Ιός του απλού έρπητα: Τον έχει πάνω από το 60% των ανθρώπων και αλλάζει την άμυνα του εγκεφάλου – Η πιθανή σύνδεση με το Αλτσχάιμερ

Ο ιός του απλού έρπητα τύπου 1 (HSV-1) βρίσκεται στον οργανισμό σχεδόν έξι στους δέκα ανθρώπους παγκοσμίως και φαίνεται να μεταβάλλει τα αμυντικά κύτταρα του εγκεφάλου, αλλαγές που ενδέχεται να συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Τι συμπεραίνει η νέα μελέτη.

Ιός απλού έρπητα και εγκέφαλος: Νέα μελέτη για τα αμυντικά κύτταρα και τη σύνδεση με το Αλτσχάιμερ

Ο HSV-1 ευθύνεται συνήθως για τον επιχείλιο έρπη και παραμένει στον οργανισμό εφ’ όρου ζωής, κυρίως σε νευρικά κύτταρα έξω από τον εγκέφαλο. Σε συγκεκριμένες συνθήκες, ωστόσο, είναι δυνατό να περάσει στον εγκέφαλο ακολουθώντας νευρικές οδούς που συνδέονται με το πρόσωπο ή την όσφρηση. Σπάνια προκαλεί εγκεφαλίτιδα, ενώ επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν πιθανή σύνδεσή του και με χρόνια φλεγμονή στον εγκέφαλο.

Τη συγκεκριμένη συσχέτιση διερεύνησε μελέτη του Πανεπιστημίου του Κολοράντο Anschutz, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Pathogens και φέρει τον τίτλο “Intranasal HSV-1 infection drives region-specific interferon-dominant microglial remodeling”.

Έρπης και άνοια: Τι αναφέρουν οι νεότερες μελέτες για τον κίνδυνο

Τα ευρήματα των ερευνών που έχουν δημοσιευτεί τα τελευταία χρόνια δεν είναι ομόφωνα για τη σχέση ανάμεσα στους ιούς του έρπητα και την άνοια.

• Η ανασκόπηση του 2025 με τίτλο “HSV-1 as a Potential Driver of Alzheimer’s Disease” αναφέρει ότι οι επαναλαμβανόμενες ενεργοποιήσεις του ιού μπορεί να σχετίζονται με παρατεταμένη ενεργοποίηση των μικρογλοιακών κυττάρων, χρόνια νευροφλεγμονή και συσσώρευση του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης ταυ.
• Στη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025 με τίτλο “Association between anti‐herpetic medications and dementia risk: A systematic review and meta‐analysis”, αξιολογήθηκαν 12 μελέτες και δεδομένα για 9,6 εκατομμύρια ηλικιωμένους. Η λήψη αντιερπητικών φαρμάκων συσχετίστηκε με 12% έως 27% μικρότερο κίνδυνο άνοιας.
• Η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2026 με τίτλο “Herpes simplex virus 2 and dementia risk: a systematic review and meta-analysis” κατέληξε ότι δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στον ιό του απλού έρπητα τύπου 2 και τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τα ευρήματα της νέας έρευνας

Η έρευνα εστίασε στα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία αποτελούν την άμυνα του εγκεφάλου, απομακρύνουν κυτταρικά υπολείμματα και συμμετέχουν στη ρύθμιση της φλεγμονής. «Λειτουργούν ταυτόχρονα ως το σύστημα ασφαλείας του εγκεφάλου και ως η ομάδα συντήρησής του», σημειώνει η Christy Niemeyer, επίκουρη καθηγήτρια Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Anschutz και μία από τις επικεφαλής της μελέτης, όπως αναφέρει το Earth.com.

Με ενδορινική χορήγηση του ιού, οι ερευνητές μόλυναν ποντίκια με δόση ικανή να φτάσει στον εγκέφαλο χωρίς να προκαλέσει εμφανή συμπτώματα ασθένειας. Έπειτα από έξι ημέρες, εξέτασαν τη γονιδιακή δραστηριότητα στα αμυντικά κύτταρα και χαρτογράφησαν περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους, που συνδέει τον εγκέφαλο με τον νωτιαίο μυελό.

