Καρδιαγγειακά νοσήματα: Εθνικό σχέδιο 6 αξόνων για την πρόληψη και τη μείωση των θανάτων

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία παρουσίασε ολοκληρωμένη πρόταση για την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Στην Ελλάδα καταγράφηκαν 40.812 θάνατοι το 2023.

Για πρώτη φορά, η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ) παρουσίασε σχέδιο με έξι στρατηγικούς άξονες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων, με χρονικό ορίζοντα το 2050.

Η πρόταση πρόκειται να κατατεθεί στο υπουργείο Υγείας και στοχεύει σε αλλαγή της κουλτούρας πρόληψης στην Ελλάδα. Κεντρικές προτεραιότητες είναι η έγκαιρη διάγνωση, η ενημέρωση των πολιτών και η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες φροντίδας.

Τα στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη για εθνικό σχέδιο: το 2023 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 40.812 θάνατοι από καρδιαγγειακά νοσήματα, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν σε έναν στους τρεις θανάτους.

Η ευρωπαϊκή και ελληνική εικόνα των καρδιαγγειακών νοσημάτων

Σε συνέντευξη Τύπου, ο Επικεφαλής της Επιστημονικής Επιτροπής για την εκπόνηση του Σχεδίου και Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας (EAPC), Κωνσταντίνος Δάβος, επισήμανε ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου και αναπηρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ευθύνονται για περίπου έναν στους τρεις θανάτους, δηλαδή για 1,7 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο.

Παρότι το 80% των καρδιαγγειακών παθήσεων μπορεί να προληφθεί, στην πρόληψη διατίθεται μόλις το 3% των συνολικών δαπανών υγείας. Το Safe Hearts Plan προβλέπει ως στόχο για το 2035 να περιοριστεί κατά 25% η πρώιμη καρδιαγγειακή θνησιμότητα, συγκριτικά με το 2022.

Στη συνέχεια, ο Δημοσθένης Παναγιωτάκος, Καθηγητής Βιοστατιστικής – Επιδημιολογίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, παρουσίασε ορισμένα σημαντικά επιδημιολογικά δεδομένα:

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι στην Ελλάδα το 2023 τα καρδιαγγειακά νοσήματα συνδέθηκαν με 40.812 θανάτους, σχεδόν έναν στους τρεις, δηλαδή έναν θάνατο ανά 12 λεπτά.

Το ίδιο έτος, 8.324 άνθρωποι πέθαναν πρόωρα. Η πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν περίπου 37% μεγαλύτερη από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ στους άνδρες η διαφορά έφτανε το 42%.

Στη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ, η οποία παρακολουθεί επί 20 χρόνια 3.000 άνδρες και γυναίκες, η πρόωρη καρδιαγγειακή νοσηρότητα συνδέθηκε με απώλεια κατά μέσο όρο 12,3 ετών ζωής για τους συμμετέχοντες. Το συνολικό οικονομικό κόστος των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα φτάνει τα 4,315 δισ. ευρώ, ενώ το 23,9% του πληθυσμού έχει ηλικία άνω των 65 ετών.

Η απόσταση ανάμεσα στη γνώση και την πρόληψη

Η πανελλήνια έρευνα κοινής γνώμης που πραγματοποίησε η ΕΚΕ τον Σεπτέμβριο του 2026 κατέγραψε σημαντικά κενά στην ενημέρωση. Μόλις το 25,1% των πολιτών γνωρίζει ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η πρώτη αιτία θανάτου, ενώ εσφαλμένα το 50,7% πιστεύει ότι αφορούν κυρίως τους άνδρες.

Παρά το γεγονός ότι το 77,9% έχει υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο, το 39,9% δεν έχει συζητήσει ποτέ με γιατρό τον καρδιαγγειακό κίνδυνο που διατρέχει. Επιπλέον, τα τρία τέταρτα των πολιτών δεν γνωρίζουν ΚΑΡΠΑ. Ως αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης οι πολίτες αναγνωρίζουν την ΕΚΕ και ζητούν να υπάρχει εκπαίδευση για την υγεία από το σχολείο.

«Ο πολίτης ξέρει. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει», δήλωσε ο Αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, Καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Λάμπρος Μιχάλης.

