Ξηροφθαλμία: Συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση και πρόληψη

Η ξηροφθαλμία εμφανίζεται όταν τα μάτια δεν παράγουν αρκετά δάκρυα ή όταν τα δάκρυα δεν μπορούν να τα διατηρήσουν επαρκώς υγρά. Τα δάκρυα βοηθούν να παραμένει λεία η επιφάνεια του ματιού, απομακρύνουν ξένα σώματα και συμβάλλουν στην προστασία από λοιμώξεις.

Η ξηροφθαλμία μπορεί να προκαλεί τσούξιμο, κάψιμο και έντονη ενόχληση. Μπορεί να είναι συνεχής ή να εμφανίζεται σε συγκεκριμένες συνθήκες, όπως μετά από πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστή ή όταν φυσάει. Συνήθως επηρεάζονται και τα δύο μάτια ταυτόχρονα.

Οι περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν ξηρότητα στα μάτια κάποια στιγμή στη ζωή τους. Σπάνια είναι σοβαρή και συχνά αντιμετωπίζεται με απλά σκευάσματα που διατίθενται χωρίς συνταγή.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια της ξηροφθαλμίας;

Η ξηροφθαλμία μπορεί να οφείλεται σε διάφορους λόγους. Συχνές αιτίες είναι η μειωμένη παραγωγή δακρύων, η κακή ποιότητά τους, ορισμένα φάρμακα και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Μειωμένη παραγωγή δακρύων

Στους περισσότερους ανθρώπους, η ξηροφθαλμία οφείλεται στη χαμηλή παραγωγή δακρύων, η οποία ονομάζεται επίσης κερατοεπιπεφυκίτιδα sicca ή σύνδρομο ξηροφθαλμίας. Πιθανοί λόγοι είναι:

• Η μεγαλύτερη ηλικία, ιδίως στις γυναίκες. Μετά την εμμηνόπαυση, ο κίνδυνος συνδρόμου ξηροφθαλμίας αυξάνεται σημαντικά.
• Η ανεπάρκεια βιταμίνης Α, η οποία είναι σπάνια στις ΗΠΑ.
• Άλλες παθήσεις, όπως ο διαβήτης, ο λύκος, το σύνδρομο Sjögren, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, οι αλλεργίες, οι λοιμώξεις ή κάποια διαταραχή του θυρεοειδούς.
• Βλάβη στους δακρυϊκούς αδένες από τραυματισμό, φλεγμονή, χημικό έγκαυμα, θερμότητα ή ακτινοβολία.
• Επεμβάσεις με λέιζερ στα μάτια, όπως η LASIK. Η ξηροφθαλμία είναι συνήθως προσωρινή παρενέργεια.

Δάκρυα χαμηλής ποιότητας

Τα δάκρυα αποτελούνται από νερό, έλαια και βλέννα. Αν διαταραχθεί η ισορροπία των συστατικών τους, μπορεί να εμφανιστεί ξηροφθαλμία. Για παράδειγμα, οι μεϊβομιανοί αδένες παράγουν το ελαιώδες συστατικό των δακρύων. Αν φράξουν, τα δάκρυα μπορεί να εξατμίζονται γρηγορότερα. Αυτό το πρόβλημα περιγράφεται ως «δάκρυα χαμηλής ποιότητας».

Φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ξηροφθαλμία, όπως:

• Φάρμακα για την υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Αποσυμφορητικά.
• Αντιισταμινικά.
• Αντικαταθλιπτικά.
• Αντισυλληπτικά χάπια.
• Θεραπείες ορμονικής υποκατάστασης.
• Ορισμένες θεραπείες για την ακμή.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες

Παράγοντες του περιβάλλοντος ή της καθημερινότητας που μπορεί να συμβάλουν στην ξηροφθαλμία είναι:

• Ο άνεμος.
• Ο ξηρός αέρας.
• Η έκθεση σε καπνό.
• Η εργασία στον υπολογιστή.
• Η οδήγηση.
• Το διάβασμα.
• Η ποδηλασία.
• Οι πτήσεις με αεροπλάνο.

Άλλοι παράγοντες

Στην ξηροφθαλμία μπορεί επίσης να συμβάλλουν:

• Η δυσκολία στο ανοιγοκλείσιμο των ματιών.
• Η φλεγμονή των βλεφάρων, γνωστή ως βλεφαρίτιδα.
• Η στροφή των βλεφάρων προς τα μέσα ή προς τα έξω.
• Η μακροχρόνια χρήση φακών επαφής.

Πότε χρειάζεται να απευθυνθείτε σε γιατρό;

Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν τα μάτια σας είναι για μεγάλο διάστημα κόκκινα, ερεθισμένα ή σας προκαλούν φαγούρα. Χρειάζεται επίσης αξιολόγηση αν έχετε θολή όραση, ξαφνική μείωση της όρασης ή πόνο στα μάτια.

Ο γιατρός μπορεί να σας παραπέμψει σε οπτομέτρη ή οφθαλμίατρο για να διερευνηθεί η αιτία. Ο ειδικός συνήθως εξετάζει προσεκτικά τα μάτια και μπορεί να μετρήσει την ποσότητα των δακρύων, καθώς και τον ρυθμό με τον οποίο εξατμίζονται από την επιφάνεια του ματιού.

