Κοκκύτης: Πώς μεταδίδεται, ποια είναι τα συμπτώματα και πώς προλαμβάνεται

Ο κοκκύτης είναι μεταδοτική λοίμωξη του αναπνευστικού και μπορεί να περάσει από άνθρωπο σε άνθρωπο όταν ένα άτομο που νοσεί βήχει ή φτερνίζεται. Ο εμβολιασμός και οι αναμνηστικές δόσεις βοηθούν στην πρόληψή του.

Προκαλείται από το βακτήριο Bordetella pertussis. Οι έφηβοι και οι ενήλικες συχνά αναρρώνουν χωρίς σοβαρά προβλήματα, όμως τα βρέφη και τα μικρά παιδιά μπορεί να εμφανίσουν σοβαρές, ακόμη και απειλητικές για τη ζωή, επιπλοκές.

Πώς μεταδίδεται ο κοκκύτης

Τα βακτήρια που προκαλούν κοκκύτη βρίσκονται στις εκκρίσεις της μύτης και του στόματος ενός ατόμου που νοσεί. Μεταδίδονται με μικροσκοπικά σταγονίδια που απελευθερώνονται όταν το άτομο βήχει ή φτερνίζεται. Αν βρίσκεστε κοντά και εισπνεύσετε αυτά τα σταγονίδια, μπορεί να μολυνθείτε.

Τα σταγονίδια μπορεί επίσης να καταλήξουν στα χέρια σας αν αγγίξετε μολυσμένες επιφάνειες, όπως πόμολα και λαβές βρυσών. Αν στη συνέχεια αγγίξετε το πρόσωπο, τη μύτη ή το στόμα σας, μπορεί να μολυνθείτε.

Πολλά βρέφη και μικρά παιδιά κολλούν κοκκύτη από μεγαλύτερα άτομα, όπως οι γονείς ή τα μεγαλύτερα αδέλφια τους, τα οποία μπορεί να νοσούν χωρίς να το γνωρίζουν.

Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), ο κοκκύτης δεν έχει συγκεκριμένη εποχική κατανομή, αν και τα περιστατικά μπορεί να αυξηθούν το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.

Πόσο καιρό είναι μεταδοτικός

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται 5 έως 10 ημέρες μετά την έκθεση στο βακτήριο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να περάσουν έως και τρεις εβδομάδες μέχρι να εκδηλωθούν.

Η νόσος εξελίσσεται σε τρία στάδια:

• Πρώτο στάδιο (καταρροϊκό): Διαρκεί μία έως δύο εβδομάδες και προκαλεί συμπτώματα παρόμοια με εκείνα του κοινού κρυολογήματος.
• Δεύτερο στάδιο (παροξυσμικό): Μπορεί να διαρκέσει από μία έως έξι εβδομάδες. Χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτες κρίσεις βήχα, που ακολουθούνται από μια μακρά, βαθιά εισπνοή, η οποία δίνει στη νόσο το όνομά της.
• Τρίτο στάδιο (ανάρρωσης): Η σταδιακή ανάρρωση μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες έως και μήνες.

Ο κοκκύτης είναι πιο μεταδοτικός στα πρώτα στάδια της λοίμωξης. Ένα άτομο μπορεί να μεταδίδει τη νόσο από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων και τουλάχιστον κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες του βήχα.

Αν λαμβάνει αντιβιοτικά για πέντε ολόκληρες ημέρες, δεν μπορεί πλέον να μεταδώσει τον κοκκύτη σε άλλους.

Πόσο σοβαρός είναι ο κοκκύτης

Τα βρέφη διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να διαγνωστούν με κοκκύτη και να εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται:

• αφυδάτωση και απώλεια βάρους
• πνευμονία
• επιβράδυνση ή διακοπή της αναπνοής
• σπασμοί
• εγκεφαλική βλάβη

Η πρώτη δόση του εμβολίου κατά του κοκκύτη χορηγείται στην ηλικία των 2 μηνών. Τα βρέφη είναι ευάλωτα στη λοίμωξη κατά το διάστημα αυτό και παραμένουν ευάλωτα έως περίπου την ηλικία των 6 μηνών, καθώς η ανοσία τους απέναντι στον κοκκύτη παραμένει χαμηλότερη μέχρι να λάβουν την τρίτη αναμνηστική δόση.

