Υστεροσκόπηση: Ποιες επιλογές ανακούφισης από τον πόνο πρέπει να προσφέρονται στις γυναίκες

Για ορισμένες γυναίκες, ο πόνος κατά την υστεροσκόπηση είναι αφόρητος. Παρότι πρόκειται για σημαντική διαγνωστική εξέταση, πολλές αναφέρουν ότι δεν τους προσφέρθηκε επαρκής ανακούφιση από τον πόνο. Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν τοπική αναισθησία, εισπνεόμενα αναλγητικά, μέθη και γενική αναισθησία.

Η Λόρα Κρόσμπι περιγράφει με μία λέξη τον πόνο που ένιωσε κατά τη διάρκεια μιας συνήθους γυναικολογικής εξέτασης: «Φρικτός».

Τον περασμένο Νοέμβριο, η 38χρονη εργαζόμενη στην τοπική αυτοδιοίκηση από το Λίβερπουλ υποβλήθηκε σε υστεροσκόπηση σε εξωτερικό ιατρείο, μια εξέταση που χρησιμοποιείται συχνά για τη διερεύνηση έντονης ή μη φυσιολογικής αιμορραγίας. Όπως λέει, «έκλαιγε από τον πόνο» και τα πόδια της έτρεμαν τόσο έντονα, ώστε οι νοσηλεύτριες χρειάστηκε να τα κρατήσουν σταθερά για να ολοκληρωθεί η εξέταση.

«Κάποια στιγμή τούς ζήτησα να σταματήσουν. Η εμπειρία με έχει τρομοκρατήσει στην ιδέα οποιασδήποτε άλλης εξέτασης», προσθέτει.

Χιλιάδες γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρουν, όπως και η Κρόσμπι, ότι δεν τους προσφέρθηκε επαρκής ανακούφιση από τον πόνο. Πολλές περιγράφουν πόνο χειρότερο από εκείνον του τοκετού, ενός σπασμένου οστού ή ακόμη και μιας ρήξης σκωληκοειδούς απόφυσης, που θεωρείται ένα από τα πιο επώδυνα επείγοντα περιστατικά.

Ορισμένες γυναίκες αναφέρουν ότι λιποθύμησαν, ενώ άλλες διαγνώστηκαν με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) μετά την εμπειρία τους, σύμφωνα με την Campaign Against Painful Hysteroscopy (CAPH), μια ομάδα υποστήριξης στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Κατευθυντήριες οδηγίες του Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) προβλέπουν ότι σε όλες τις γυναίκες που υποβάλλονται σε υστεροσκόπηση σε εξωτερικό ιατρείο πρέπει να προσφέρονται διαφορετικές επιλογές ανακούφισης από τον πόνο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποιούνται περίπου 60.000 τέτοιες εξετάσεις τον χρόνο, ωστόσο πολλά νοσοκομειακά ιδρύματα του NHS δεν ακολουθούν τις οδηγίες.

Ποιες επιλογές ανακούφισης από τον πόνο υπάρχουν

Οι επιλογές περιλαμβάνουν τοπικά αναισθητικά τζελ ή ενέσεις, καθώς και καταστολή με διατήρηση της συνείδησης. Σε αυτή την περίπτωση χορηγούνται φάρμακα που προκαλούν καταστολή, χωρίς η ασθενής να χάνει τις αισθήσεις της. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί γενική αναισθησία.

Ωστόσο, πολλές γυναίκες ενημερώνονται ότι θα νιώσουν μόνο ήπια ενόχληση και, αν ανησυχούν, μπορούν να πάρουν εκ των προτέρων παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη. Μια επιλογή που, σύμφωνα με τις οδηγίες του RCOG, θα πρέπει να είναι διαθέσιμη είναι το Penthrox: μια φορητή συσκευή εισπνοής που περιέχει το ταχείας δράσης αναλγητικό μεθοξυφλουράνιο.

Η ουσία ενεργοποιεί υποδοχείς GABA στον εγκέφαλο, οι οποίοι λειτουργούν σαν «φρένο» στα σήματα του πόνου, εμποδίζοντάς τα να φτάσουν στον εγκέφαλο.

