπερβολική κόπωση. Αντίθετα, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι αλλαγές στη ρύθμιση της ντοπαμίνης αξίζει επίσης να διερευνηθούν κατά τη μελέτη των βιολογικών επιδράσεων της υπερπροπόνησης.
Γιατί η αποκατάσταση είναι απαραίτητη για εγκέφαλο και σώμα
Παρότι δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί στους ανθρώπους η σύνδεση μεταξύ αυτών των χημικών αλλαγών και συμπτωμάτων όπως η αϋπνία ή το άγχος, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία του επαρκούς χρόνου αποκατάστασης.
Η υπερβολική προπόνηση χωρίς αρκετή ξεκούραση μπορεί να υπονομεύσει τα οφέλη της άσκησης, συμβάλλοντας στη μειωμένη απόδοση, στον επίμονο μυϊκό πόνο και σε προβλήματα της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα νέα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι οι αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου μπορεί να αποτελούν ακόμη μία σημαντική διάσταση αυτής της διαδικασίας.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τόσο όσοι ασκούνται για αναψυχή όσο και οι επαγγελματίες αθλητές χρειάζεται να συνδυάζουν την προπόνηση με κατάλληλη αποκατάσταση και καθοδήγηση από ειδικούς. Η αύξηση της έντασης δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερα αποτελέσματα, αν δεν δίνεται στον οργανισμό αρκετός χρόνος να προσαρμοστεί.
Ο Rocha πραγματοποίησε επίσης έρευνα κατά τη διάρκεια μεταδιδακτορικής υποτροφίας στη Σχολή Εφαρμοσμένων Επιστημών (FCA) του Κρατικού Πανεπιστημίου του Campinas (UNICAMP), στη Limeira. Η εργασία αυτή περιλάμβανε ερευνητική παραμονή στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εργάζεται σήμερα ως ερευνητής.
Πρόσθετη χρηματοδότηση προήλθε από Θεματικό Πρόγραμμα με επικεφαλής τον Silva, από μεταδιδακτορική υποτροφία που απονεμήθηκε στην Ana Paula Pinto και από υποτροφία για απευθείας διδακτορικό που στήριξε τον João Pedro Floriano. Τόσο η Pinto όσο και ο Floriano είναι μέλη της EEFERP-USP.
Η ομάδα συμμετέχει τώρα σε νέο διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα, με στόχο να εντοπίσει ποια βιολογικά συστήματα αρχίζουν πρώτα να εμφανίζουν σημάδια καταπόνησης όταν η άσκηση ξεπερνά το επίπεδο στο οποίο συνήθως προκαλεί ωφέλιμες προσαρμογές. Η κατανόηση αυτών των πρώιμων προειδοποιητικών ενδείξεων θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να προσδιορίσουν πότε η ωφέλιμη προπόνηση αρχίζει να γίνεται επιβλαβής.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/fitness/ypervoliki-askisi-pos-mporei-na-kratisei-ton-egkefalo-se-katastasi-yperdiegersis/30427





