Ζάλη όταν σηκώνεστε: γιατί συμβαίνει και πότε χρειάζεται να σας εξετάσει γιατρός

«Αν κάτι επηρεάζει επανειλημμένα το πώς αισθάνεστε ή λειτουργείτε, αξίζετε μια προσεκτική αξιολόγηση».

Συμβαίνει όταν σηκώνεστε από το γραφείο στη δουλειά, αφού παίξετε στο πάτωμα με τα παιδιά σας ή μόλις βγείτε από το κρεβάτι το πρωί. Τον τελευταίο καιρό, κάθε φορά που περνάτε από την ξαπλωτή ή καθιστή θέση στην όρθια, νιώθετε μια μικρή ζάλη. Χρειάζεται να σταματήσετε και να κλείσετε τα μάτια σας, ίσως να πιαστείτε από κάτι σταθερό και να περιμένετε λίγα δευτερόλεπτα πριν συνεχίσετε. Γιατί συμβαίνει αυτό και είναι φυσιολογικό;

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το να ζαλίζεται κανείς κάθε φορά που σηκώνεται δεν θεωρείται φυσιολογικό και αξίζει να κλείσει ραντεβού με γιατρό για να διερευνηθεί η αιτία. Συχνά, η εξήγηση είναι κάτι που αντιμετωπίζεται εύκολα, ενώ κάθε σύμπτωμα που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα χρειάζεται διερεύνηση.

Γιατί ζαλίζομαι όταν σηκώνομαι;

Ο εγκέφαλος ρυθμίζει αυτόματα τη ροή του αίματος ανάλογα με τη δραστηριότητά μας. Συνήθως δεν το αντιλαμβανόμαστε, μέχρι να μην λειτουργήσει σωστά.

«Όταν κάποιος σηκώνεται, η βαρύτητα τραβά το αίμα προς το κάτω μισό του σώματος και το νευρικό σύστημα πρέπει να αντιδράσει γρήγορα, ώστε να διατηρηθεί η ροή αίματος προς τον εγκέφαλο. Αν αυτή η προσαρμογή δεν γίνει αποτελεσματικά, μπορεί να νιώσετε ελαφριά ζάλη, να δείτε στίγματα ή να αισθανθείτε ότι πρόκειται να λιποθυμήσετε», λέει η δρ Motisola Lewis, παθολόγος και ιδρύτρια του Lewis Medical NY.

Στις γυναίκες ηλικίας 30, 40 και 50 ετών, η ζάλη κατά την έγερση μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες.

«Μερικές από τις συχνότερες αιτίες είναι η αφυδάτωση, η ανεπαρκής πρόσληψη τροφής ή υγρών, η χαμηλή αρτηριακή πίεση, η αναιμία, η απώλεια αίματος και οι παρενέργειες φαρμάκων. Στις γυναίκες από τα 30 έως τα 50, σκέφτομαι επίσης την έντονη εμμηνορρυσιακή αιμορραγία, τις ορμονικές μεταβάσεις και τα φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν την αρτηριακή πίεση ή τον καρδιακό ρυθμό. Μερικές φορές συμβάλλουν περισσότεροι από ένας παράγοντες», εξηγεί η Lewis.

Είναι επίσης σημαντικό να ξεχωρίσετε τη ζάλη από τον ίλιγγο, ώστε να περιγράψετε με ακρίβεια την εμπειρία σας στον γιατρό.

«Αν κάποιος νιώθει αστάθεια ή τάση λιποθυμίας, θα σκεφτόμουν προβλήματα αρτηριακής πίεσης, ιδιαίτερα την ορθοστατική υπόταση. Πρόκειται για πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν κάποιος σηκώνεται όρθιος. Η αφυδάτωση, οι παρενέργειες ή οι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, οι διακυμάνσεις του σακχάρου στο αίμα, τα καρδιαγγειακά προβλήματα και άλλες παθήσεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν αίσθημα ζάλης», λέει η δρ Kim Bell, φυσικοθεραπεύτρια που ειδικεύεται στη ζάλη, τον ίλιγγο, τα προβλήματα ισορροπίας και την πρόληψη των πτώσεων.

«Αν περιγράφουν μια σύντομη αίσθηση περιστροφής όταν σηκώνονται, θα ήθελα επίσης να αποκλείσω τον καλοήθη παροξυσμικό ίλιγγο θέσης, ή BPPV, που είναι η συχνότερη αιτία ιλίγγου από το εσωτερικό αυτί. Ο BPPV μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία ζάλη ή αίσθηση περιστροφής με αλλαγές θέσης, όπως όταν κάποιος ανασηκώνεται στο κρεβάτι ή σηκώνεται από αυτό».

Αν έχετε κλείσει ραντεβού με τον γιατρό σας για τη ζάλη, καταγράψτε για μία ή δύο εβδομάδες τις απαντήσεις σε μερικές ερωτήσεις: πώς ακριβώς νιώθετε, ποια κίνηση ή θέση προκαλεί το σύμπτωμα και πόσο διαρκεί, προτείνει η Bell. «Αυτές οι λεπτομέρειες μπορεί να δώσουν σημαντικές ενδείξεις για την αιτία».

Είναι φυσιολογικό να ζαλίζομαι όταν σηκώνομαι;

Αν συμβεί μία φορά, μπορεί να οφείλεται, για παράδειγμα, σε αφυδάτωση. Αν όμως συμβαίνει συχνά, δεν θεωρείται φυσιολογικό, συμφωνούν η Lewis και η Bell.

