Γρίπη, COVID-19 και αναπνευστικοί ιοί: Τι καταγράφουν τα στοιχεία του ΕΟΔΥ στην αρχή της χειμερινής περιόδου

Στην εβδομάδα 42/2026 (12–18 Οκτωβρίου), τα νεότερα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ καταγράφουν τη μετάβαση προς την εποχή των αναπνευστικών ιών. Με τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, τα σχολεία να γεμίζουν και τους εσωτερικούς χώρους να γίνονται ξανά το βασικό περιβάλλον μας, οι ιοί επιστρέφουν κάθε Οκτώβριο διακριτικά, πριν η παρουσία τους γίνει πιο έντονη.

Η κατάσταση παραμένει ελεγχόμενη και δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας, παρότι οι δείκτες αρχίζουν να κινούνται ανοδικά. Μικρές αυξήσεις εμφανίζουν η γριπώδης συνδρομή, οι σοβαρές οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού και ο κορονοϊός· αντίθετα, η γρίπη και ο RSV εξακολουθούν προς το παρόν να βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα.

Η εικόνα της εβδομάδας 42/2026

Σύμφωνα με την εβδομαδιαία έκθεση επιτήρησης του Οργανισμού, η εποχική δραστηριότητα αυξάνεται σταδιακά και χωρίς απότομες μεταβολές. Η πιο σαφής ένδειξη αφορά τον COVID-19, καθώς ανεβαίνει η θετικότητα και καταγράφονται περισσότερες νοσηλείες. Στην κοινότητα, η γρίπη παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, ενώ την ίδια εβδομάδα δεν ανιχνεύθηκε ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV). Είναι το συνηθισμένο φθινοπωρινό μοτίβο, με τους ιούς να ενισχύονται πριν από τη χειμερινή κορύφωση. Αντίστοιχη εικόνα διαμορφώνεται και στην Ευρώπη: ο ECDC έχει τονίσει πως το φθινόπωρο και τον χειμώνα αναμένεται κάθε χρόνο αναζωπύρωση της εποχικής γρίπης και του RSV, ενώ χρειάζεται αυξημένη προσοχή για τον COVID-19 στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Γριπώδης συνδρομή και σοβαρές οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού

Παρότι η αναλογία περιστατικών γριπώδους συνδρομής (ILI) ανά 1.000 επισκέψεις σε γιατρούς παραμένει χαμηλή, σημείωσε μικρή άνοδο σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα. Ο όρος περιγράφει ένα κλινικό σύνδρομο με πυρετό και αναπνευστικά συμπτώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχει γρίπη. Επειδή μπορεί να ευθύνονται και άλλοι ιοί, η αξιολόγηση συμπληρώνεται με εργαστηριακά στοιχεία.

Στο σοβαρότερο επίπεδο εντάσσεται η Σοβαρή Οξεία Λοίμωξη Αναπνευστικού (SARI), η οποία αφορά περιστατικά που απαιτούν νοσηλεία. Οι περιπτώσεις ανά 1.000 εισαγωγές παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και παρουσιάζουν μικρές διακυμάνσεις από εβδομάδα σε εβδομάδα· την 42η εβδομάδα του 2026 καταγράφηκε ήπια αύξηση. Όπως και η ILI, ο δείκτης SARI αποτελεί «βαρόμετρο» της συνολικής επιβάρυνσης που προκαλούν οι αναπνευστικοί ιοί στο σύστημα υγείας.

COVID-19: τα στοιχεία δείχνουν ενίσχυση της κυκλοφορίας

Οι σαφέστερες ενδείξεις αύξησης της κυκλοφορίας αφορούν τον κορονοϊό. Η θετικότητα στους διαγνωστικούς ελέγχους για SARS-CoV-2 ανεβαίνει, ενώ οι νέες εισαγωγές έφτασαν τις 114 την εβδομάδα 42, έναντι 95 την αμέσως προηγούμενη. Δεν υπήρξαν νέες διασωληνώσεις ή θάνατοι, παρά την αύξηση, και το ιικό φορτίο στα αστικά λύματα παραμένει μέτριο. Η εξέταση των λυμάτων βοηθά στην αποτύπωση της κυκλοφορίας του ιού στον πληθυσμό, ανεξάρτητα από τον αριθμό των ατόμων που υποβάλλονται σε τεστ. Από την εβδομάδα 01/2025 μέχρι σήμερα, έχουν αναφερθεί 94 θάνατοι σε σοβαρά περιστατικά, υπενθυμίζοντας πως η νόσος εξακολουθεί να αποτελεί κίνδυνο για τους ευάλωτους, ακόμη κι όταν η συνολική εικόνα είναι ήπια.