Το Penthrox είναι γνωστό και ως «πράσινη σφυρίχτρα», λόγω της εμφάνισής του. Χρησιμοποιείται στην Αυστραλία εδώ και 50 χρόνια, όταν τα ασθενοφόρα άρχισαν να το διαθέτουν για σχεδόν άμεση ανακούφιση από τον πόνο. Σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως εκεί, μεταξύ άλλων και σε υστεροσκοπήσεις.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο εισήχθη το 2016 και χρησιμοποιείται από πολλές από τις 14 υπηρεσίες ασθενοφόρων, οι οποίες το διαθέτουν στους διασώστες. Χρησιμοποιείται επίσης σε ορισμένα νοσοκομεία του NHS.

Η Ίρινα Στανκέβιτσιουτε, εξειδικευμένη νοσηλεύτρια κλινικής υστεροσκόπησης στο Chelsea and Westminster NHS Foundation Trust στο Λονδίνο, όπου άρχισαν να το προσφέρουν σε γυναικολογικές ασθενείς πέρυσι, το χαρακτηρίζει «ιδανικό για ένα εξωτερικό ιατρείο υστεροσκόπησης», καθώς είναι φορητό, αποτελεσματικό και εύκολο στη χρήση.

Έχει σχετικά λίγες παρενέργειες και, σύμφωνα με το άρθρο, χαμηλό κόστος. Η ανατροφοδότηση των ασθενών δείχνει ότι είναι ιδιαίτερα δημοφιλές και ότι μπορεί να περιορίσει τις επαναλήψεις εξετάσεων που διακόπηκαν επειδή ο πόνος ήταν αφόρητος.

Ωστόσο, στοιχεία που συγκέντρωσε η CAPH από αιτήματα ελευθερίας πληροφόρησης προς 205 νοσοκομειακά ιδρύματα του NHS στην Αγγλία δείχνουν ότι η συσκευή προσφέρεται συστηματικά μόνο σε ένα μέρος τους. Από τα 90 ιδρύματα που απάντησαν, τα 31 δήλωσαν ότι τη διαθέτουν τακτικά σε ασθενείς που κάνουν υστεροσκόπηση, ενώ 48 ανέφεραν ότι δεν την παρέχουν καθόλου. Έντεκα δήλωσαν ότι εξετάζουν το ενδεχόμενο να την εισαγάγουν.

Η Έλεϊν Φόκνερ, πρόεδρος της CAPH, λέει: «Πολλές γυναίκες έχουν τόσο βαθιά ψυχολογικά τραυματιστεί, ώστε δεν αισθάνονται ικανές να επιστρέψουν για γυναικολογικούς ελέγχους, ακόμη και χρόνια αργότερα».

«Πρόσφατα έμαθα για μια γυναίκα που πέθανε από καρκίνο της μήτρας, επειδή είπε ότι δεν θα επέστρεφε ποτέ για άλλη εξέταση μετά από όσα της συνέβησαν κατά την υστεροσκόπηση. Πραγματικά παίζουμε με τη ζωή των γυναικών».

Έρευνα της CAPH που βρίσκεται σε εξέλιξη και περιλαμβάνει μαρτυρίες 16.000 γυναικών διαπίστωσε ότι ορισμένες λιποθύμησαν από τον πόνο, ενώ άλλες διαγνώστηκαν με PTSD και χρειάστηκαν συμβουλευτική υποστήριξη.

Τι περιλαμβάνει η υστεροσκόπηση

Κατά την υστεροσκόπηση, ο γιατρός χρησιμοποιεί κολποδιαστολέα, όπως εκείνον που χρησιμοποιείται στο τεστ Παπανικολάου, για να εισαγάγει στον τράχηλο και στη μήτρα ένα μεταλλικό εργαλείο με κάμερα, το υστεροσκόπιο. Μπορεί επίσης να εισαχθεί αέριο ή υγρό, ώστε να διαταθεί η μήτρα και να έχει ο ειδικός καλύτερη εικόνα.

