Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη να αναθεωρηθούν οι οδηγίες της ΕΕ για τα προϊόντα καπνού, ώστε να λάβουν υπόψη νεότερα επιστημονικά δεδομένα και εναλλακτικές επιλογές μειωμένης βλάβης. Επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι αυστηρές απαγορεύσεις ενδέχεται να εμποδίσουν τη μετάβαση των καπνιστών σε λιγότερο επιβλαβή προϊόντα, την ώρα που το κάπνισμα ευθύνεται για 700.000 θανάτους τον χρόνο στην ΕΕ.
Οι καπνιστές χωρίζονται σε τρεις ομάδες, καθεμία με διαφορετική αντιμετώπιση των περιορισμών, ενώ προτείνεται η κατάταξη των προϊόντων ανάλογα με τη βλαπτικότητά τους. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι πολιτικές οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη συνεχιζόμενη χρήση νικοτίνης για ψυχολογικούς λόγους και να στρέφουν την προσοχή σε λιγότερο βλαβερές εναλλακτικές.
Οι οδηγίες της ΕΕ για τα προϊόντα καπνού χρειάζεται να αναθεωρηθούν, με βάση τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα για τις επιλογές μείωσης της βλάβης. Η αναθεώρηση, επίσης, θα πρέπει να αναγνωρίζει την ανάγκη —και το δικαίωμα— των καταναλωτών να έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικά προϊόντα λιγότερο επιβλαβή.
Την ανάγκη αυτή ανέδειξαν επιστήμονες σε πρόσφατο διαδικτυακό σεμινάριο της Διεθνούς Εταιρείας Ελέγχου και Μείωσης της Βλάβης από το Κάπνισμα (SCOHRE). Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο ρυθμιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη.
Οι ομιλητές χαρακτήρισαν το κάπνισμα συνεχιζόμενη σοβαρή απειλή για την ΕΕ, καθώς κάθε χρόνο προκαλείται από αυτό ο θάνατος 700.000 ανθρώπων. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αποτρέψιμη απειλή για την υγεία, η οποία, παρά τις διαρκείς προσπάθειες, εξακολουθεί να μην αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά.
Η ΕΕ έχει θέσει ως νέο στόχο τη μείωση του καπνίσματος κατά 30% έως το 2025, ενώ επιδιώκει το ποσοστό των καπνιστών να περιοριστεί στο 5% του πληθυσμού. Μακροπρόθεσμα, φιλοδοξεί να δημιουργήσει «γενιά μη καπνιστών» μέχρι το 2040.
Οι επιστήμονες εξέφρασαν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι στόχοι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν με αυστηρούς περιορισμούς στα εναλλακτικά προϊόντα καπνού, μέτρο προς το οποίο φαίνεται να κινείται η ΕΕ. Όπως υποστήριξαν, τέτοιοι κανόνες ενδέχεται να δυσκολέψουν τη στροφή των καπνιστών σε εναλλακτικές λύσεις μειωμένης βλάβης.
Τρεις ομάδες καπνιστών
Ο Dr. Erik Lund, ερευνητής στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας, επισήμανε ότι οι ρυθμιστικές Αρχές συχνά υποπίπτουν σε ένα σημαντικό λάθος: θεωρούν πως οι καπνιστές δεν γνωρίζουν τους κινδύνους του καπνίσματος.
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στη Νορβηγία έδειξε ότι οι καπνιστές, όπως και οι υπόλοιποι χρήστες νικοτίνης, διαφέρουν μεταξύ τους. Η μελέτη τους κατατάσσει σε τρεις ομάδες:
- Οι ασύμφωνοι (dissonant): Πρόκειται για ανθρώπους που συνεχίζουν να καπνίζουν, αν και η συνήθεια τους προκαλεί δυσφορία και γνωρίζουν τους κινδύνους της. Είναι το 33% των καπνιστών και εμφανίζουν τη μεγαλύτερη προθυμία να διακόψουν. Παράλληλα, αποδέχονται περισσότερο τους σχετικούς περιορισμούς.
- Οι αμφίθυμοι (ambivalent): Σε αυτή την ομάδα ανήκουν όσοι επιθυμούν βαθιά να σταματήσουν, αλλά ταυτόχρονα θέλουν να εξακολουθήσουν να καπνίζουν. Η στάση τους μεταβάλλεται συχνά και δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί. Υπολογίζεται ότι αποτελούν περίπου το 20% του συνόλου.
