Λαχτάρα για φαγητό: Ποιες επιθυμίες συνδέονται περισσότερο με αύξηση βάρους

Το στρες, το άγχος και η κατάθλιψη συνδέονται με εντονότερες επιθυμίες για φαγητό και υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), σύμφωνα με νέα μελέτη. Οι λιγούρες για τροφές πλούσιες σε λιπαρά και ζάχαρη ενδέχεται να εξηγούν ένα μέρος αυτής της σχέσης.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Nutrition, υποδηλώνει ότι η ψυχολογική δυσφορία μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την πείνα και την ανταμοιβή, κάνοντας δυσκολότερη την αντίσταση σε ορισμένες τροφές. Αυτό δεν σημαίνει απλώς ότι τα άτομα που έχουν στρες «υποκύπτουν» στον πειρασμό.

Τι εξέτασε η μελέτη

Η σχέση ανάμεσα στις αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις και την αύξηση βάρους είναι γνωστή, αλλά οι μηχανισμοί που συνδέουν το στρες και την κακή διάθεση με αλλαγές στο σωματικό βάρος δεν είναι πλήρως κατανοητοί. Οι ερευνητές εξέτασαν αν οι λιγούρες θα μπορούσαν να εξηγήσουν μέρος αυτής της σύνδεσης.

Στη μελέτη συμμετείχαν 252 ενήλικες ηλικίας 19 έως 65 ετών, οι οποίοι συμπλήρωσαν δύο επικυρωμένα ερωτηματολόγια. Το ένα, το DASS-21, αξιολόγησε τα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και στρες, ενώ το άλλο, το Food Craving Questionnaire, κατέγραψε τις τάσεις για συγκεκριμένες λιγούρες. Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης τον ΔΜΣ κάθε συμμετέχοντα.

Οι λιγούρες εξηγούν περίπου το ένα πέμπτο της σχέσης στρες και βάρους

Η κατάθλιψη, το άγχος και το στρες συνδέθηκαν τόσο με εντονότερες λιγούρες όσο και με υψηλότερο ΔΜΣ. Οι ερευνητές εξέτασαν στη συνέχεια πώς συνδέονται μεταξύ τους αυτά τα ευρήματα.

Οι λιγούρες εξηγούσαν ένα σημαντικό μέρος της σχέσης ανάμεσα στην ψυχολογική δυσφορία και το σωματικό βάρος. Συγκεκριμένα, αντιστοιχούσαν περίπου στο 19% της σύνδεσης ανάμεσα σε καθεμία από τις τρεις διαστάσεις της δυσφορίας —κατάθλιψη, άγχος και στρες— και τον ΔΜΣ. Με άλλα λόγια, περίπου το ένα πέμπτο της σχέσης ανάμεσα στην ψυχολογική δυσφορία και το μεγαλύτερο βάρος φαίνεται να συνδέεται με τις λιγούρες για ιδιαίτερα εύγευστες τροφές.

Γιατί το στρες μπορεί να εντείνει τις λιγούρες

Όταν το στρες είναι χρόνιο, ενεργοποιείται το σύστημα αντίδρασης του οργανισμού στο στρες και αυξάνεται η κορτιζόλη, η βασική ορμόνη του στρες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η αυξημένη κορτιζόλη διεγείρει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «ηδονική διατροφή»: την κατανάλωση φαγητού για ευχαρίστηση ή συναισθηματική ανακούφιση και όχι επειδή υπάρχει πραγματική πείνα.

Αυτό διαφέρει από την πείνα που σηματοδοτεί ότι ο οργανισμός χρειάζεται ενέργεια. Το φαγητό που συνδέεται με το στρες έχει στόχο να κάνει κάποιον να νιώσει καλύτερα. Οι τροφές που ενεργοποιούν περισσότερο το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου είναι συνήθως πλούσιες σε ενέργεια, όπως τα πατατάκια, τα μπισκότα, το γρήγορο φαγητό και οι τροφές με πολλά λιπαρά και επεξεργασμένους υδατάνθρακες.

Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τις ορμόνες του στρες με αυξημένη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ενέργεια, λιπαρά και ζάχαρη. Επομένως, το στρες μπορεί όχι μόνο να ενισχύσει την επιθυμία για φαγητό, αλλά και να στρέψει τις επιλογές προς συγκεκριμένες, ενεργειακά πυκνές τροφές.

Η σχέση ανάμεσα στις λιγούρες και το βάρος

Δεν έχουν όλες οι λιγούρες τον ίδιο κίνδυνο. Οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε υδατάνθρακες ή λιπαρά είχαν σημαντικά εντονότερες λιγούρες σε σύγκριση με όσους ακολουθούσαν φυτική διατροφή ή διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνη. Το εύρημα υποδηλώνει ότι έχει σημασία και το είδος της λιγούρας.

Όταν οι επιθυμίες για ιδιαίτερα επεξεργασμένες και εύγευστες τροφές εμφανίζονται συχνά και δεν αντιμετωπίζονται οι βαθύτερες αιτίες τους, μπορεί σταδιακά να αλλάξουν τα διατροφικά πρότυπα και να συμβάλουν στην αύξηση βάρους. Η προσπάθεια που βασίζεται μόνο στη θέληση ενδέχεται να μην αρκεί για να διακόψει αυτόν τον κύκλο. Η σύνδεση αυτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική μετά τα 50, όταν οι ορμονικές αλλαγές είναι δυνατόν να ενισχύσουν τα σήματα πείνας που σχετίζονται με το στρες.

• Αντιμετωπίστε τη βαθύτερη αιτία, όχι μόνο τη λιγούρα: Οι λιγούρες που σχετίζονται με το στρες αποτελούν ένδειξη και όχι αδυναμία χαρακτήρα. Η θεραπεία, η ενσυνειδητότητα για τη μείωση του στρες και άλλες τεκμηριωμένες πρακτικές διαχείρισης του στρες μπορεί να βοηθήσουν σταδιακά να μειωθούν η συχνότητα και η έντασή τους.
• Παρατηρήστε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα: Μια μεμονωμένη επιθυμία για κάτι γλυκό δεν αποτελεί από μόνη της λόγο ανησυχίας. Αντίθετα, οι συχνές και έντονες λιγούρες για ιδιαίτερα επεξεργασμένες τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες ή λιπαρά, ιδίως σε περιόδους έντονου στρες ή κακής διάθεσης, μπορεί να σχετίζονται με συναισθηματική δυσφορία και όχι με σωματική πείνα.
• Μην περιορίζετε τη διαχείριση του βάρους στη θέληση: Η βιώσιμη διαχείριση του βάρους μπορεί να απαιτεί μια ευρύτερη προσέγγιση, που να περιλαμβάνει υποστήριξη για την ψυχική υγεία παράλληλα με τη διατροφή και την κίνηση. Όσοι δυσκολεύονται να διατηρήσουν υγιεινές διατροφικές συνήθειες σε περιόδους στρες μπορεί να ωφεληθούν από τέτοια υποστήριξη.

Τι δείχνουν συνολικά τα ευρήματα

Η συναισθηματική υγεία και η διατροφική συμπεριφορά συνδέονται στενότερα απ’ όσο αποτυπώνει το μοντέλο «τρώτε λιγότερο, κινείστε περισσότερο». Η μελέτη προσθέτει στοιχεία στην αυξανόμενη βιβλιογραφία που δείχνει ότι το στρες, το άγχος και η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάζουν το βάρος όχι μόνο μέσω της συμπεριφοράς, αλλά και μέσω του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου.

Ωστόσο, επρόκειτο για συγχρονική μελέτη με δεδομένα που βασίστηκαν σε αυτοαναφορές, ενώ το δείγμα αποτελούνταν κυρίως από γυναίκες. Συνεπώς, τα ευρήματα ενδέχεται να μην ισχύουν εξίσου για όλους τους πληθυσμούς.