Για τον λόγο αυτό, το CDC συνιστά σε όλες τις εγκύους να λαμβάνουν αναμνηστική δόση στο τρίτο τρίμηνο κάθε εγκυμοσύνης. Τα αντισώματα που αναπτύσσει η έγκυος μπορεί να περάσουν στο νεογνό και να του προσφέρουν κάποια προστασία πριν από τον εμβολιασμό του.

Επειδή τα μεγαλύτερα μέλη της οικογένειας μπορούν συχνά να μεταδώσουν τον κοκκύτη στα βρέφη, αναμνηστική δόση θα πρέπει να έχουν κάνει και όσοι βρίσκονται κοντά στο μωρό. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τα αδέλφια, οι παππούδες και οι γιαγιάδες, καθώς και οι φροντιστές.

Οι έφηβοι και οι ενήλικες μπορούν επίσης να νοσήσουν, ιδίως όταν υπάρχει έξαρση στην περιοχή τους. Η βαρύτητα της νόσου ποικίλλει: μπορεί να μην υπάρχουν συμπτώματα ή να εμφανιστεί η κλασική εικόνα με επίμονο βήχα.

Ακόμη και όταν η νόσος είναι συνήθως ηπιότερη στους εφήβους και τους ενήλικες, ο επίμονος βήχας μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές, όπως:

• σπάσιμο μικρών αιμοφόρων αγγείων, ιδίως στα μάτια ή στο δέρμα
• μώλωπες ή ρωγμές στα πλευρά
• πνευμονία

Μπορεί να κολλήσετε κοκκύτη αν έχετε εμβολιαστεί;

Τα εμβόλια κατά του κοκκύτη DTaP και Tdap είναι αποτελεσματικά, αλλά η προστασία που παρέχουν μειώνεται με την πάροδο του χρόνου. Επομένως, είναι δυνατόν να κολλήσετε κοκκύτη ακόμη και αν έχετε εμβολιαστεί.

Ωστόσο, η νόσος μπορεί να είναι λιγότερο σοβαρή στα εμβολιασμένα άτομα. Επιπλέον, τα παιδιά που έχουν εμβολιαστεί και στη συνέχεια κολλούν κοκκύτη είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν σοβαρότερα συμπτώματα, όπως εμετό και παύσεις στην αναπνοή (άπνοια).

Πρόγραμμα εμβολιασμού και αναμνηστικών δόσεων

Το εμβόλιο DTaP χορηγείται σε βρέφη και μικρά παιδιά σε πέντε δόσεις, στις εξής ηλικίες:

• 2 μηνών
• 4 μηνών
• 6 μηνών
• 15 έως 18 μηνών
• 4 έως 6 ετών

Το εμβόλιο Tdap χορηγείται ως αναμνηστική δόση σε προεφήβους, εφήβους και ενήλικες. Συνιστάται για:

• άτομα ηλικίας 11 ετών και άνω που δεν έχουν λάβει ακόμη αναμνηστική δόση Tdap
• εγκύους στο τρίτο τρίμηνο
• προεφήβους ηλικίας 11 έως 12 ετών, ως τακτική αναμνηστική δόση
• άτομα που θα βρίσκονται συχνά κοντά σε παιδιά κάτω του ενός έτους, όπως επαγγελματίες υγείας και μέλη της οικογένειας των βρεφών

Τι να κάνετε αν εκτεθήκατε στον κοκκύτη

Αν πιστεύετε ότι εσείς ή το παιδί σας εκτεθήκατε στον κοκκύτη, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας. Για παράδειγμα, αυτό μπορεί να χρειαστεί αν ενημερωθείτε ότι υπήρξε έκθεση στη νόσο στην τάξη του παιδιού σας.

Ο γιατρός μπορεί να συστήσει αγωγή με αντιβιοτικά, ώστε να προστατευτείτε από τη λοίμωξη ή να μειωθούν τα συμπτώματά της.