Πώς αντιμετωπίζεται η ξηροφθαλμία;

Η θεραπεία στοχεύει στην αποκατάσταση επαρκούς ποσότητας δακρύων. Συχνά μπορείτε να αντιμετωπίσετε την ξηροφθαλμία στο σπίτι με προϊόντα που διατίθενται χωρίς συνταγή.

Σταγόνες για τα μάτια

Η πιο συνηθισμένη αντιμετώπιση είναι οι οφθαλμικές σταγόνες χωρίς συνταγή, γνωστές και ως τεχνητά δάκρυα. Είναι οικονομικές, αποτελεσματικές και εύκολες στη χρήση. Υπάρχουν διάφοροι τύποι: ορισμένοι περιέχουν ηλεκτρολύτες, όπως κάλιο και διττανθρακικά, που θεωρείται ότι ενισχύουν την επούλωση της επιφάνειας του ματιού. Άλλοι περιέχουν πηκτικούς παράγοντες, οι οποίοι βοηθούν το λιπαντικό διάλυμα να παραμένει περισσότερη ώρα στην επιφάνεια του ματιού.

Τα τεχνητά δάκρυα χωρίζονται κυρίως σε εκείνα με συντηρητικά και σε εκείνα χωρίς. Οι σταγόνες με συντηρητικά είναι συχνότερες και συνήθως κυκλοφορούν σε φιαλίδια πολλαπλών δόσεων. Τα συντηρητικά εμποδίζουν την ανάπτυξη βακτηρίων στο ανοιγμένο φιαλίδιο, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους προκαλούν ερεθισμό. Οι σταγόνες χωρίς συντηρητικά διατίθενται σε μικρά φιαλίδια μίας δόσης και είναι λιγότερο πιθανό να ερεθίσουν τα μάτια, αλλά μπορεί να κοστίζουν περισσότερο.

Δεν είναι πάντα εύκολο να γνωρίζετε ποιο προϊόν θα σας ταιριάξει. Ίσως χρειαστεί να δοκιμάσετε διαφορετικά είδη για να βρείτε τις σταγόνες που σας βοηθούν περισσότερο. Μπορεί επίσης να ανακουφίσουν τα μάτια οι λιπαντικές αλοιφές ή οι ζεστές κομπρέσες.

Ιατρική αντιμετώπιση

Συνήθως δεν χρειάζεται να επισκεφθείτε γιατρό για την ξηροφθαλμία. Αν, όμως, χρειαστεί, μπορεί να σας συνταγογραφήσει φάρμακα, όπως οφθαλμικές σταγόνες κυκλοσπορίνης (Restasis) ή τοπικά κορτικοστεροειδή.

Ο γιατρός μπορεί επίσης να συστήσει συμπληρώματα με ωμέγα-3 λιπαρά οξέα ή τρόφιμα που τα περιέχουν, όπως ο τόνος. Τα λιπαρά οξέα ωμέγα-3 είναι γνωστό ότι μειώνουν τα συμπτώματα ξηροφθαλμίας σε ορισμένους ασθενείς. Συζητήστε με τον γιατρό σας την κατάλληλη δοσολογία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να προτείνει επέμβαση για να κλείσουν τα στόμια παροχέτευσης στις γωνίες των βλεφάρων. Από εκεί τα δάκρυα αποχετεύονται από το μάτι προς τη μύτη. Τα βύσματα, που ονομάζονται δακρυϊκά βύσματα, τοποθετούνται από οφθαλμίατρο. Η τοποθέτησή τους δεν είναι επώδυνη, δεν είναι μόνιμα και συνήθως δεν τα αισθάνεστε.

Πιθανές μακροπρόθεσμες επιπλοκές

Αν δεν αντιμετωπιστεί, η ξηροφθαλμία μπορεί να προκαλέσει πόνο και λοιμώξεις. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε έλκη ή ουλές στον κερατοειδή, το πρόσθιο μέρος του ματιού. Ενδέχεται να παρουσιαστεί απώλεια όρασης, αν και η μόνιμη απώλεια όρασης λόγω ξηροφθαλμίας δεν είναι συχνή.

Η ξηροφθαλμία μπορεί ακόμη να μειώσει την ποιότητα ζωής και να δυσκολέψει καθημερινές δραστηριότητες.

Πώς μπορείτε να προλάβετε την ξηροφθαλμία;

Δεν είναι πάντα δυνατό να προληφθεί η ξηροφθαλμία. Μπορείτε, ωστόσο, να περιορίσετε την ξηρότητα που προκαλείται από περιβαλλοντικούς παράγοντες:

• Θυμηθείτε να ανοιγοκλείνετε τα μάτια όταν κοιτάζετε για πολλή ώρα μια οθόνη ή ένα βιβλίο.
• Αυξήστε την υγρασία του αέρα στον χώρο με υγραντήρα.
• Αποφύγετε τον αέρα που φυσά απευθείας στα μάτια, όπως από κλιματιστικό ή ανεμιστήρα.
• Φοράτε γυαλιά ηλίου όταν βρίσκεστε έξω.
• Αποφύγετε τον καπνό του καπνού.

Για να μειώσετε τον κίνδυνο επιπλοκών, μπορείτε να χρησιμοποιείτε οφθαλμικές σταγόνες ή αλοιφές και να ακολουθείτε τις οδηγίες θεραπείας του γιατρού σας. Οι αποφάσεις για τη χρήση φαρμάκων ή συμπληρωμάτων πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.