Βάρος μετά τη δίαιτα: Γιατί επανέρχεται και ποιος είναι ο ρόλος των λιποκυττάρων

Η διατήρηση της απώλειας βάρους μπορεί να είναι εξίσου απαιτητική με την προσπάθεια να χαθούν κιλά. Γιατί συχνά επανέρχεται το βάρος; Οι επιστήμονες αναζητούν απαντήσεις και στα λιποκύτταρα, διερευνώντας αν κρατούν ένα βιολογικό αποτύπωμα της παχυσαρκίας ακόμη και μετά την απώλεια βάρους.

Νέα στοιχεία προσθέτει μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Cell Reports. Σε πειραματόζωα, τα επίπεδα μιας ορμόνης που αυξάνει την πείνα παρέμεναν υψηλά αφού είχαν χάσει βάρος. Το εύρημα υποδεικνύει έναν πιθανό μηχανισμό που ευνοεί την επανάκτηση κιλών, χωρίς να αποδεικνύει ότι ισχύει το ίδιο και στους ανθρώπους.

Τι μπορεί να διατηρούν στη «μνήμη» τους τα λιποκύτταρα και πώς συνδέεται αυτό με την επανάκτηση βάρους;

Οι ερευνητές είχαν εξετάσει και παλαιότερα την πιθανότητα κυτταρικής μνήμης. Μελέτη στο Nature είχε δείξει ότι κάποιες μεταβολές στη δραστηριότητα των γονιδίων του λιπώδους ιστού παρέμεναν μετά από μεγάλη απώλεια βάρους, σε ανθρώπους αλλά και σε πειραματόζωα.

Στα πειραματόζωα καταγράφηκαν ακόμη επιγενετικές αλλαγές που διατηρούνταν στον χρόνο. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν τη λειτουργία των γονιδίων, όχι όμως τον γενετικό κώδικα. Όταν τα ζώα επέστρεψαν σε διατροφή με πολλά λιπαρά, πήραν ξανά βάρος πιο γρήγορα. Με άλλα λόγια, η απώλεια κιλών δεν έμοιαζε να εξαφανίζει τις κυτταρικές αλλαγές που είχαν προηγηθεί.

Η ορμόνη της πείνας εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα

Η πρόσφατη έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Harrington Discovery Institute και το Πανεπιστήμιο Case Western Reserve και επικεντρώθηκε στην ασπροσίνη. Η ορμόνη αυτή παράγεται στον λιπώδη ιστό και ενισχύει την όρεξη. Οι επιστήμονες μελέτησαν την επίδραση του TGF-β1 στην παραγωγή της, ενός χημικού αγγελιοφόρου που σχετίζεται με τη φλεγμονή και εμφανίζεται αυξημένος στην παχυσαρκία.

Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι ο TGF-β1 μπορούσε να στείλει στα λιποκύτταρα το σήμα για να παράγουν περισσότερη ασπροσίνη. Η επίδραση αυτή είχε αξιοσημείωτη διάρκεια: σε κυτταρικές καλλιέργειες, η παραγωγή της ορμόνης παρέμενε αυξημένη για δύο εβδομάδες μετά την αφαίρεση του αρχικού ερεθίσματος. Παρόμοια επιμονή καταγράφηκε και στα πειράματα σε ζώα.

Η απώλεια βάρους δεν εξαφάνισε το σήμα της πείνας

Τα πειραματόζωα που είχαν γίνει παχύσαρκα έπειτα από διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά διατηρούσαν αυξημένα επίπεδα ασπροσίνης και μετά την απώλεια βάρους. Οι ερευνητές συνέδεσαν την παρατεταμένη αύξηση της ορμόνης με την κατανάλωση περισσότερης τροφής και την επανάκτηση των κιλών.

Με τον όρο κυτταρική «μνήμη», οι ερευνητές περιγράφουν το γεγονός ότι ορισμένες λειτουργίες των λιποκυττάρων εξακολουθούν να επηρεάζονται από την προηγούμενη κατάσταση του οργανισμού. Δεν πρόκειται για συνειδητή απόφαση, αλλά για βιολογικές αλλαγές που ενδέχεται να διαρκούν ακόμη και αφού έχει μειωθεί το αρχικό βάρος.

Πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα για τους ανθρώπους

Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η ασπροσίνη διατηρείται σε υψηλά επίπεδα και στους ανθρώπους μετά την απώλεια βάρους και σε ποιον βαθμό επηρεάζει την εξέλιξή τους. Χρειάζεται ακόμη να εξεταστεί αν μια παρέμβαση σε αυτόν τον μηχανισμό θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμο όφελος.

Οι δύο μελέτες δεν εξηγούν οριστικά γιατί επανέρχονται τα κιλά. Συμβάλλουν, ωστόσο, στην κατανόηση του γιατί η διατήρηση της απώλειας βάρους είναι δύσκολη και δεν μπορεί να αποδοθεί επαρκώς μόνο στην έλλειψη θέλησης. Ενδέχεται να συμβάλλουν και αλλαγές που παραμένουν στο σώμα για μεγαλύτερο διάστημα απ’ όσο υποδηλώνει η ένδειξη της ζυγαριάς.