Η εξέταση διαρκεί περίπου 30 λεπτά και γίνεται για να διερευνηθούν αιτίες αιμορραγίας, όπως τα ινομυώματα —συνήθως μη καρκινικές αναπτύξεις στο τοίχωμα της μήτρας—, οι μικρότεροι πολύποδες ή ο καρκίνος.

Επειδή γίνεται σε εξωτερικό ιατρείο και θεωρείται εξέταση ρουτίνας, πολλές γυναίκες ενημερώνονται ότι δεν θα είναι πιο δυσάρεστη από ένα τεστ Παπανικολάου. Στην πράξη, όμως, ο πόνος μπορεί να είναι σημαντικά εντονότερος.

Αυτό διαπίστωσε η 53χρονη Φέι Τζάκσον από το Νορθάμπερλαντ. Μια εξέταση έδειξε πάχυνση του ενδομητρίου και πιθανή παρουσία πολυπόδων. Όπως λέει, η ανακούφιση από τον πόνο αναφέρθηκε για πρώτη φορά όταν βρισκόταν ήδη στην εξεταστική καρέκλα και η διαδικασία επρόκειτο να αρχίσει.

«Εκείνη τη στιγμή δεν ένιωθα ότι υπήρχε πραγματικά επιλογή», λέει η μητέρα ενός παιδιού, η οποία εργάζεται στην τοπική αυτοδιοίκηση. «Συμφώνησα να προχωρήσω χωρίς τίποτα».

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, όμως, άρχισε να φωνάζει από τον πόνο. «Ήταν φρικτό. Έχω γεννήσει κολπικά και ο πόνος δεν πλησίαζε καν εκείνον της υστεροσκόπησης. Έφυγα ταραγμένη και αναστατωμένη και μετά βίας μπορούσα να οδηγήσω μέχρι το σπίτι», λέει.

Πέντε μήνες αργότερα χρειάστηκε δεύτερη υστεροσκόπηση για την αφαίρεση των πολυπόδων που είχαν εντοπιστεί στην πρώτη. Ζήτησε να γίνει με γενική αναισθησία, αλλά, όπως λέει, ο γιατρός της ανέφερε ότι η αναμονή μπορούσε να φτάσει τον έναν χρόνο. «Ένιωσα πίεση να δεχτώ μόνο τοπική αναισθησία, λόγω του χρόνου αναμονής».

Η δεύτερη εξέταση ήταν και πάλι εξαιρετικά επώδυνη. «Ο γιατρός έλεγε συνεχώς ότι δεν θα αργούσε, αλλά η νοσηλεύτρια που μου κρατούσε σφιχτά το χέρι με κοιτούσε σαν να έλεγε “ξέρω πόσο φρικτό είναι”. Μετά παραλίγο να λιποθυμήσω· η πίεσή μου έπεσε απότομα και ένιωθα απαίσια».

Η Τζάκσον λέει ότι δεν της ανέφεραν καθόλου το Penthrox ως επιλογή. Ένα πιθανό εμπόδιο είναι ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει άδεια χρήσης μόνο στην επείγουσα ιατρική, οπότε τα νοσοκομειακά ιδρύματα μπορεί να χρειάζεται να ακολουθήσουν διοικητικές διαδικασίες για να το χρησιμοποιήσουν. Αυτό, ωστόσο, δεν έχει εμποδίσει ορισμένα ιδρύματα να το διαθέτουν.

Τι δείχνουν οι μελέτες για το Penthrox

Μελέτη του 2024 από γιατρούς του Birmingham Women’s Hospital, που δημοσιεύτηκε στο European Journal of Obstetrics, Gynaecology and Reproductive Biology, παρακολούθησε 122 γυναίκες που χρησιμοποίησαν Penthrox κατά την υστεροσκόπηση σε εξωτερικό ιατρείο. Σε ορισμένες περιπτώσεις αφαιρέθηκαν ταυτόχρονα πολύποδες.

Οι βαθμολογίες πόνου κατά τη διαδικασία ήταν χαμηλότερες από ό,τι περίμεναν οι γυναίκες, ενώ ολοκληρώθηκε το 96% των υστεροσκοπήσεων. Συνήθως, περίπου το 10% των εξετάσεων διακόπτεται επειδή ο πόνος είναι αφόρητος.

