Singles’ Day: Η μοναξιά, η ελευθερία και όσα υπάρχουν ανάμεσά τους

Στις 11 Νοεμβρίου, ημέρα που ξεχωρίζει για τα τέσσερα «άσους», γιορτάζεται η Singles’ Day. Η αφετηρία της ήταν ένα φοιτητικό αστείο στην Κίνα, τη δεκαετία του ’90, όμως πλέον συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες εμπορικές γιορτές παγκοσμίως. Πίσω από τις προσφορές αναδεικνύεται, ωστόσο, μια βαθύτερη κοινωνική συνθήκη: σήμερα όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν χωρίς σύντροφο.

Το δίλημμα των πολλών επιλογών στον έρωτα

Στη θεραπεία ακούμε πλέον όλο και πιο συχνά τη φράση: «Είναι πολύ δύσκολο να βρεις κάποιον να ταιριάζεις». Παρότι οι εφαρμογές γνωριμιών προσφέρουν την υπόσχεση αμέτρητων επιλογών, πολλές φορές καταλήγουν σε επιφανειακές επαφές και μια ιδιαίτερη συναισθηματική εξάντληση. Αν πιστεύουμε ότι ο άλλος μπορεί πάντα να αντικατασταθεί, περιορίζεται η διάθεσή μας να επενδύσουμε συναισθηματικά. Το ψυχολογικό παράδοξο της επιλογής φαίνεται να αφορά και τις σχέσεις: όσο διευρύνονται οι επιλογές, τόσο δυσκολότερη γίνεται η δέσμευση. Κάθε καινούργια γνωριμία αντιπαραβάλλεται, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, τόσο με την εξιδανικευμένη ιδέα του «ιδανικού» συντρόφου όσο και με την προσδοκία πως ίσως υπάρχει κάποιος καλύτερος. Έτσι, όταν προκύψει η πρώτη διαφωνία ή δυσκολία, η αποχώρηση δείχνει πιο εύκολη από την προσπάθεια. Η οικειότητα, όμως, δεν δημιουργείται αμέσως· χρειάζεται χρόνο, υπομονή και αποδοχή των ατελειών του άλλου για να αναπτυχθεί. Μια επιφανειακή επαφή μπορεί να μας προφυλάσσει από την απογοήτευση, αλλά ταυτόχρονα μας στερεί την ευκαιρία να γνωρίσουμε πραγματικά έναν άνθρωπο και να επιτρέψουμε να μας γνωρίσει κι εκείνος.

Παράλληλα, ο κόσμος γύρω μας έχει αλλάξει.

Σήμερα, η ενήλικη ζωή δεν θεωρείται ότι προϋποθέτει μια σχέση, ούτε αυτή αποτελεί πια αυτονόητο σταθμό ή όρο για να αισθάνεται κάποιος ολοκληρωμένος και κοινωνικά αποδεκτός. Αρκετοί άνθρωποι στρέφουν την ενέργειά τους στην αυτονομία, στις φιλίες, στη δουλειά και στην προσωπική τους ανάπτυξη, επιλέγοντας συνειδητά να μην δεσμευτούν επειδή απλώς «πρέπει». Η μεταβολή αυτή έχει μια βαθιά απελευθερωτική διάσταση: μπορούμε να επιδιώξουμε μια σχέση από επιθυμία, όχι από ανάγκη ή φόβο.

Είναι σημαντικό, πάντως, να ξεχωρίζουμε την επιλογή να είναι κανείς single από το βίωμα της μοναξιάς. Οι άνθρωποι είμαστε σχεσιακά όντα και η ανάγκη να συνδεόμαστε, να μας προσέχουν και να ενδιαφέρονται για εμάς δεν σβήνει όταν αλλάζουν οι κοινωνικές αντιλήψεις. Στη θεραπεία συναντάμε συχνά ανθρώπους που, χωρίς να το καταλαβαίνουν, έχουν μετατρέψει την ανεξαρτησία τους σε άμυνα. Η σκέψη «δεν χρειάζομαι κανέναν» μπορεί να καλύπτει φόβο απόρριψης ή εξάρτησης, αλλά και μια παλιότερη απογοήτευση που δεν θέλουμε να ξαναζήσουμε. Αυτονομία δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε ανάγκη τους άλλους· σημαίνει πως μπορούμε να τους πλησιάζουμε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Η πίεση από την κοινωνία, παράλληλα, εξακολουθεί να υπάρχει. Στα οικογενειακά τραπέζια, οι ερωτήσεις «ακόμη μόνος;» και «πότε θα σε δούμε κι εσένα παντρεμένη;» εξακολουθούν να προκαλούν πόνο. Συχνά, μάλιστα, αυτή η πίεση γίνεται εσωτερική και γεννά τη σιωπηλή εντύπωση ότι μας λείπει κάτι ή ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με εμάς.

Η μετάβαση από το «εγώ» στο «εμείς»

Στη θεραπεία συναντάμε συχνά και μια διαφορετική πραγματικότητα. Όσοι έχουν περάσει μεγάλο διάστημα μόνοι τους μπορεί να έχουν διαμορφώσει μια καθημερινότητα που τους εξυπηρετεί απόλυτα, από το πρόγραμμά τους και τον χώρο τους μέχρι τις συνήθειες και τις επιλογές τους. Αυτή η αυτονομία είναι κάτι που έχουν κατακτήσει, αλλά με τον χρόνο μπορεί να λειτουργήσει και σαν τείχος. Το μοίρασμα της καθημερινότητας, οι συμβιβασμοί, η συνεκτίμηση των αναγκών ενός άλλου ανθρώπου ή το άνοιγμα του προσωπικού χώρου μπορεί να μοιάζουν πλέον ξένα, ακόμη και απειλητικά. Πολλοί θέλουν να βρίσκονται σε σχέση, αλλά δυσκολεύονται να φανταστούν τον εαυτό τους σε αυτήν. Είναι κατανοητό: για να περάσει κανείς από το «εγώ» στο «εμείς», δεν αρκεί να βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Χρειάζεται ευελιξία, προθυμία για διαπραγμάτευση και, πάνω απ’ όλα, αποδοχή ότι η εγγύτητα συνεπάγεται και κάποια ευαλωτότητα. Στόχος δεν είναι να απαρνηθεί κανείς την αυτονομία του, αλλά να διαπιστώσει πως μπορεί να την κρατήσει και μέσα στη σχέση, χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει τον εαυτό του.

Η Ημέρα των Single μπορεί, τελικά, να μας αφορά όλους και όχι μόνο όσους δεν έχουν σύντροφο. Μας δίνει την ευκαιρία να αναλογιστούμε για λίγο τι είναι αυτό που αναζητούμε πραγματικά: μένουμε μόνοι επειδή το θέλουμε ή επειδή διστάζουμε να έρθουμε κοντά με κάποιον; Προσδοκούμε έναν «τέλειο» άνθρωπο ή είμαστε έτοιμοι να γνωρίσουμε έναν αληθινό; Η ζωή χωρίς σχέση δεν είναι μισή, όπως και η ύπαρξη μιας σχέσης δεν εξασφαλίζει από μόνη της την πληρότητα. Σημασία έχει να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας και, όταν το θελήσουμε, να είμαστε ανοιχτοί στο ενδεχόμενο να μπει στη ζωή μας και κάποιος άλλος.