Η τάση του «performative eating», γνωστή και ως «επιδεικτική κατανάλωση», φέρνει στο προσκήνιο την επίδραση κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων στις διατροφικές μας επιλογές, όπως το ποιοι βρίσκονται γύρω μας και η επιρροή των social media. Συχνά επιλέγουμε τι θα φάμε όχι αποκλειστικά με κριτήριο τη γεύση ή τη θρεπτική αξία, αλλά και για να εκφράσουμε κάτι για την ταυτότητά μας.
Η τάση αυτή ενδέχεται να συνδεθεί με προβλήματα, μεταξύ των οποίων διαταραχές στην κατανάλωση φαγητού και αρνητική εικόνα σώματος, κυρίως στους νέους. Για να ξαναβρούμε τη σύνδεσή μας με το φαγητό, χρειάζεται να είμαστε αυθεντικοί και να προσέχουμε τις πραγματικές ανάγκες του σώματος, διατηρώντας το φαγητό ως πηγή θρέψης και απόλαυσης.
Έχετε σκεφτεί γιατί στο πρώτο ραντεβού προτιμήσατε σαλάτα, ενώ θα θέλατε στην πραγματικότητα να παραγγείλετε ζυμαρικά; Συχνά, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, αλλάζουμε τον τρόπο που τρώμε όταν έχουμε παρέα. Το τι θα επιλέξουμε εξαρτάται από τους ανθρώπους στο τραπέζι, από το αν μας κοιτούν ή από το ενδεχόμενο να δουν το φαγητό μας σε μια ανάρτηση. Οι ψυχολόγοι και οι ερευνητές ονομάζουν αυτή τη συμπεριφορά «performative eating» ή, σε ελεύθερη απόδοση, «επιδεικτική κατανάλωση».
Με τον όρο «επιδεικτική κατανάλωση» περιγράφεται η επιλογή ή η αποφυγή φαγητών με βάση την εντύπωση που θεωρούμε ότι δημιουργούν στους άλλους, αντί για τη γεύση ή τη θρεπτική τους αξία. Το φαγητό μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο για να εκφράσουμε την ταυτότητά μας και να χτίσουμε σχέσεις. Έτσι, ενδέχεται να διαλέξουμε σαλάτα για να δείξουμε ότι είμαστε «fit» και «πειθαρχημένοι», μπύρα αντί για κοκτέιλ για να φαινόμαστε «αρρενωποί» ή ένα πιάτο που θα δείχνει ελκυστικό στα social media.
Οι κοινωνικές επιδράσεις είναι, επομένως, παρούσες και στον τρόπο που τρώμε. Κάποιες τις αναγνωρίζουμε, ενώ άλλες λειτουργούν χωρίς να το καταλαβαίνουμε…
Ο ρόλος των social media
Τα social media τροφοδοτούν περαιτέρω το «performative eating». Στις πλατφόρμες συναντά κανείς άφθονο περιεχόμενο για το φαγητό, από… ευφάνταστα smoothies μέχρι viral βίντεο με θέμα «τι τρώω σε μια μέρα».
Οι αναρτήσεις αυτές δεν περιορίζονται στην ψυχαγωγία· ασκούν και επιρροή.
Όσοι παρακολουθούν τέτοιο περιεχόμενο μπορεί να υιοθετήσουν γεύματα, συνήθειες ζωής ή ακόμη και αντιλήψεις των δημιουργών που θαυμάζουν. Κατά συνέπεια, τα social media δεν αποτυπώνουν απλώς τις τάσεις στο φαγητό, αλλά συμβάλλουν και στη διαμόρφωση και την ενίσχυσή τους.
Μελέτες δείχνουν ότι, όταν γνωρίζουμε τι φαγητό ή ποτό επέλεξαν οι άλλοι, είναι πιθανό να προτιμήσουμε κάτι αντίστοιχο. Τα ευρήματα δείχνουν επίσης πως τείνουμε να τρώμε περισσότερο με φίλους ή συγγενείς απ’ ό,τι όταν είμαστε μόνοι. Επομένως, η οικειότητα και η κοινωνική σύνδεση επηρεάζουν την ποσότητα που καταναλώνουμε.