Στα υγιή ποντίκια, τα μικρογλοιακά κύτταρα με απόκριση στις ιντερφερόνες —πρωτεΐνες που ενεργοποιούν την αντιική άμυνα του οργανισμού— αποτελούσαν λιγότερο από το 0,5% των αμυντικών κυττάρων. Στα ζώα που είχαν μολυνθεί, το ποσοστό πλησίαζε το 16%.

Την αντιική ενεργοποίηση συνόδευσε, ωστόσο, μείωση της δραστηριότητας γονιδίων που συμμετέχουν στη φυσιολογική συντήρηση του εγκεφάλου. Κάποια από αυτά υποστηρίζουν την ανακύκλωση άχρηστων υλικών από τα κύτταρα, ενώ ένα άλλο συμβάλλει στην παραγωγή πρωτεΐνης που φαίνεται να προστατεύει τα νευρικά κύτταρα. Η δράση της μπορεί εν μέρει να περιορίζει τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς, πρωτεΐνης που σχηματίζει τις χαρακτηριστικές πλάκες της νόσου Αλτσχάιμερ.

Εντοπίστηκαν επίσης μεταβολές στον τρόπο με τον οποίο ήταν οργανωμένο το DNA των κυττάρων που είχαν ενεργοποιήσει την αντιική άμυνα. Ειδικότερα, ορισμένα τμήματα του DNA έγιναν πιο προσβάσιμα στους μηχανισμούς ενεργοποίησης των αντιικών γονιδίων. Οι μεταβολές αυτές ενδέχεται να παραμένουν με την πάροδο του χρόνου.

Οι μεταβολές περιορίστηκαν σε μικρές εστίες στο εγκεφαλικό στέλεχος, κοντά στο σημείο εισόδου των νευρικών ινών που σχετίζονται με την αισθητικότητα του προσώπου στον εγκέφαλο. Δεν παρατηρήθηκαν σε εκτεταμένες περιοχές, όπως μπορεί να συμβεί στην εγκεφαλίτιδα.

Η πιθανή σύνδεση με τη νόσο Αλτσχάιμερ

«Ο τρόπος με τον οποίο τα κύτταρα της έμφυτης ανοσίας του εγκεφάλου αντιδρούν στον ιό τα κάνει να συμπεριφέρονται παρόμοια με κύτταρα που φέρουν ορισμένους σημαντικούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου, όπως το ApoE4», αναφέρει η Kimberley Bruce, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο ίδιο πανεπιστήμιο και επίσης επικεφαλής της μελέτης, σύμφωνα με το Newsweek.

Η Niemeyer επισημαίνει, σύμφωνα με την ίδια πηγή: «Ο ιός δεν προκαλεί απλώς φλεγμονή. Αλλάζει τα μοριακά προγράμματα που καθορίζουν τον τρόπο λειτουργίας αυτών των αμυντικών κυττάρων».

Οι ερευνητές σκοπεύουν να διερευνήσουν αν οι μεταβολές εξακολουθούν να υπάρχουν όταν περάσει η λοίμωξη, καθώς και αν οι επαναλαμβανόμενες ενεργοποιήσεις του ιού είναι δυνατόν να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες για τον εγκέφαλο.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα της μελέτης

Ο νευρολόγος Hanul Bhandari, σύμβουλος στο αμερικανικό κέντρο αποκατάστασης New Waters Recovery, σημειώνει στο Newsweek ότι η μελέτη αποτυπώνει ποιες περιοχές επηρεάζονται και με ποιον τρόπο μεταβάλλονται τα μικρογλοιακά κύτταρα μετά τη λοίμωξη. Δεν τεκμηριώνει, ωστόσο, ότι ο ιός προκαλεί τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Στην έρευνα συμμετείχε μικρός αριθμός ποντικιών, ενώ η λεπτομερής χαρτογράφηση έγινε σε ένα ζώο από κάθε ομάδα. Επιπλέον, όλες οι αναλύσεις διενεργήθηκαν έξι ημέρες μετά τη λοίμωξη. Συνεπώς, παραμένει άγνωστο αν οι αλλαγές διατηρούνται μακροπρόθεσμα.

Ο Bhandari καταλήγει: «Οι ιοί του έρπητα μπορεί να εμπλέκονται στην ανάπτυξη της νόσου. Ωστόσο, το ότι κάποιος φέρει αυτούς τους πολύ συνηθισμένους ιούς δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας».