Διαβήτης: Πώς άλλαξε η ρύθμιση του σακχάρου μετά από 12 εβδομάδες αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών

Σε άτομα με πρόσφατη διάγνωση διαβήτη τύπου 2 και υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία, ένα οργανωμένο πρόγραμμα διατροφής με πολλές φυτικές ίνες συσχετίστηκε, μέσα σε 12 εβδομάδες, με καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου, μικρότερο δείκτη μάζας σώματος και αξιοσημείωτες μεταβολές στα βακτήρια του εντέρου.

Παράλληλα με τη βελτίωση ορισμένων μεταβολικών δεικτών, οι ερευνητές παρακολούθησαν και το μικροβίωμα των συμμετεχόντων. Διαπίστωσαν ότι οι μεταβολές στο έντερο ήταν ήδη ορατές μέσα στον πρώτο μήνα. Επιπλέον, σε κάποιους συμμετέχοντες, ορισμένες αλλαγές στις ουσίες που παράγουν τα εντερικά βακτήρια συνδέθηκαν με μεγαλύτερη μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης.

Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στις 2 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Microbiology. Στη μελέτη συμμετείχαν 48 ενήλικες με νεοδιαγνωσμένο διαβήτη τύπου 2 και υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία: 36 ακολούθησαν πρόγραμμα αυξημένης πρόσληψης φυτικών ινών χωρίς αντιδιαβητικά φάρμακα, ενώ 12 έλαβαν αποκλειστικά μετφορμίνη. Τη δοκιμή διάρκειας 84 ημερών ολοκλήρωσαν 46 άτομα.

Περισσότερα από μια απλή σύσταση για ίνες

Η παρέμβαση αφορούσε ένα οργανωμένο διατροφικό πλάνο και όχι απλώς τη γενική προτροπή να καταναλώνονται περισσότερα όσπρια ή φρούτα μετά τη διάγνωση του διαβήτη. Στους συμμετέχοντες χορηγούνταν δύο ειδικά μείγματα φυτικών ινών, με συστατικά όπως ίνες από σιτάρι, βρώμη και κριθάρι, ανθεκτική δεξτρίνη, ινουλίνη και ολιγοσακχαρίτες. Διαιτολόγοι καθόριζαν τις ποσότητες με βάση το μέγεθος του σώματος, τη φυσική δραστηριότητα, τη μεταβολική κατάσταση και την ανοχή του κάθε ατόμου στις ίνες.

Οι συμμετέχοντες λάμβαναν επίσης οδηγίες για τη συνολική διατροφή τους, με επιλογές όπως λαχανικά, προϊόντα σόγιας, μανιτάρια και φρούτα. Επομένως, τα ευρήματα δεν αποδίδονται σε κάποιο μεμονωμένο τρόφιμο ή είδος ίνας: οι ερευνητές αξιολόγησαν ένα ολοκληρωμένο διατροφικό πρόγραμμα με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες.

Διαβήτης τύπου 2 και φυτικές ίνες: οι μεταβολές στο σάκχαρο και το βάρος

Μετά από 84 ημέρες και αφού συνυπολογίστηκαν οι αρχικές μετρήσεις, στην ομάδα της διατροφικής παρέμβασης καταγράφηκαν χαμηλότερη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη και μικρότερος δείκτης μάζας σώματος από ό,τι στην ομάδα που έλαβε μετφορμίνη. Επιπλέον, οι τιμές σακχάρου παρουσίασαν μικρότερες διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η HbA1c, δηλαδή η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, αποτελεί βασικό δείκτη στον διαβήτη. Χρησιμοποιείται επειδή αποτυπώνει τη μέση γλυκόζη στο αίμα κατά τους δύο με τρεις προηγούμενους μήνες.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα της σύγκρισης με τη μετφορμίνη πρέπει να ερμηνευτούν με επιφύλαξη. Η ομάδα που λάμβανε το φάρμακο είχε πολύ λιγότερους συμμετέχοντες, ενώ η μελέτη διήρκεσε λίγο. Ως βασικό περιορισμό αναφέρουν ακριβώς το μικρό και άνισο μέγεθος των δύο ομάδων.

Οι μεταβολές στο έντερο ήταν ορατές από την τέταρτη εβδομάδα

Ένα αξιοσημείωτο αποτέλεσμα ήταν πως οι αλλαγές στο μικροβίωμα εμφανίστηκαν πριν συμπληρωθούν τρεις μήνες.

Την 28η ημέρα είχαν ήδη εντοπιστεί διαφορές τόσο στη σύνθεση όσο και στη λειτουργία των μικροοργανισμών του εντέρου. Ειδικότερα, αυξήθηκαν στελέχη των γενών Bifidobacterium και Lactobacillus και μειώθηκαν στελέχη του Bilophila wadsworthia.

Μεταβλήθηκαν, επίσης, οι λειτουργίες των μικροβίων. Στο τέλος των 12 εβδομάδων είχαν αυξηθεί γονίδια που συνδέονται με τη χρήση υδατανθράκων, όπως το άμυλο, η ινουλίνη, η κυτταρίνη και η αραβινοξυλάνη. Με άλλα λόγια, το μικροβίωμα έδειξε να προσαρμόζεται στην αυξημένη παρουσία φυτικών ινών, τροποποιώντας τον τρόπο διάσπασης και αξιοποίησής τους.