Η άνοδος στην Ελλάδα εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση. Από τον Αύγουστο, ο ECDC είχε αναφέρει ήπια αύξηση της δραστηριότητας του SARS-CoV-2 στην Ευρώπη, όπου ο ιός εξακολουθούσε να κυκλοφορεί σε χαμηλά επίπεδα, χωρίς σημαντικές συνέπειες στις νοσηλείες, στις εισαγωγές σε ΜΕΘ ή στους θανάτους. Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές αρχές συνεχίζουν την παρακολούθηση των παραλλαγών: στις αρχές Απριλίου ο ECDC περιλάμβανε στη σχετική λίστα, μεταξύ άλλων, τις BA.2.86, BA.3.2, XFG και NB.1.8.1. Η διαρκής επιτήρηση των νέων υποπαραλλαγών αποτελεί τον λόγο για τον οποίο τα εμβόλια επικαιροποιούνται κάθε χρόνο.

Γρίπη: η θετικότητα μειώνεται, αλλά οι εισαγωγές αυξάνονται

Τα στοιχεία για τη γρίπη παρουσιάζουν διαφορετικές τάσεις ανάλογα με το επίπεδο περίθαλψης. Στην κοινότητα, η θετικότητα στο δίκτυο Sentinel —το δίκτυο γιατρών που παρακολουθεί συστηματικά τα συμπτώματα— έπεσε κάτω από το 10%, κάτι που δείχνει υποχώρηση της εποχικής δραστηριότητας. Στα νοσοκομεία, δηλαδή στη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας, η θετικότητα παραμένει χαμηλή.

Ωστόσο, οι νέες εισαγωγές ανέβηκαν στις 52, από 27 την προηγούμενη εβδομάδα. Αναφέρθηκαν δύο νέα σοβαρά περιστατικά που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ, χωρίς να καταγραφεί νέος θάνατος. Στο διάστημα από την εβδομάδα 40 έως και την 42 του 2026, τα σοβαρά περιστατικά έφτασαν τα 6 και οι θάνατοι τον 1. Από το 2025 μέχρι σήμερα, οι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη ανέρχονται σε 171. Για σύγκριση, από την 40ή εβδομάδα του 2025 έως την 34η του 2026, 164 άνθρωποι νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ με γρίπη, με διάμεση ηλικία τα 69 έτη. Επομένως, η γρίπη δεν είναι ποτέ «απλά ένα κρυολόγημα» για τους ηλικιωμένους και όσους έχουν υποκείμενα νοσήματα.

Εργαστηριακές εξετάσεις: τι αποκαλύπτουν για τους ιούς που κυκλοφορούν

Στα 247 δείγματα που αναλύθηκαν, 14 ήταν θετικά στη γρίπη, ποσοστό περίπου 6%, και όλα αφορούσαν τον τύπο Α. Από τα 12 στελέχη που εξετάστηκαν περαιτέρω, τα 11 (92%) ήταν A(H1)pdm09 και ένα (8%) A(H3). Το A(H1)pdm09 αποτελεί τον απόγονο του ιού της πανδημίας του 2009 και πλέον κυκλοφορεί ως εποχικός ιός. Η επικράτηση του ενός ή του άλλου υποτύπου έχει σημασία, καθώς ενδέχεται να επηρεάζει τόσο τις ηλικιακές ομάδες που νοσούν συχνότερα όσο και την αντιστοιχία του εμβολίου της σεζόν. Ωστόσο, επειδή τα 12 στελέχη αποτελούν μικρό δείγμα, χρειάζονται περισσότερα στοιχεία τις επόμενες εβδομάδες προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