Σε πιο πρόσφατη δοκιμή στη Νέα Ζηλανδία, με τη συμμετοχή 90 γυναικών που υποβλήθηκαν σε υστεροσκόπηση, όσες χρησιμοποίησαν την «πράσινη σφυρίχτρα» ανέφεραν σημαντικά χαμηλότερες βαθμολογίες πόνου από εκείνες που χρησιμοποίησαν συσκευή εικονικής θεραπείας. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν το 2025 στο Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology.

Νοσοκομειακά ιδρύματα του NHS που ήδη διαθέτουν τη συσκευή αναφέρουν θετική ανταπόκριση από τις ασθενείς. Το Leeds Teaching Hospitals NHS Trust προσφέρει την «πράσινη σφυρίχτρα» σε γυναίκες που υποβάλλονται σε υστεροσκόπηση από το 2022.

«Γρήγορα καταλάβαμε ότι μπορούσε να βοηθήσει ουσιαστικά στη μείωση του πόνου και του άγχους των ασθενών», λέει η δρ Τρέισι Τζάκσον, γυναικολόγος-σύμβουλος στο ίδρυμα. «Αρχίσαμε να τη διαθέτουμε ευρύτερα στη γυναικολογία, τόσο στα προγραμματισμένα περιστατικά όσο και στα επείγοντα, με πολύ καλά αποτελέσματα και θετικά σχόλια από τις ασθενείς».

Στο Chelsea and Westminster Hospital, «το 70% με 80% των ασθενών που κάνουν υστεροσκόπηση ζητούν τη συσκευή, επειδή είναι εύκολη στη χρήση και μπορούν να ελέγχουν πόσο φάρμακο εισπνέουν», λέει η Στανκέβιτσιουτε.

«Η μέση βαθμολογία πόνου στις ασθενείς μας είναι μόλις 3,7 στα 10 όταν χρησιμοποιούν Penthrox, ενώ το φάρμακο αποβάλλεται πλήρως από τον οργανισμό μέσα σε πέντε λεπτά από την τελευταία εισπνοή», προσθέτει.

Ο δρ Ρίτσαρντ Φλιντ, γυναικολόγος-σύμβουλος στο Chelsea and Westminster, θεωρεί ότι το Penthrox και όλες οι άλλες επιλογές ανακούφισης από τον πόνο πρέπει να συζητούνται με τις γυναίκες ημέρες ή εβδομάδες πριν από τη διαδικασία.

Η επαρκής ανακούφιση από τον πόνο μπορεί, εκτός από το να αποτρέψει την περιττή ταλαιπωρία, να μειώσει και το κόστος για το NHS, καθώς ενδέχεται να περιορίσει τις περιπτώσεις στις οποίες μια εξέταση πρέπει να γίνει ξανά με γενική αναισθησία, επειδή διακόπηκε λόγω του πόνου.

Η ενημέρωση και η επιλογή της ασθενούς

Τον Απρίλιο, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου παρουσίασε αναθεωρημένη στρατηγική για την υγεία των γυναικών στην Αγγλία, με νέα πρότυπα φροντίδας. Σε αυτά περιλαμβάνεται η «ουσιαστική επιλογή» αποτελεσματικής ανακούφισης από τον πόνο για τις γυναίκες που υποβάλλονται σε επεμβατικές γυναικολογικές διαδικασίες, μεταξύ των οποίων και η υστεροσκόπηση.

Εκπρόσωπος του Department of Health and Social Care δήλωσε ότι η ασθενής και ο κλινικός γιατρός αποφασίζουν από κοινού ποιες επιλογές αντιμετώπισης του πόνου είναι καταλληλότερες, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης Penthrox όπου είναι διαθέσιμο και κλινικά κατάλληλο. Πρόσθεσε ότι όλες οι υπηρεσίες του NHS αναμένεται να εξηγούν με σαφήνεια τις επιλογές και να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες των ασθενών για τον πόνο.

