Υγεία των οστών: Η πρόληψη ξεκινά πριν από το πρώτο κάταγμα

Ο σκελετός μας μεταβάλλεται σε κάθε στάδιο της ζωής. Η προστασία της υγείας των οστών αφορά όλους όσοι επιθυμούν να διατηρήσουν την κινητικότητα, την ανεξαρτησία και την ποιότητα ζωής τους, όχι μόνο τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

«Η οστεοπόρωση είναι μια νόσος που συχνά εξελίσσεται σιωπηλά. Δεν προκαλεί απαραίτητα πόνο και μπορεί να μη δώσει κανένα εμφανές σύμπτωμα μέχρι τη στιγμή που ένα κάταγμα θα αποκαλύψει ότι ο σκελετός έχει χάσει σημαντικό μέρος της αντοχής του. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημά της: πολλές φορές, η πρώτη προειδοποίηση είναι ήδη μια σοβαρή επιπλοκή», αναφέρει η κ. Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων και Επιστημονικά Υπεύθυνη Ρευματολογικού Τμήματος του Metropolitan General και προσθέτει:

Η Διεθνής Οργάνωση Οστεοπόρωσης (International Osteoporosis Foundation) εκτιμά ότι στη διάρκεια της ζωής τους θα υποστούν κάταγμα ευθραυστότητας σχετιζόμενο με την οστεοπόρωση περίπου μία στις τρεις γυναίκες και ένας στους πέντε άνδρες ηλικίας άνω των 50 ετών.

Πώς μεταβάλλεται ο οστικός ιστός;

Ο σκελετός δεν αποτελεί απλώς ένα αδρανές πλαίσιο στήριξης του σώματος. Τα οστά είναι ζωντανός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς, καθώς το παλιό οστό αποδομείται και στη θέση του σχηματίζεται νέο.

Αν χαθεί η ισορροπία ανάμεσα στις δύο αυτές διεργασίες και η αποδόμηση ξεπεράσει την ανανέωση, μειώνεται η αντοχή των οστών και μεγαλώνει η πιθανότητα κατάγματος. Σε αυτή την εξέλιξη είναι δυνατόν να συνεισφέρουν η ηλικία, η εμμηνόπαυση, η κληρονομικότητα, η χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου ή βιταμίνης D, η περιορισμένη άσκηση, καθώς και ορισμένες παθήσεις και φαρμακευτικές αγωγές.

Η οστεοπόρωση μπορεί να αφορά και άνδρες, δεν περιορίζεται στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζεται επίσης σε νεότερες ηλικίες, ιδίως όταν υπάρχουν συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου.

Ποια κατάγματα αποτελούν πιθανή ένδειξη οστεοπόρωσης;

Σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, ένα κάταγμα έπειτα από πτώση από όρθια θέση ή ακόμη και μετά από ελαφρύ τραυματισμό δεν είναι πάντα ένα απλό, τυχαίο συμβάν.

Συχνές εκδηλώσεις της οστεοπόρωσης είναι τα κατάγματα στο ισχίο, στους σπονδύλους και στον καρπό. Κάταγμα σπονδύλου ενδέχεται να προκαλέσει ξαφνικό πόνο στην πλάτη, μείωση του ύψους ή σταδιακή κύφωση, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν γίνεται αντιληπτό.

Ένα πρώτο κάταγμα ευθραυστότητας σηματοδοτεί αυξημένη πιθανότητα να ακολουθήσουν και άλλα. Γι’ αυτό δεν αρκεί η αντιμετώπιση του κατάγματος: είναι σημαντικό να αναζητηθεί η αιτία του και να σχεδιαστούν μέτρα για την προστασία του ασθενούς στο μέλλον.

Σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται ο έλεγχος;

Η οστική πυκνότητα με τη μέθοδο DXA χρησιμοποιείται ως βασικό μέσο για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης και την αξιολόγηση της υγείας των οστών. Ωστόσο, η εξέταση και ο χρόνος διενέργειάς της δεν είναι ίδιοι για όλους.

Για να αποφασιστεί αν χρειάζεται έλεγχος, συνεκτιμώνται το φύλο, η ηλικία, η κατάσταση εμμηνόπαυσης, τυχόν προηγούμενα κατάγματα, το οικογενειακό ιστορικό και άλλοι παράγοντες κινδύνου. Ενδεικτικά, η μακροχρόνια αγωγή με γλυκοκορτικοειδή ενδέχεται να επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας και να απαιτήσει αξιολόγηση νωρίτερα.

