Μελάνωμα: Εξατομικευμένο εμβόλιο μειώνει σχεδόν στο μισό τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου

Ένα εξατομικευμένο εμβόλιο για το μελάνωμα, τον επιθετικό και συχνά θανατηφόρο τύπο καρκίνου του δέρματος, μείωσε σχεδόν στο μισό τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου όταν χορηγήθηκε μαζί με ανοσοθεραπεία, σύμφωνα με τα αποτελέσματα κλινικής δοκιμής.

Το μελάνωμα προσβάλλει περίπου 21.000 ανθρώπους κάθε χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν έχει εξαπλωθεί σε κοντινούς λεμφαδένες και σε απομακρυσμένα όργανα, όπως οι πνεύμονες, το ήπαρ ή ο εγκέφαλος, μόλις το 40% των ασθενών επιβιώνει για πέντε χρόνια.

Οι ερευνητές που ανέπτυξαν το εμβόλιο intismeran εκτιμούν ότι τα ευρήματα μπορεί να σηματοδοτήσουν μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της νόσου. Πρόκειται για το πρώτο εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο που έδωσε θετικά αποτελέσματα σε κλινική δοκιμή φάσης 3.

Πώς λειτουργεί το εξατομικευμένο εμβόλιο

Το intismeran βασίζεται στην ίδια τεχνολογία mRNA με τα εμβόλια κατά της COVID-19. Χρησιμοποιεί πληροφορίες από τον όγκο κάθε ασθενούς, ώστε να «εκπαιδεύσει» το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει καλύτερα τα καρκινικά κύτταρα και να τα στοχεύει αν εμφανιστούν ξανά.

Στη δοκιμή, που διεξήχθη από ερευνητές του Melanoma Institute Australia και πρόκειται να παρουσιαστεί στο συνέδριο για τον καρκίνο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας (ESMO) στη Μαδρίτη, συμμετείχαν 1.137 ασθενείς. Ο καρκίνος τους είχε αφαιρεθεί, αλλά αντιμετώπιζαν υψηλό κίνδυνο υποτροπής.

Όλοι έλαβαν για έναν χρόνο το φάρμακο ανοσοθεραπείας pembrolizumab, το οποίο βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να στοχεύει και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα. Περίπου τα δύο τρίτα έλαβαν επιπλέον το εμβόλιο, ενώ οι υπόλοιποι έλαβαν εικονικό φάρμακο.

Η ανοσοθεραπεία αποτελεί πλέον βασική θεραπεία για το μελάνωμα, αλλά δεν είναι αποτελεσματική σε όλους τους ασθενείς, καθώς τα καρκινικά κύτταρα μπορεί να αναπτύξουν αντοχή. Γι’ αυτό οι ερευνητές εξετάζουν τον συνδυασμό της με εμβόλια.

Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής

Δύο χρόνια μετά τη θεραπεία, οι ασθενείς που έλαβαν το εμβόλιο είχαν 42% μικρότερη πιθανότητα να υποτροπιάσει ο καρκίνος τους ή να εξαπλωθεί σε άλλα όργανα. Σε σύγκριση με την ανοσοθεραπεία μόνη της, ο συνδυασμός με το εμβόλιο μείωσε κατά 38% τον κίνδυνο εξάπλωσης του μελανώματος σε διάστημα δύο ετών.

Για κάθε 100 ασθενείς που έλαβαν θεραπεία, η προσθήκη του εμβολίου σήμαινε ότι 12 επιπλέον άνθρωποι ήταν εν ζωή και χωρίς καρκίνο δύο χρόνια αργότερα. Ωστόσο, περίπου έξι επιπλέον ασθενείς εμφάνισαν ανεπιθύμητες ενέργειες σχετιζόμενες με τη θεραπεία, όπως πυρετό, κόπωση και αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης.