Η ιδιωτική περίθαλψη δεν εξασφαλίζει απαραίτητα διαφορετική εμπειρία. Η Κρόσμπι, ιδιαίτερα ανήσυχη μετά από μια επώδυνη υστεροσκόπηση στο NHS το 2021, επέλεξε να κάνει την επόμενη εξέταση σε ιδιωτικό νοσοκομείο τον περασμένο Νοέμβριο. Ζήτησε να γίνει είτε με γενική αναισθησία είτε με καταστολή, αλλά ο γιατρός την έπεισε να επιλέξει τοπική αναισθησία.

«Δεν είχα κάνει τοπική αναισθησία στην εξέταση του NHS. Αυτή τη φορά, όμως, ήταν απλώς λίγο τζελ στον τράχηλο και δεν ανακούφισε καθόλου τον πόνο», λέει.

Αναστατωμένη, η Κρόσμπι υπέβαλε παράπονο στο νοσοκομείο. Το νοσοκομείο ζήτησε συγγνώμη και δεσμεύτηκε να προσφέρει σε περισσότερες γυναίκες μείγμα αερίων για εισπνοή και θερμαντικά επιθέματα, τα οποία ανακουφίζουν τον πόνο αυξάνοντας την αιματική ροή και χαλαρώνοντας τους μυς.

«Είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν αρκεί», λέει. «Η υστεροσκόπηση είναι ουσιαστικά εσωτερική χειρουργική επέμβαση. Δεν θα γινόταν σε έναν άνδρα επέμβαση στην περιοχή της πυέλου χωρίς καταστολή ή επαρκή ανακούφιση από τον πόνο. Γιατί θεωρείται αποδεκτό να περνούν οι γυναίκες αυτή την εμπειρία;»

Οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται για όλες τις επιλογές

Η δρ Άλισον Ράιτ, πρόεδρος του Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, τονίζει ότι η υστεροσκόπηση είναι σημαντική για τη διάγνωση και τη θεραπεία γυναικολογικών παθήσεων, αλλά οι γυναίκες δεν πρέπει να υπομένουν πόνο που μπορεί να αποφευχθεί.

«Η βελτίωση της φροντίδας ξεκινά με την παροχή των κατάλληλων πληροφοριών, ώστε οι γυναίκες να μπορούν να κάνουν ενημερωμένες επιλογές, μεταξύ άλλων για την ανακούφιση από τον πόνο που θα λάβουν, και με τη διασφάλιση ότι οι ανησυχίες τους ακούγονται».

Οι κλινικές οδηγίες του RCOG περιγράφουν τις επιλογές ανακούφισης από τον πόνο και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσφέρονται. Αυτές κυμαίνονται από την τοπική αναισθησία έως τα εισπνεόμενα αναλγητικά, όπως το Penthrox ή το Entonox, ένα μείγμα αερίων για εισπνοή.

Όλες οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται για τις διαθέσιμες επιλογές, καθώς και για τα οφέλη και τους κινδύνους τους, ώστε να αποφασίζουν τι είναι κατάλληλο για τις ίδιες. Ωστόσο, πολλές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια στην πρόσβαση στην επιλογή που προτιμούν. Η διαθεσιμότητα διαφέρει σημαντικά μεταξύ νοσοκομειακών ιδρυμάτων, ενώ οι μεγάλες λίστες αναμονής στη γυναικολογία μπορεί να κάνουν τις γυναίκες να αισθάνονται ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να προχωρήσουν χωρίς την ανακούφιση από τον πόνο που έχουν επιλέξει.

Κάθε υπηρεσία πρέπει να διαθέτει επαρκείς πόρους, ώστε να προσφέρει όλο το φάσμα των επιλογών. Το RCOG καλωσορίζει τη δέσμευση της αναθεωρημένης στρατηγικής για την υγεία των γυναικών ότι δεν πρέπει να αναμένεται από τις γυναίκες να υπομένουν πόνο που μπορεί να αποφευχθεί, και καλεί την κυβέρνηση να τηρήσει τη δέσμευση, να επενδύσει στη μείωση των λιστών αναμονής και να διασφαλίσει ότι κάθε υπηρεσία μπορεί να προσφέρει στις γυναίκες όλες τις επιλογές που χρειάζονται και δικαιούνται.