Η φροντίδα των οστών είναι ιδιαίτερα σημαντική για ασθενείς με χρόνια φλεγμονώδη ή αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα. Η φλεγμονή, η μειωμένη κινητικότητα και η χρήση κορτικοστεροειδών σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατόν να επιβαρύνουν τον σκελετό. Για τους ασθενείς αυτούς, η πρόληψη χρειάζεται να εντάσσεται στη συνολική θεραπευτική φροντίδα.

Πέντε συνήθειες της καθημερινότητας για την προστασία των οστών

Η υγεία του σκελετού υποστηρίζεται όχι από μία μεμονωμένη πράξη, αλλά από συνδυασμό επιλογών που ακολουθούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Ισορροπημένη διατροφή: Φροντίστε για επαρκή ποσότητα ασβεστίου, βιταμίνης D και πρωτεΐνης, επιλέγοντας μεταξύ άλλων γαλακτοκομικά, ψάρια, όσπρια και άλλες κατάλληλες τροφές που προσφέρουν αυτά τα θρεπτικά συστατικά.

Τακτική άσκηση: Η σωματική δραστηριότητα μπορεί να περιλαμβάνει περπάτημα, ασκήσεις που επιβαρύνουν τον σκελετό και μυϊκή ενδυνάμωση. Χρειάζεται προσαρμογή στην ηλικία, τη φυσική κατάσταση και την ύπαρξη οστεοπόρωσης.

Διακοπή του καπνίσματος: Η οστική υγεία μπορεί να επηρεαστεί δυσμενώς από το κάπνισμα.

Περιορισμός του αλκοόλ: Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με περισσότερους κινδύνους για τα οστά και τις πτώσεις.

Πρόληψη των πτώσεων: Ο κίνδυνος τραυματισμού μπορεί να μειωθεί με καλή ισορροπία, παπούτσια κατάλληλα για τον χρήστη, επαρκή φωτισμό και απομάκρυνση των εμποδίων από το σπίτι.

Δεν χρειάζονται όλοι συμπληρώματα ασβεστίου ή βιταμίνης D. Η λήψη τους πρέπει να αποφασίζεται ξεχωριστά για κάθε άτομο, αφού ληφθούν υπόψη η διατροφή, οι παράγοντες κινδύνου και οι ιατρικές οδηγίες.

Υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης της οστεοπόρωσης

Η οστεοπόρωση δεν σημαίνει πως η απώλεια της οστικής αντοχής είναι αναπόφευκτη, ούτε ότι ο φόβος ενός κατάγματος επιβάλλει σε κάποιον να περιορίσει τη ζωή του.

Οι διαθέσιμες σήμερα φαρμακευτικές αγωγές μπορούν να περιορίσουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο καταγμάτων. Η κατάλληλη επιλογή γίνεται με βάση τον ατομικό κίνδυνο, το ιατρικό ιστορικό, τυχόν συνοδά νοσήματα και τα χαρακτηριστικά της πάθησης. Καθοριστική είναι η σταθερή τήρηση της θεραπείας και η ιατρική παρακολούθηση, ενώ η διακοπή ή η τροποποίηση ορισμένων φαρμάκων απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό.

Ένα κάταγμα χρειάζεται, επίσης, να λειτουργεί ως αφορμή για συνολική εκτίμηση της υγείας των οστών, με στόχο να περιοριστεί η πιθανότητα να συμβεί νέο κάταγμα.

Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας για την Οστεοπόρωση

Με το φετινό σύνθημα «Build, Protect, Strengthen Your Bones for Life», η εκστρατεία της Διεθνούς Οργάνωσης Οστεοπόρωσης τονίζει ότι η φροντίδα των οστών ξεκινά στην παιδική και την εφηβική ηλικία και είναι σημαντική σε όλα τα επόμενα στάδια της ζωής. Η Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Οκτωβρίου.

«Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, αλλά και ο έγκαιρος εντοπισμός του κινδύνου, ώστε να γίνεται παρέμβαση πριν από το κάταγμα, όταν αυτό είναι εφικτό.

Η υγεία των οστών αποτελεί προϋπόθεση για την κίνηση, την αυτονομία και την αξιοπρέπεια σε κάθε ηλικία. Η ενημέρωση, η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η ενδεδειγμένη θεραπεία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ουσιαστική επένδυση στην ποιότητα της ζωής μας.

Ο στόχος, λοιπόν, δεν περιορίζεται στο να ζούμε περισσότερα χρόνια, αλλά στο να τα περνάμε με δύναμη, ασφάλεια και ελευθερία κινήσεων» καταλήγει η κ. Κομνηνού.