Συμπτώματα του κοκκύτη

Τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα του κοινού κρυολογήματος και συνήθως περιλαμβάνουν:

• καταρροή
• φτέρνισμα
• περιστασιακό βήχα
• χαμηλό πυρετό

Τα συμπτώματα συνήθως επιδεινώνονται σταδιακά μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες και εμφανίζονται κρίσεις βήχα. Οι κρίσεις μπορεί να περιλαμβάνουν πολλούς γρήγορους και έντονους βήχες.

Μετά την κρίση βήχα, συχνά ακολουθεί μια απότομη εισπνοή που προκαλεί έναν χαρακτηριστικό ήχο σαν «κοκοράκι» και δίνει στη νόσο το όνομά της. Μετά από έντονη κρίση μπορεί επίσης να εμφανιστεί εμετός.

Δεν εμφανίζουν όλοι οι ασθενείς κρίσεις βήχα και τον χαρακτηριστικό ήχο. Τα βρέφη μπορεί να δείχνουν ότι δυσκολεύονται να αναπνεύσουν ή να λαχανιάζουν. Ενδέχεται επίσης να σταματήσει προσωρινά η αναπνοή τους μετά από έντονη κρίση, ένα φαινόμενο που ονομάζεται άπνοια. Οι ενήλικες μπορεί να εμφανίσουν μόνο επίμονο, έντονο βήχα.

Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν μια κρίση βήχα προκαλέσει σε εσάς ή στο παιδί σας:

• δυσκολία στην αναπνοή
• παύσεις στην αναπνοή
• εισπνοή με χαρακτηριστικό ήχο μετά την κρίση βήχα
• εμετό
• μελάνιασμα

Διάγνωση και αντιμετώπιση

Στα αρχικά στάδια, η διάγνωση του κοκκύτη μπορεί να είναι δύσκολη, επειδή τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα άλλων λοιμώξεων του αναπνευστικού, όπως το κοινό κρυολόγημα. Καθώς εξελίσσεται η νόσος, ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει τα συμπτώματα και να ακούσει τον βήχα.

Για να βοηθηθεί στη διάγνωση, μπορεί επίσης να πραγματοποιήσει πρόσθετες εξετάσεις, όπως:

• λήψη δείγματος με στυλεό από το πίσω μέρος της μύτης, για να ελεγχθεί αν υπάρχει το βακτήριο B. pertussis
• εξετάσεις αίματος για την αναζήτηση ενδείξεων λοίμωξης ή φλεγμονής
• ακτινογραφία θώρακος, για να ελεγχθεί αν υπάρχει φλεγμονή ή συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες, ιδίως αν υπάρχει υποψία πνευμονίας ως επιπλοκής του κοκκύτη

Η αντιμετώπιση του κοκκύτη περιλαμβάνει αγωγή με αντιβιοτικά. Επειδή τα βρέφη είναι ιδιαίτερα επιρρεπή σε επιπλοκές, μπορεί να χρειαστεί να νοσηλευτούν για τη θεραπεία.

Κατά τη διάρκεια της αγωγής, είναι σημαντικό να ξεκουράζεστε επαρκώς και να ενυδατώνεστε. Παραμείνετε στο σπίτι μέχρι να πάψετε να είστε μεταδοτικοί, δηλαδή αφού ολοκληρώσετε πέντε ολόκληρες ημέρες λήψης αντιβιοτικών.

Πώς να περιορίσετε τη μετάδοση

Ο κοκκύτης είναι μια ιδιαίτερα μεταδοτική βακτηριακή λοίμωξη του αναπνευστικού, ενώ τα βρέφη και τα μικρά παιδιά είναι πιο ευάλωτα σε σοβαρές επιπλοκές. Για να μειώσετε τον κίνδυνο, φροντίστε εσείς και το παιδί σας να είστε εμβολιασμένοι σύμφωνα με τις συστάσεις. Αν υποψιάζεστε ότι εκτεθήκατε στον κοκκύτη, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας.

Αν νοσείτε, μείνετε στο σπίτι μέχρι να πάψετε να είστε μεταδοτικοί. Το συχνό πλύσιμο των χεριών και η τήρηση καλών κανόνων υγιεινής μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πρόληψη της μετάδοσης πολλών λοιμωδών νοσημάτων, μεταξύ των οποίων και ο κοκκύτης.

Για ερωτήματα σχετικά με τον εμβολιασμό, την έκθεση ή τη θεραπεία, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.