Καλή ακοή: Ποιοι κρατούν το μυστικό της;

Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε μικρές διαφορές ανάμεσα στους ήχους δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τα αυτιά. Νέα έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος συμβάλλει καθοριστικά στην ακουστική αντίληψη και αναδεικνύει έναν απρόσμενο κοινό μηχανισμό ανάμεσα σε ανθρώπους που έχασαν την όρασή τους σε πολύ μικρή ηλικία και σε όσους ασχολούνται συστηματικά με τη μουσική.

Ακοή και ο ρόλος του εγκεφάλου

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Neuroscience διαπιστώνει ότι οι δύο ομάδες φαίνεται να έχουν ένα κοινό πλεονέκτημα: ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τους ήχους πιο σταθερά και αξιόπιστα, με λιγότερο «εσωτερικό θόρυβο».

Πώς ορίζεται ο «εσωτερικός θόρυβος» στην ακοή;

Η ακουστική αντίληψη περιλαμβάνει περισσότερα από την ανίχνευση ενός ήχου από το αυτί: η διαδικασία ολοκληρώνεται όταν ο εγκέφαλος τον επεξεργαστεί και τον ερμηνεύσει. Για να αναγνωρίσουμε με ακρίβεια έναν ήχο, δεν αρκεί να φτάσει στα αυτιά μας· ο εγκέφαλος πρέπει να εντοπίζει με συνέπεια τα χαρακτηριστικά του.

Με τον όρο «εσωτερικός θόρυβος», οι ερευνητές αναφέρονται στις μικρές μεταβολές με τις οποίες αντιδρά το ακουστικό σύστημα όταν δέχεται κάθε φορά το ίδιο ερέθισμα. Όταν ο θόρυβος αυτός περιορίζεται, η επεξεργασία των ήχων γίνεται σταθερότερη και πιο αξιόπιστη, διευκολύνοντας ακόμη και τη διάκριση μουσικών τόνων με πολύ μικρή διαφορά.

Τα ευρήματα της έρευνας για την ακοή

Για να μελετήσουν τον μηχανισμό, οι επιστήμονες εξέτασαν 9 ανθρώπους που είχαν χάσει την όρασή τους πριν από τη συμπλήρωση των δύο ετών και 18 άτομα χωρίς προβλήματα όρασης. Οι συμμετέχοντες διέφεραν ως προς το επίπεδο μουσικής εκπαίδευσης που είχαν λάβει.

Οι συμμετέχοντες έλαβαν μέρος σε δύο ακουστικές δοκιμασίες. Αρχικά, έπρεπε να εντοπίσουν έναν ήχο ανάμεσα σε άλλους θορύβους, για να αξιολογηθεί πώς το εσωτερικό αυτί επεξεργάζεται διαφορετικές συχνότητες. Στη δεύτερη δοκιμασία κλήθηκαν να αναγνωρίσουν ποιος από δύο ήχους είχε υψηλότερο τόνο.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα άτομα που είχαν χάσει νωρίς την όρασή τους ξεχώριζαν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις διαφορές στο ύψος των ήχων, αλλά δεν είχαν αντίστοιχη υπεροχή στην πρώτη δοκιμασία. Το εύρημα δείχνει ότι η καλύτερη επίδοσή τους δεν αποδίδεται κατ’ ανάγκη σε αυτιά με μεγαλύτερη ευαισθησία, αλλά ενδέχεται να σχετίζεται με τον τρόπο επεξεργασίας των ακουστικών πληροφοριών από τον εγκέφαλο.

Ανάλογη εικόνα προέκυψε και για τους μουσικούς. Τα άτομα με μουσική εκπαίδευση παρουσίασαν επίσης λιγότερο εσωτερικό θόρυβο, καθώς ο εγκέφαλός τους αποκρινόταν στους ήχους με μεγαλύτερη συνέπεια από εκείνον όσων δεν είχαν αντίστοιχη εμπειρία.

Καλύτερη ακοή: Πώς μπορεί να εκπαιδευτεί ο εγκέφαλος;

Οι ερευνητές συσχετίζουν τα ευρήματα με τη νευροπλαστικότητα, την ικανότητα δηλαδή του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνει τη λειτουργία του υπό την επίδραση εμπειριών και εκπαίδευσης.

Παραμένουν, ωστόσο, ερωτήματα που χρειάζονται απαντήσεις. Πόση εξάσκηση απαιτείται για να ενισχυθεί η ακουστική αντίληψη; Επηρεάζει περισσότερο το αποτέλεσμα η ηλικία έναρξης της μουσικής εκπαίδευσης; Θα μπορούσαν, ακόμη, αντίστοιχες τεχνικές να βοηθήσουν ανθρώπους που αρχίζουν να χάνουν την όρασή τους να αξιοποιήσουν καλύτερα την ακοή τους;

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το συγκεκριμένο πλεονέκτημα αφορά και πιο σύνθετες ακουστικές εμπειρίες της καθημερινότητας.