Το άρθρο εστιάζει στο κατά πόσο η θέση εμφάνισης στη Eurovision επηρεάζει την τελική κρίση για τους διαγωνιζόμενους. Ψυχολόγοι εξετάζουν την «τελευταία εντύπωση» και τη θεωρία της αντίθεσης, σύμφωνα με την οποία όσοι εμφανίζονται πιο αργά τείνουν να συγκεντρώνουν υψηλότερες βαθμολογίες, καθώς οι κριτές αντιπαραβάλλουν τις επιδόσεις και διαμορφώνουν σταδιακά μια εσωτερική κλίμακα αξιολόγησης.
Οι πρώτοι στη σκηνή μπορεί να έχουν ένα αρχικό πλεονέκτημα, ωστόσο οι τελευταίοι διαγωνιζόμενοι συχνά μένουν πιο έντονα στη μνήμη του κοινού. Το άρθρο ολοκληρώνεται με ευχές για την ελληνική συμμετοχή της χρονιάς, η οποία θα εμφανιστεί στη 17η θέση.
Ο μεγαλύτερος διεθνής μουσικός διαγωνισμός μεταδίδεται και πάλι απόψε και απασχολεί ακόμη και την επιστημονική κοινότητα. Ψυχολόγοι έχουν εξετάσει τα μοτίβα των νικητών της Eurovision και θεωρούν ότι η σειρά με την οποία παρουσιάζονται τα τραγούδια τη βραδιά του διαγωνισμού έχει πιθανότατα σημασία. Μήπως, τελικά, οι τελευταίοι βγαίνουν πρώτοι; Εμφανίζεται πράγματι το φαινόμενο της «τελευταίας εντύπωσης»;
Ας υποθέσουμε ότι πηγαίνουμε σε συνέντευξη εργασίας και μπορούμε να επιλέξουμε τη θέση μας: θα προτιμούσαμε να είμαστε οι πρώτοι ή οι τελευταίοι υποψήφιοι, ώστε να αυξήσουμε τις πιθανότητες πρόσληψης;
Μια πρώτη σκέψη θα μπορούσε να είναι πως συμφέρει να εμφανιστούμε πρώτοι. Οι άνθρωποι που διεξάγουν τη συνέντευξη ενδέχεται να είναι ξεκούραστοι και πρόθυμοι να εντοπίσουν τον κατάλληλο υποψήφιο, ενώ η αρχική τους διάθεση ίσως λειτουργήσει θετικά και για την εικόνα που θα σχηματίσουν για εμάς. Αν, αντίθετα, είμαστε οι τελευταίοι, μπορεί να φοβηθούμε ότι, έχοντας ακούσει τις ίδιες απαντήσεις όλη μέρα, θα μας αντιμετωπίσουν ως τον τελευταίο σταθμό πριν επιστρέψουν στο σπίτι. Θα μπορούσαμε έτσι να φαινόμαστε λιγότερο ελκυστική επιλογή, καθώς θα είναι ήδη σωματικά και ψυχικά κουρασμένοι από τη διαδικασία. Με αυτή τη λογική, η τελευταία θέση ή γενικότερα μια θέση προς το τέλος μοιάζει σοβαρό μειονέκτημα.
Υπάρχει, βέβαια, και η αντίθετη σκέψη: «τελευταίος και καλύτερος». Όταν η επιτροπή αποσυρθεί για να συζητήσει τους υποψηφίους, είναι πιθανό να θυμάται πιο ζωντανά εκείνον ή εκείνη που πέρασε τελευταίος/α. Όσοι εμφανίστηκαν ώρες νωρίτερα μπορεί να έχουν σχεδόν σβήσει από τη μνήμη της. Ένα γνωστό ψυχολογικό φαινόμενο υποδεικνύει ότι, εφόσον μας θυμούνται και η επίδοσή μας ήταν καλή, μπορεί να μας επιλέξουν ακριβώς γι’ αυτό.
Επομένως, αν μπορούσαμε να διαλέξουμε, με ποιον τρόπο θα αξιοποιούσαμε τη σειρά εμφάνισής μας;
Η Eurovision μέσα από τη «Θεωρία της Αντίθεσης» (Contrast Theory)
Καθώς πλησιάζει η ώρα για τον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision, που διεξάγεται φέτος στη Βασιλεία της Ελβετίας με πάνω από 180 εκατομμύρια θεατές παγκοσμίως, αξίζει να γνωρίζουμε ότι, κατά ορισμένους ακαδημαϊκούς ψυχολόγους, ο διαγωνισμός ενδέχεται να παρέχει τα κατάλληλα στοιχεία για να ξεκαθαρίσει η συζήτηση γύρω από το «φαινόμενο της σειράς».
Μελέτες έχουν εξετάσει μουσικούς διαγωνισμούς κλασικού και ποπ ρεπερτορίου, ανάμεσά τους και τη Eurovision. Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι όσοι εμφανίζονται πιο αργά τείνουν να παίρνουν υψηλότερες βαθμολογίες, είτε αποφασίζουν ειδικές επιτροπές είτε ψηφίζει το κοινό.
Ο ψυχολόγος Άμος Τβέρσκι πρότεινε μια ερμηνεία για το φαινόμενο. Η συνεργασία του με τον Ντάνιελ Κάνεμαν αποτέλεσε τη βάση για το Νόμπελ Οικονομίας του 2002. Ο Τβέρσκι ονόμασε την προσέγγισή του «θεωρία της αντίθεσης»: όταν κρίνουμε μια συγκεκριμένη επίδοση, όπως σε συνέντευξη εργασίας ή σε μουσικό διαγωνισμό, τείνουμε να τη συγκρίνουμε αυθόρμητα με όσα προηγήθηκαν.
Τη δεδομένη στιγμή, όμως, τα θετικά στοιχεία του υποψηφίου που έχουμε μπροστά μας είναι πιο έντονα στη σκέψη μας. Έτσι, η ανθρώπινη τάση είναι να κρίνουμε την τωρινή εμπειρία ευνοϊκότερα από την προηγούμενη, ακόμη κι όταν οι δύο είναι παρόμοιες ή σχεδόν ίδιες.
Μια διαφορετική εξήγηση υποστηρίζει ότι, όσο παρακολουθούμε διαδοχικές εμφανίσεις σε έναν διαγωνισμό, αρχίζουμε φυσιολογικά να σχηματίζουμε ένα εσωτερικό μέτρο αξιολόγησης, με το οποίο βαθμολογούμε νοερά κάθε επίδοση.
Στις πρώτες στιγμές ενός διαγωνισμού ή μιας σειράς παρουσιάσεων δεν διαθέτουμε ακόμη αυτή την «εσωτερική βαθμονόμηση». Με τη συνέχιση του διαγωνισμού, όμως, το μέτρο μας διαμορφώνεται καθώς παρακολουθούμε διαδοχικές εμφανίσεις και αντιλαμβανόμαστε τις διαφορές στην ποιότητά τους. Με αυτόν τον τρόπο κατατάσσουμε κάθε συμμετέχοντα σε μια προσωπική και ενδεχομένως ασυνείδητη κλίμακα σύγκρισης.
Η θεωρία υποστηρίζει ότι μια καλή εμφάνιση ίδιας ποιότητας μπορεί να εκληφθεί ως καλύτερη, αν παρουσιαστεί προς το τέλος της σειράς, καθώς τότε δείχνει να «ξεχωρίζει» περισσότερο. Το ίδιο σκεπτικό αφορά και τις αδύναμες αποδόσεις: όταν ακολουθούν αργότερα, ενδέχεται να κριθούν ακόμη πιο αρνητικά.
Επαναλαμβανόμενα ευρήματα ερευνών δείχνουν πως όσοι διαγωνιζόμενοι εμφανίζονται προς το τέλος έχουν το μεγαλύτερο πλεονέκτημα στις θετικές αξιολογήσεις.
Και οι ABBA; Παρότι δεν βγήκαν τελευταίοι στη σκηνή, κατέκτησαν την πρώτη θέση.
Ίσως, τελικά, όταν είμαστε πραγματικά καλοί —ή όταν ισχύει το αντίθετο— αυτό γίνεται αντιληπτό ανεξάρτητα από τη σειρά με την οποία θα βρεθούμε σε μια συνέντευξη για δουλειά. Άρα, δεν χρειάζεται να το υπεραναλύουμε.
Στην Eurovision, η Κλαυδία θα ερμηνεύσει την «Αστερομάτα» στην 17η θέση. Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, το μόνο που μπορούμε να ευχηθούμε είναι «καλή επιτυχία Ελλάδα»!
Συμπερασματικά
- Η σειρά με την οποία παρουσιάζονται οι συμμετοχές στη Eurovision ενδέχεται να επηρεάζει την τελική βαθμολογία, καθώς όσοι εμφανίζονται τελευταίοι τείνουν να μένουν εντονότερα στη μνήμη των κριτών.
- Οι ψυχολόγοι εξετάζουν την «τελευταία εντύπωση» και τη θεωρία της αντίθεσης, σύμφωνα με τις οποίες οι συμμετοχές που ακολουθούν αργότερα συχνά αποσπούν θετικότερες αξιολογήσεις.
- Οι πρώτοι στη σειρά μπορεί να ξεκινούν με ένα πλεονέκτημα, όμως όσοι εμφανίζονται στο τέλος συχνά τραβούν την προσοχή και διατηρούνται στη μνήμη του κοινού.
- Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι συμμετοχές που παρουσιάζονται αργότερα παίρνουν συχνά υψηλότερες βαθμολογίες, καθώς το κοινό διαμορφώνει εσωτερικά μια κλίμακα αξιολόγησης.
- Φέτος, η Κλαυδία θα διαγωνιστεί στην 17η θέση, με ευχές για επιτυχία στην ελληνική συμμετοχή.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/eurovision-to-mystiko-tis-seiras-emfanisis-apokalyptei-ton-nikiti/7232