Τι καθιστά σημαντικές αυτές τις αλλαγές για τους επιστήμονες

Ορισμένες φυτικές ίνες ζυμώνονται από τα βακτήρια του εντέρου και κατά τη διαδικασία αυτή παράγονται ουσίες γνωστές ως λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, μεταξύ των οποίων και το οξικό οξύ.

Αύξηση του οξικού στα κόπρανα παρουσίασαν 25 από τους 34 συμμετέχοντες στην ομάδα με υψηλή πρόσληψη φυτικών ινών. Σε αυτά τα άτομα καταγράφηκε και μεγαλύτερη πτώση της HbA1c στις μετρήσεις της τέταρτης και της όγδοης εβδομάδας.

Η παρατήρηση αυτή δεν τεκμηριώνει ότι το οξικό προκάλεσε τη βελτίωση. Υποδηλώνει, ωστόσο, πως δεν ανταποκρίθηκαν όλοι με τον ίδιο τρόπο στις φυτικές ίνες και ότι η αρχική σύνθεση του μικροβιώματος ενδέχεται να επηρεάζει την ένταση της απόκρισης σε ανάλογη διατροφική παρέμβαση.

Ένα από τα σημαντικά ερωτήματα που προκύπτουν είναι αν η γνώση του μικροβιώματος θα μπορούσε μελλοντικά να συμβάλει στον σχεδιασμό πιο εξατομικευμένων διατροφικών παρεμβάσεων για τον διαβήτη.

Διαβήτης: Ο ρόλος των φυτικών ινών στη διατροφή

Τα νέα ευρήματα προσθέτουν δεδομένα για το μικροβίωμα, ωστόσο εδώ και χρόνια είναι γνωστό πόσο σημαντικές είναι οι φυτικές ίνες στη διατροφή των ανθρώπων με διαβήτη.

Όπως αναφέρουν τα αμερικανικά CDC, σε αντίθεση με άλλους υδατάνθρακες, οι φυτικές ίνες δεν πέπτονται ούτε απορροφώνται με τον ίδιο τρόπο από τον οργανισμό, οπότε δεν οδηγούν στην ίδια απότομη άνοδο του σακχάρου. Ειδικότερα, οι διαλυτές ίνες αναμειγνύονται με το νερό και αποκτούν μορφή γέλης, καθυστερώντας την πέψη. Επιπλέον, ενισχύουν το αίσθημα πληρότητας και ενδέχεται να βοηθήσουν στη διαχείριση του βάρους.

Τρόφιμα που αποτελούν καλές πηγές φυτικών ινών:

• όσπρια, μεταξύ των οποίων φακές, φασόλια και ρεβίθια,
• βρώμη και άλλα προϊόντα ολικής άλεσης,
• φρούτα,
• λαχανικά,
• σπόροι και ξηροί καρποί.

Η Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία προκρίνει την πρόσληψη φυτικών ινών από ολόκληρα τρόφιμα και θέτει ως γενική σύσταση τουλάχιστον 14 γραμμάρια ανά 1.000 θερμίδες. Πριν από τη χρήση συμπληρωμάτων ινών, προτείνει να προηγείται συζήτηση με την ομάδα που έχει την ευθύνη παρακολούθησης του διαβήτη.

Η πρόσληψη φυτικών ινών είναι προτιμότερο να αυξάνεται βαθμιαία. Αν η αύξηση γίνει απότομα και σε μεγάλη ποσότητα, μπορεί να εμφανιστούν φούσκωμα, αέρια, κράμπες ή μεταβολές στις κενώσεις. Χρειάζεται, παράλληλα, να καταναλώνεται αρκετό νερό.

Τι δεν αποδεικνύουν τα ευρήματα της μελέτης

Η συγκεκριμένη δοκιμή δεν τεκμηριώνει ότι μια διατροφή με πολλές φυτικές ίνες μπορεί να πάρει τη θέση της μετφορμίνης ή οποιασδήποτε άλλης θεραπείας που απαιτείται για τον διαβήτη.

Η έρευνα είχε μικρό δείγμα και πραγματοποιήθηκε σε ένα μόνο κέντρο: στην ομάδα που έλαβε μετφορμίνη συμμετείχαν μόλις 12 άτομα, ενώ η διάρκεια ήταν 84 ημέρες. Ακόμη, η διατροφική παρέμβαση συνδύαζε διάφορα είδη φυτικών ινών με συνολική διατροφική καθοδήγηση, γεγονός που δεν επιτρέπει να προσδιοριστεί ποιο από τα στοιχεία οδήγησε σε κάθε αποτέλεσμα.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι μέσα σε σχετικά σύντομο διάστημα η διατροφή είναι δυνατό να επηρεάσει παράλληλα το σάκχαρο, το βάρος και τη λειτουργία του μικροβιώματος.

Στη συνέχεια απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες με μακρύτερη διάρκεια, για να διαπιστωθεί αν οι μεταβολές παραμένουν, ποιοι ασθενείς ενδέχεται να ωφελούνται περισσότερο και αν στο μέλλον μπορεί να αξιοποιηθεί το μικροβίωμα για πιο εξατομικευμένες διατροφικές παρεμβάσεις στον διαβήτη τύπου 2.

Πηγές:
Frontiers in Microbiology – η μελέτη
CDC – Fiber and diabetes
American Diabetes Association – Carbohydrates and fiber