«Με άλλα λόγια, θα χρειαστεί να θεραπεύσουμε περίπου εννέα ασθενείς για να αποτρέψουμε μία επιπλέον υποτροπή ή έναν θάνατο μέσα σε αυτή την περίοδο», δήλωσε ο δρ Lennard Lee, ειδικός στην έρευνα για τα αντικαρκινικά εμβόλια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Είναι ένα εξαιρετικά ενθαρρυντικό αποτέλεσμα».

Η δρ Catherine Elliott, διευθύντρια έρευνας στο Cancer Research UK, χαρακτήρισε τα ευρήματα «ενθαρρυντικά», καθώς δίνουν τη δυνατότητα σε περισσότερους ασθενείς να παραμείνουν χωρίς καρκίνο μετά την επέμβαση. «Τα αποτελέσματα είναι πραγματικά ενθαρρυντικά για τους ανθρώπους με μελάνωμα, έναν καρκίνο που μπορεί να υποτροπιάσει επιθετικά μετά την επέμβαση», είπε. «Οι καρκίνοι διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, επομένως είναι ζωτικής σημασίας η έρευνα για εξατομικευμένες θεραπείες».

Επόμενο βήμα η έγκριση και η ευρύτερη πρόσβαση

Ειδικοί που δεν συμμετείχαν στη μελέτη χαιρέτισαν τα ευρήματα, εκτιμώντας ότι μπορεί να αποτελέσουν σημείο καμπής στη θεραπεία του καρκίνου. «Το μελάνωμα πρωτοπορεί, αλλά τα εμβόλια διερευνώνται και σε πολλούς άλλους καρκίνους, μεταξύ των οποίων και σε καρκίνους που είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστούν και δεν ανταποκρίνονται καλά στις σημερινές θεραπείες που βασίζονται στο ανοσοποιητικό σύστημα», δήλωσε ο καθηγητής Alan Melcher, από το Institute of Cancer Research London.

«Η πρόκληση τώρα είναι να καταλάβουμε ποιοι καρκίνοι και ποιοι ασθενείς είναι πιθανότερο να ωφεληθούν, καθώς και ποιοι είναι οι καλύτεροι στόχοι για τα εμβόλια. Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στο να γίνουν τα αντικαρκινικά εμβόλια μέρος της συνήθους θεραπείας», πρόσθεσε.

Οι φαρμακευτικές εταιρείες MSD και Moderna αναφέρουν ότι η ίδια προσέγγιση δοκιμάζεται ήδη και σε άλλους όγκους, μεταξύ των οποίων στον καρκίνο του νεφρού, της ουροδόχου κύστης και του πνεύμονα. Ελπίζουν να υποβάλουν αίτηση έγκρισης στις ρυθμιστικές αρχές φαρμάκων ακόμη και μέσα στον επόμενο χρόνο.

Η υιοθέτηση του εμβολίου από το NHS, το εθνικό σύστημα υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, θα εξαρτηθεί από το κόστος, καθώς κάθε δόση πρέπει να προσαρμόζεται στο γενετικό αποτύπωμα του όγκου του κάθε ασθενούς.

Η δοκιμή θα συνεχιστεί, ώστε να παρακολουθούνται οι συμμετέχοντες και να διαπιστωθεί αν ο καρκίνος τους θα υποτροπιάσει και αν το εμβόλιο τελικά συμβάλλει στην παράταση της ζωής τους. Ο δρ Lee σημείωσε ότι τα ευρήματα αποτελούν σημαντική απόδειξη της αρχής λειτουργίας της προσέγγισης, προειδοποίησε όμως ότι το εμβόλιο θα θεωρηθεί πραγματική ανακάλυψη μόνο αν μπορούν να ωφεληθούν εξίσου όλοι οι ασθενείς. «Η επόμενη πρόκληση είναι να καταστεί εφικτό στην πράξη και οικονομικά προσιτό για όλους όσοι πάσχουν από καρκίνο», είπε.