- Οι σύμφωνοι (consonant): Είναι όσοι δεν θέλουν να εγκαταλείψουν το κάπνισμα. Δεν αναμένεται να προσαρμοστούν εύκολα στους περιορισμούς που θεσπίζουν οι ρυθμιστικές Αρχές και αποτελούν περίπου το 48% του συνόλου.
«Οι πληροφορίες σχετικά με τους αριθμούς και τη συμπεριφορά κάθε κατηγορίας χρηστών είναι σημαντικές για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, όταν αποφασίζουν τα μέτρα που πρέπει να λάβουν», τόνισε ο Dr. Lund. Πρόσθεσε ότι η παρέμβαση των ρυθμιστικών Αρχών είναι ηθικά δικαιολογημένη, χρειάζεται όμως να εξισορροπείται με το δικαίωμα των καπνιστών και των χρηστών νικοτίνης να «ζουν όπως επιλέγουν» ως ενημερωμένα άτομα.
Η συμμετοχή των καταναλωτών
Ο Damian Sweeney, ιδρυτικό μέλος της οργάνωσης υπεράσπισης καταναλωτών New Nicotine Alliance Ireland, δήλωσε ότι η πολιτική της ΕΕ για τον καρκίνο επιδιώκει μια ζωή χωρίς καπνό (tobacco). Κατά τον ίδιο, όμως, τον καρκίνο δεν τον προκαλεί ο καπνός ως προϊόν, αλλά η καύση του. Συνεπώς, ο στόχος θα έπρεπε να αφορά το κάπνισμα και όχι τα προϊόντα καπνού που χρησιμοποιούνται χωρίς καύση.
Εξήγησε ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα συνδέονται με μικρότερη βλάβη για τους χρήστες τους. Για τον λόγο αυτό, όπως υποστήριξε, δεν θα πρέπει να επιβάλλονται περιορισμοί σε αυτά, καθώς έτσι παρεμποδίζεται η μετάβαση των καπνιστών σε εναλλακτικές επιλογές μειωμένης βλάβης. Εξέφρασε, επίσης, την αντίθεσή του σε ενδεχόμενες απαγορεύσεις γεύσεων και σε όρια στην περιεκτικότητα της νικοτίνης.
Παράλληλα, ζήτησε να έχουν οι καταναλωτές ουσιαστικότερο ρόλο στη χάραξη πολιτικής, είτε συμμετέχοντας σε υφιστάμενες ενώσεις είτε ιδρύοντας νέες.
Στρατηγικές που έχουν ξεπεραστεί
Ο Clive Bates, διευθυντής της συμβουλευτικής εταιρείας The Counterfactual και πρώην επικεφαλής του οργανισμού Action on Smoking and Health (ASH), σημείωσε ότι αρκετές από τις στρατηγικές περιορισμού του καπνίσματος έχουν πλέον παρωχηθεί και δεν αποδίδουν. Ένδειξη της κατάστασης είναι πως σήμερα καπνίζουν 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως.
Κατά την εκτίμηση του Bates, ο στόχος της ΕΕ για ποσοστό καπνιστών 5% δύσκολα θα επιτευχθεί αν δεν επανεξεταστούν οι στρατηγικές που εφαρμόζονται. Τόνισε ακόμη ότι οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής χρειάζεται να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους καπνίζει τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Ο ίδιος επισήμανε ότι μέχρι σήμερα οι πολιτικές στοχεύουν στην εξάλειψη της νικοτίνης. Όπως τόνισε, όμως, η χρήση της «δεν πρόκειται να εξαφανιστεί». Οι άνθρωποι στρέφονται σε αυτήν, μεταξύ άλλων, για χαλάρωση και για να ρυθμίσουν τη διάθεσή τους, γι’ αυτό και πολλοί δεν προτίθενται να τη σταματήσουν. Κατά συνέπεια, οι σημερινές πολιτικές πρέπει να αναγνωρίζουν αυτή την πραγματικότητα και να στρέφονται σε προϊόντα καπνού με πολύ μικρότερες επιπτώσεις στην υγεία, όπως το ηλεκτρονικό τσιγάρο, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και το snus.