Οι τρεις πυλώνες και οι έξι στρατηγικοί άξονες του σχεδίου

Στόχος του Σχεδίου είναι όλοι στην Ελλάδα να έχουν καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία σε κάθε ηλικία, χωρίς ανισότητες στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση ή στην πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα. Για την επίτευξή του έχουν οριστεί έξι στρατηγικοί άξονες:

• Προαγωγή της καρδιαγγειακής υγείας και πρόληψη από τη σχολική ηλικία, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις ανάγκες των γυναικών.
• Έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση, καθώς και ολοκληρωμένη φροντίδα, με καθολική αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους ενήλικες.
• Αναβάθμιση της καρδιαγγειακής φροντίδας και ισότιμη πρόσβαση σε αυτή, συμπεριλαμβανομένων των νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.
• Ενίσχυση της διακυβέρνησης, των δεδομένων και του ψηφιακού μετασχηματισμού, μέσω Εθνικού Παρατηρητηρίου Καρδιαγγειακής Υγείας, εθνικών μητρώων που συνδέονται με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, τηλεϊατρικής και τεχνητής νοημοσύνης.
• Στήριξη της εκπαίδευσης, της έρευνας και της συμμετοχής της κοινωνίας, με θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή οργανωμένης μετεκπαίδευσης και συνεργασία με συλλόγους ασθενών.
• Υλοποίηση, αξιολόγηση και χρηματοδότηση, με εθνικούς δείκτες παρακολούθησης και στρατηγικό στόχο για το 2050 τη μείωση των πρόωρων θανάτων.

Πώς περνά το σχέδιο στην εφαρμογή

Ο κ. Μιχάλης παρουσίασε τις πρωτοβουλίες που περιλαμβάνει η στρατηγική της ΕΚΕ για την περίοδο 2027–2030:

Έμπνευση του πολίτη: Προβλέπονται εκπαιδευτικές δράσεις και ανανεωμένος ιστότοπος, επέκταση του δικτύου εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ, προτεραιότητα στη διατροφή και την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, καθώς και διαρκής συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών.

Ενθάρρυνση με όπλο την τεχνολογία: Σχεδιάζεται η αξιοποίηση φορετών συσκευών και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, μαζί με κατάρτιση των καρδιολόγων στα σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία. «Οι ψηφιακές εφαρμογές δεν αντικαθιστούν τον γιατρό. Κάνουν όμως την πρόληψη καθημερινή συνήθεια».

Η πρόληψη από νωρίς περιλαμβάνει διατροφή, άσκηση, ΚΑΡΠΑ και ενημέρωση των μαθητών για τους παράγοντες κινδύνου, με τη συνεργασία της Πολιτείας και της οικογένειας.

Για την αλλαγή του τρόπου ζωής προτείνονται προγράμματα άσκησης στους εργασιακούς χώρους, κίνητρα για συστηματική άσκηση των γυναικών — ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση — και η προώθηση του «σχολείου σε κίνηση».

Σχέδιο προσαρμοσμένο στις ελληνικές ανάγκες: Η θρομβόλυση θα εφαρμόζεται όπου χρειάζεται, σε συνεργασία με τις ΥΠΕ, για να αντιμετωπίζονται έγκαιρα οι εμφραγματίες ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών με προσωπικό από πολλές ειδικότητες.
Η ΕΚΕ επιδιώκει να αναλάβει ρόλο επιστημονικού συμβούλου της Πολιτείας, αξιοποιώντας το Safe Hearts Plan και την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ώστε η καρδιαγγειακή υγεία να αναδειχθεί σε προτεραιότητα.

Το ζητούμενο στο τέλος

«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία», δήλωσε ο Πρόεδρος της ΕΚΕ, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Τούτουζας. Οι επιδιώξεις περιλαμβάνουν λιγότερα πρώτα και επαναλαμβανόμενα καρδιαγγειακά συμβάντα, περιορισμό της πρόωρης θνησιμότητας, περισσότερα χρόνια ζωής με καλή υγεία και χωρίς αναπηρία, καθώς και ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στην πρόληψη και τη θεραπεία.