Σημαντική επίδραση στις επιλογές μας έχουν και οι ευρύτερες πολιτισμικές αντιλήψεις, καθώς και όσα χαρακτηρίζει η κοινωνία «καλά» ή «κακά».
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το να μοιραζόμαστε συγκεκριμένα φαγητά μπορεί να μας φέρει πιο κοντά σε φίλους και συγγενείς ή να αποτελεί τρόπο εορτασμού των παραδόσεών μας.
Τα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν όταν βασικό μας μέλημα γίνεται η εικόνα που θέλουμε να παρουσιάσουμε στους άλλους. Η επίδραση αυτή είναι εντονότερη στους εφήβους και στους νεαρούς ενήλικες, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις ενδέχεται να συνδεθεί με διαταραχές στην κατανάλωση φαγητού και δυσκολίες στην εικόνα σώματος. Για παράδειγμα, η προβολή μιας «τέλειας» και κοινωνικά αποδεκτής διατροφής μπορεί να καταλήξει σε αυστηρούς κανόνες ή περιορισμούς, με αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία.
Όταν τρώμε με αυτό το κίνητρο, μπορεί να περιορίζεται και η ευχαρίστηση από το φαγητό: τα γεύματα μοιάζουν περισσότερο με θέαμα παρά με στιγμές θρέψης ή απόλαυσης.
Πώς να επανασυνδεθούμε με το φαγητό
Αναρωτήσου:
- Επιλέγω αυτό το φαγητό ή το ποτό επειδή μου αρέσει ή επειδή θέλω να με αντιληφθούν οι άλλοι με συγκεκριμένο τρόπο;
- Παραγγέλνω αυτό που πραγματικά θέλω ή αυτό που πιστεύω πως οφείλω να διαλέξω;
- Τι συναισθήματα έχω πριν και μετά την περιήγηση σε διαδικτυακές αναρτήσεις για το φαγητό;
Είναι προτιμότερο να μην αντιμετωπίζουμε το φαγητό ως τρόπο έκφρασης ή αναζήτησης επιβεβαίωσης. Οι υγιεινές διατροφικές συνήθειες χρειάζεται να είναι αυθεντικές και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σώματος. Αν τρώμε για να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων, το φαγητό απομακρύνεται από την ουσιαστική του αξία ως πηγή ενέργειας και απόλαυσης.
Συνοπτικά
- Το «performative eating» φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες διαμορφώνουν τις επιλογές μας στο φαγητό, συχνά ως μέσο έκφρασης της ταυτότητάς μας.
- Οι επιλογές φαγητού μπορεί να γίνονται για να μεταφέρουν συγκεκριμένα μηνύματα στους άλλους, με την παρουσία φίλων και την εικόνα που επιδιώκει κανείς να παρουσιάσει στα social media να επηρεάζουν τις αποφάσεις του.
- Το περιεχόμενο στα social media τροφοδοτεί την τάση, καθώς οι χρήστες επηρεάζονται από όσα παρακολουθούν και συχνά μιμούνται τις διατροφικές συνήθειες αγαπημένων τους δημιουργών.
- Αυτή η επιρροή ενδέχεται να συμβάλει σε διαταραχές στην πρόσληψη τροφής και σε αρνητική εικόνα για το σώμα, κυρίως μεταξύ των νέων.
- Για να αποκατασταθεί η σχέση με το φαγητό, χρειάζεται αυθεντικότητα και προσοχή σε όσα πραγματικά χρειάζεται το σώμα, διατηρώντας την κατανάλωση τροφής ως πηγή απόλαυσης και θρέψης.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/performative-eating-i-nea-tasi-poy-epanaprosdiorizei-ti-schesi-mas-me-to-fagito/18319