RSV: γιατί δεν έχει εμφανιστεί ακόμη ο αναπνευστικός ιός

Σε πολύ χαμηλά επίπεδα εξακολουθεί να βρίσκεται ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός, τόσο στην κοινότητα όσο και στη δευτεροβάθμια φροντίδα. Κατά την εβδομάδα 42/2026 δεν εντοπίστηκε κανένα θετικό δείγμα. Ο RSV συνδέεται με βρογχιολίτιδα στα βρέφη και σοβαρές λοιμώξεις στους ηλικιωμένους, ενώ συνήθως κάνει την εμφάνισή του αργότερα, το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Το γεγονός ότι δεν καταγράφεται αυτή τη στιγμή δεν αποκλείει την εμφάνισή του· δείχνει μόνο πως η περίοδός του δεν έχει αρχίσει ακόμη.

Γρίπη και COVID-19 μαζί: γιατί έχει σημασία ο εμβολιασμός

Κοινό σημείο όλων των παραπάνω είναι η πρόληψη. Το Υπουργείο Υγείας έχει δημοσιεύσει εγκύκλιο με οδηγίες για τον αντιγριπικό εμβολιασμό της περιόδου 2026–2027. Όπως αναφέρει το ενημερωτικό υλικό για τη νέα σεζόν, το εμβόλιο χορηγείται δωρεάν και δεν απαιτείται ιατρική συνταγή. Παράλληλα, η ενημέρωση προς τους επαγγελματίες υγείας επισημαίνει ότι και φέτος αναμένεται να κυκλοφορούν ταυτόχρονα η γρίπη και ο COVID-19.

Τα μοντέλα του ECDC αναδεικνύουν τη σημασία του εμβολιασμού: εκστρατεία το φθινόπωρο με υψηλή συμμετοχή ατόμων άνω των 60 ετών θα μπορούσε να προλάβει περίπου το 21–32% του συνόλου των νοσηλειών που σχετίζονται με COVID-19 στις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Προτεραιότητα στον εμβολιασμό έχουν οι ηλικιωμένοι, όσοι πάσχουν από χρόνια νοσήματα ή έχουν ανοσοκαταστολή, οι έγκυες, καθώς και άνθρωποι που διαμένουν ή εργάζονται σε δομές φροντίδας. Συνήθως προτείνεται να γίνεται τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, ώστε να έχει αναπτυχθεί ανοσία πριν κορυφωθεί η γρίπη.

Χρήσιμα μέτρα προστασίας για έναν υγιή χειμώνα

Εκτός από τον εμβολιασμό, ισχύουν βασικά μέτρα προστασίας που γνωρίζουμε και αφορούν και τους τρεις ιούς: συχνό πλύσιμο των χεριών και τακτικός αερισμός των κλειστών χώρων. Σε χώρους με συνωστισμό ή κατά την επίσκεψη σε ευάλωτα άτομα, φοράμε μάσκα. Όταν έχουμε πυρετό ή συμπτώματα, μένουμε στο σπίτι και είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί κοντά σε ηλικιωμένους και ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Δύσπνοια, υψηλός πυρετός που επιμένει ή επιδείνωση των συμπτωμάτων χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

Πώς ενδέχεται να εξελιχθούν οι αναπνευστικοί ιοί τις επόμενες εβδομάδες

Η εικόνα της εβδομάδας 42 παραπέμπει σε μεταβατική περίοδο: ο COVID-19 παρουσιάζει ήπια άνοδο, ενώ η πρώιμη δραστηριότητα της γρίπης υποχωρεί, παρότι οι νοσηλείες της είναι περισσότερες· ο RSV δεν έχει ακόμη καταγραφεί. Η πορεία θα επηρεαστεί από τις καιρικές συνθήκες, τις κοινωνικές μας συνήθειες και, κυρίως, από το ποσοστό όσων θα εμβολιαστούν εγκαίρως. Οι εβδομαδιαίες εκθέσεις του ΕΟΔΥ θα αποσαφηνίσουν αν η μικρή αύξηση παραμένει σε εποχικά επίπεδα ή αν διαμορφώνεται ένας χειμώνας με μεγαλύτερες απαιτήσεις.