«Δεν θα ήθελα κάποιος να θεωρήσει ότι η ζάλη που επανέρχεται εξηγείται από το ύψος, την ηλικία, το άγχος ή την τάση να “σηκώνεται πολύ γρήγορα”, χωρίς να διερευνηθεί πραγματικά η αιτία», λέει η Bell.

Αν γιατρός έχει αποδώσει τη ζάλη σας στο ότι σηκώνεστε πολύ γρήγορα, στο άγχος ή απλώς στο ότι είστε πολύ ψηλοί, μπορείτε να ζητήσετε και δεύτερη γνώμη.

«Οι γυναίκες αξίζουν να ακούγονται προτού αποδοθούν τα συμπτώματά τους σε κάτι άλλο. Πολλές γυναίκες είναι εξαιρετικά καλές στο να συνεχίζουν παρά τη δυσφορία. Ετοιμάζουν τα παιδιά, πηγαίνουν στη δουλειά, φροντίζουν την οικογένειά τους και συνεχίζουν, ακόμη κι όταν δεν αισθάνονται καλά. Μερικές φορές θεωρούν τα συμπτώματά τους φυσιολογικά επειδή τους έχουν πει ότι όσα βιώνουν είναι απλώς άγχος, γήρανση ή κάτι με το οποίο πρέπει να μάθουν να ζουν. Αν όμως ζαλίζεστε σταθερά όταν σηκώνεστε, είστε εξαντλημένες παρά τον ύπνο, έχετε ταχυκαρδία ή δυσκολεύεστε να λειτουργήσετε όπως παλιά, αξίζει να αναζητήσετε την αιτία», λέει η Lewis.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ζάλη υποδηλώνει μια σπάνια ή σοβαρή πάθηση. Συνήθως η αιτία είναι κάτι απλό και πλήρως αντιμετωπίσιμο, προσθέτει η Lewis.

Ποια συμπτώματα μαζί με τη ζάλη κατά την έγερση είναι ανησυχητικά;

Ορισμένα συμπτώματα που εμφανίζονται μαζί με τη ζάλη χρειάζονται πιο άμεση αξιολόγηση, λέει η Lewis. Η Bell και η Lewis αναφέρουν ότι χρειάζεται να ζητήσετε ιατρική βοήθεια το συντομότερο αν έχετε:

• Ζάλη που γίνεται συχνότερη ή εντονότερη, επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες ή προκαλεί πτώσεις ή παραλίγο πτώσεις
• Ζάλη που εμφανίζεται μετά την έναρξη νέου φαρμάκου ή την αλλαγή της δόσης ενός φαρμάκου
• Προσυγκοπή (αίσθηση ότι πρόκειται να λιποθυμήσετε) ή συγκοπή (απώλεια συνείδησης)
• Πόνο στο στήθος
• Δύσπνοια
• Γρήγορο ή ακανόνιστο καρδιακό παλμό
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους
• Ασυνήθιστα έντονη περίοδο ή άλλα σημάδια αιμορραγίας
• Μαύρα ή αιματηρά κόπρανα

Αν εμφανίσετε νέα νευρολογικά συμπτώματα, όπως ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, σύγχυση, διπλωπία, δυσκολία στην ομιλία ή ξαφνικό και έντονο πονοκέφαλο, πηγαίνετε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων περιστατικών, επισημαίνει η Lewis.

Μπορεί να έχω POTS;

Το σύνδρομο POTS συζητείται όλο και περισσότερο, καθώς φαίνεται να γίνεται συχνότερο.

Μελέτες από όλο τον κόσμο δείχνουν ότι οι ειδικοί υγείας διαγιγνώσκουν περισσότερους ανθρώπους από ποτέ με σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας, ή POTS. Πρόκειται για διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος, η οποία προκαλεί ταχύτερο καρδιακό παλμό από το φυσιολογικό κατά τη μετάβαση από την καθιστή ή ξαπλωτή στην όρθια θέση. Η ζάλη κατά την έγερση είναι ένα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματά του. Η πάθηση μπορεί να προκληθεί από σοβαρές ιογενείς λοιμώξεις, ενώ ειδικοί δημόσιας υγείας πιστεύουν ότι η πανδημία COVID-19 οδήγησε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, που προηγουμένως ήταν υγιείς, να εμφανίσουν POTS.

Παρότι το POTS βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης, η Lewis λέει ότι δεν είναι η συχνότερη εξήγηση για τη ζάλη όταν κάποιος σηκώνεται. Στις γυναίκες ηλικίας 30, 40 και 50 ετών μπορεί να συμβαίνουν πολλά στο σώμα ταυτόχρονα, επομένως η ζάλη ενδέχεται να οφείλεται σε περισσότερους από έναν παράγοντες, όπως διαταραχές ύπνου, ορμονικές αλλαγές και έλλειψη σιδήρου.

Αν κάτι στη ζωή σας, όπως η ζάλη όταν σηκώνεστε, επηρεάζει το πώς αισθάνεστε ή λειτουργείτε, «αξίζετε μια προσεκτική αξιολόγηση» από τον επαγγελματία υγείας σας, λέει η Lewis. Συζητήστε τα συμπτώματα και τις επιλογές διερεύνησης με τον γιατρό σας.