Υπνάκοι: Η ακούσια νύστα την ημέρα συνδέεται με 39% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας

Οι συχνοί υπνάκοι και κυρίως εκείνοι που συμβαίνουν χωρίς να το επιδιώκει κανείς συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε νέα μελέτη. Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές αν ο ύπνος την ημέρα συμβάλλει στην εμφάνιση άνοιας ή αν αποτελεί πρώιμη ένδειξη αλλαγών που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Τι έδειξε η μελέτη

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο The Journals of Gerontology και περιέλαβε 995 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, τα οποία δεν είχαν άνοια. Οι ερευνητές άντλησαν στοιχεία για τις συνήθειες του μεσημεριανού ύπνου τους από εθνική έρευνα για την υγεία και τη γήρανση και τους παρακολούθησαν για 10 χρόνια, καταγράφοντας πόσοι εμφάνισαν άνοια.

Αφού έλαβαν υπόψη δημογραφικούς παράγοντες, την κατάσταση της υγείας και ζητήματα που σχετίζονται με τον ύπνο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ηλικιωμένοι που κοιμούνταν συχνά ή χωρίς να το έχουν προγραμματίσει είχαν αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Ως συχνοί υπνάκοι ορίστηκαν εκείνοι που κοιμούνταν τις περισσότερες ημέρες ή καθημερινά. Σε αυτή την ομάδα ο κίνδυνος ήταν υψηλότερος κατά 48%, ενώ για όσους αποκοιμιούνταν χωρίς να το θέλουν ήταν υψηλότερος κατά 39%.

Ο μη προγραμματισμένος ύπνος περιλάμβανε το να αποκοιμηθεί κάποιος χωρίς να το επιδιώκει ή να έχει υπνάκους που άλλοτε ήταν προγραμματισμένοι και άλλοτε όχι. Η Shelby Harris, Psy.D., πιστοποιημένη ψυχολόγος συμπεριφορικής ιατρικής ύπνου και ειδικός στην BetterSleep, εξηγεί ότι αυτό το εύρημα αναδείχθηκε πιθανότατα επειδή μπορεί να αντανακλά υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή πρώιμες νευρολογικές αλλαγές που σχετίζονται με την άνοια.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τη διάρκεια του ύπνου, συγκρίνοντας υπνάκους μικρότερους και μεγαλύτερους από 30 λεπτά. Οι συντομότεροι υπνάκοι συνδέθηκαν με 40% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με την απουσία ύπνου την ημέρα. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές απέκλεισαν όσους εμφάνισαν άνοια μέσα στα πρώτα πέντε χρόνια της παρακολούθησης, η συσχέτιση εξασθένησε και δεν ήταν πλέον στατιστικά σημαντική. «Αυτό υποδηλώνει ότι οι σύντομοι υπνάκοι μπορεί μερικές φορές να αντανακλούν πρώιμες αλλαγές που σχετίζονται με την άνοια, αντί να συμβάλλουν άμεσα στην εμφάνισή της», λέει η Harris.

Πώς μπορεί να συνδέονται οι υπνάκοι με την άνοια

Οι ειδικοί τονίζουν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να γίνει πλήρως κατανοητή η πιθανή σχέση ανάμεσα στον ύπνο την ημέρα και τη γνωστική έκπτωση. Επισημαίνουν επίσης ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως οι υπνάκοι είναι από μόνοι τους επιβλαβείς.

«Η μελέτη δεν μπορεί να προσδιορίσει αν ο ύπνος την ημέρα συμβάλλει στην άνοια ή αν αποτελεί πρώιμη ένδειξη νευρολογικών αλλαγών που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη», λέει η Harris. «Οι συχνοί υπνάκοι ή εκείνοι που συμβαίνουν χωρίς να το επιδιώκει κάποιος μπορεί να αντανακλούν αλλαγές στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης, οι οποίες εμφανίζονται πριν διαγνωστεί η άνοια. Αν ο ύπνος είναι σύμπτωμα και όχι αιτία, η απλή αποφυγή του δεν θα μείωνε κατ’ ανάγκην τον κίνδυνο άνοιας».

Ο Hanul Bhandari, M.D., ειδικός στην ιατρική του ύπνου με διπλή πιστοποίηση και νευρολόγος στο New Waters Recovery, περιγράφει τη σχέση ανάμεσα στον κακό ύπνο και την εμφάνιση άνοιας ως ένα διαχρονικό ερώτημα «σαν το αυγό και την κότα»: είναι δύσκολο να διαπιστωθεί τι προηγείται.

Επιπλέον, υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους κάποιος μπορεί να κοιμάται την ημέρα, είτε το έχει προγραμματίσει είτε όχι, και αρκετοί δεν σχετίζονται με αλλαγές στον εγκέφαλο που συνδέονται με την άνοια. «Φάρμακα και ουσίες που διαταράσσουν τον ύπνο, όπως η καφεΐνη και η νικοτίνη, ή εκείνα που έχουν κατασταλτικές παρενέργειες, μπορεί επίσης να προκαλέσουν υπνηλία», εξηγεί ο Bhandari.

Τι να κάνετε αν σας παίρνει ο ύπνος την ημέρα

Οι ειδικοί δεν θεωρούν ότι τα ευρήματα δικαιολογούν την προσπάθεια να μένει κάποιος με το ζόρι ξύπνιος την ημέρα για να προστατεύσει τη γνωστική του υγεία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοεί την επίμονη και υπερβολική υπνηλία. Αξίζει να συζητηθεί με γιατρό, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει ανησυχία για τη γνωστική υγεία, καθώς μπορεί να αποτελεί ένδειξη σοβαρών προβλημάτων υγείας ή διαταραχών ύπνου, όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου, ή παρενεργειών από φάρμακα που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

«Οι ηλικιωμένοι θα πρέπει να προσέχουν τις αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου τους, ιδιαίτερα αν αρχίσουν να αποκοιμιούνται χωρίς να το θέλουν κατά τη διάρκεια της ημέρας ή αν παρατηρήσουν σημαντική αύξηση στη συχνότητα των υπνάκων», λέει η Harris. «Η επίμονη ή ανεξήγητη υπνηλία την ημέρα αξίζει να συζητηθεί με επαγγελματία υγείας, ώστε να αξιολογηθούν πιθανές διαταραχές ύπνου ή άλλες υποκείμενες παθήσεις».

Για επίμονη υπνηλία ή αλλαγές στον ύπνο, οι αποφάσεις για την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.