Ως παράδειγμα προσέγγισης που μειώνει τη βλάβη από το κάπνισμα, ο Bates αναφέρθηκε στη Σουηδία. Είπε ότι χάρη στο snus η χώρα καταγράφει τα χαμηλότερα ποσοστά καπνιστών στην Ευρώπη, καθώς και αισθητά χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα και άλλων μορφών καρκίνου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η απαγόρευση του snus στην ΕΕ στερεί από εκατομμύρια καπνιστές στην Ευρώπη μια εναλλακτική επιλογή με μειωμένη βλάβη.
Με την έναρξη της διαδικασίας αλλαγής των ευρωπαϊκών οδηγιών για τα προϊόντα καπνού, υπογράμμισε ότι πρέπει να γίνει κατανοητό πως «η χάραξη πολιτικής για το κάπνισμα και τη νικοτίνη είναι η τέχνη των ελιγμών ανάμεσα σε συμβιβασμούς και ακούσιες συνέπειες».
Προϊόντα καπνού με διαφορετική βλαπτικότητα
Την ανάγκη να αντιμετωπίζονται τα προϊόντα καπνού νομοθετικά ανάλογα με τη βλαπτικότητά τους υποστήριξε ο καθηγητής Andrzej Fal, πρόεδρος της Πολωνικής Εταιρείας Δημόσιας Υγείας. Μεταξύ των επιλογών που ανέφερε ήταν η εφαρμογή μειωμένης βλάβης και χαμηλότερων φόρων.
Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης, καθώς και η αδειοδότηση των καταστημάτων που διαθέτουν προϊόντα καπνού, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά εργαλεία για τη μείωση του αριθμού των καπνιστών, εξήγησε. Παράλληλα, η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για τα προϊόντα καπνού (Tobacco Products Directive – TPD) θα πρέπει να τα διακρίνει με βάση τη βλαπτικότητά τους.
Η αξιολόγηση των προϊόντων θα μπορούσε να γίνεται και από τις ίδιες τις χώρες. Για παράδειγμα, η οδηγία μπορεί να ορίζει ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ οφείλουν να πραγματοποιούν έρευνες, ώστε να διαπιστώνουν ποια προϊόντα, εφόσον υπάρχουν, είναι λιγότερο επιβλαβή. Οι έρευνες θα μπορούσαν επίσης να εξετάζουν αν η χρήση αυτών των προϊόντων από καπνιστές δικαιολογείται ως μέσο αντιμετώπισης του εθισμού στη νικοτίνη.
Κλείνοντας, ο Fal ανέφερε ότι κατά τη διαμόρφωση της νέας οδηγίας πρέπει να αξιοποιηθούν οι επιτυχημένες πολιτικές κατά του συμβατικού καπνίσματος που εφαρμόζονται σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης, μεταξύ των οποίων η Σουηδία και η Βρετανία.
Φωτογραφία: iStock
Συνοπτικά
- Οι επιστήμονες ζητούν να αναθεωρηθούν οι οδηγίες της ΕΕ για τα προϊόντα καπνού, ώστε να λαμβάνουν υπόψη νεότερα επιστημονικά δεδομένα και εναλλακτικές με μειωμένη βλάβη.
- Το κάπνισμα προκαλεί 700.000 θανάτους τον χρόνο στην ΕΕ. Στους στόχους της Ένωσης περιλαμβάνονται η μείωση του καπνίσματος κατά 30% έως το 2025 και η δημιουργία «γενιάς μη καπνιστών» έως το 2040.
- Οι καπνιστές κατατάσσονται σε τρεις ομάδες — ασύμφωνους, αμφίθυμους και σύμφωνους — οι οποίες διαφέρουν ως προς τις προθέσεις τους και την ανταπόκρισή τους στους περιορισμούς.
- Η απαγόρευση προϊόντων καπνού χωρίς καύση, όπως το snus, περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές και μπορεί να δυσχεράνει τη μετάβαση των καπνιστών σε λιγότερο επιβλαβείς λύσεις.
- Οι πολιτικές για τον περιορισμό του καπνίσματος χρειάζεται να προσαρμοστούν, δίνοντας έμφαση σε προϊόντα μειωμένης βλάβης και αναγνωρίζοντας ότι η νικοτίνη εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για ψυχολογικούς λόγους.
- Για την αποτελεσματική ρύθμιση και την ενθάρρυνση υγιεινότερων επιλογών είναι σημαντικό τα προϊόντα καπνού να διακρίνονται ανάλογα με τη βλαπτικότητά τους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/eyropaiki-nomothesia-gia-to-kapnisma-oi-apagoreyseis-apotygchanoyn-os-lysi/478
