Πιτυρίδα ή σμηγματορροϊκή δερματίτιδα; Πώς θα ξεχωρίσετε τις δύο παθήσεις

Η πιτυρίδα είναι πολύ συχνή και επηρεάζει έως και τους μισούς ενήλικες. Συνήθως αντιμετωπίζεται σχετικά εύκολα με προϊόντα χωρίς συνταγή, όμως το επίμονο ξεφλούδισμα και ο κνησμός μπορεί να οφείλονται σε σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, μια λιγότερο συχνή αλλά στενά συνδεδεμένη πάθηση.

«Η πιτυρίδα και η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα θεωρούνται ουσιαστικά η ίδια πάθηση και διαφέρουν κυρίως ως προς τη σοβαρότητα και το σημείο εμφάνισης», λέει η Oma Agbai, M.D., αναπληρώτρια κλινική καθηγήτρια δερματολογίας και διευθύντρια αποκατάστασης μαλλιών στο UC Davis Health. «Καμία από τις δύο δεν είναι μεταδοτική ούτε αποτελεί ένδειξη κακής υγιεινής».

Παρότι μοιάζουν, η σωστή αναγνώριση έχει σημασία, καθώς η αντιμετώπισή τους διαφέρει. Οι ειδικοί εξηγούν πώς ξεχωρίζουν οι δύο καταστάσεις και τι μπορεί να βοηθήσει στη διαχείρισή τους.

Στις πληροφορίες που ακολουθούν συμβάλλουν η Oma Agbai, M.D., από το UC Davis Health· ο Kautilya Shaurya, M.D., δερματολόγος στην Schweiger στη Νέα Υόρκη· και ο Benjamin Ungar, M.D., διευθυντής του Alopecia Center of Excellence και της κλινικής Rosacea and Seborrheic Dermatitis στο Mount Sinai και εκπρόσωπος της National Eczema Association.

Τι προκαλεί την πιτυρίδα και τη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα

Οι δύο παθήσεις έχουν κοινούς υποκείμενους μηχανισμούς, σύμφωνα με τον Kautilya Shaurya. Συνδέονται με τον δερματικό φραγμό, την παραγωγή λιπαρότητας και την υπερανάπτυξη ενός ζυμομύκητα που ονομάζεται Malassezia.

Ποια είναι τα συμπτώματα

Το ξεφλούδισμα και ο ήπιος κνησμός στο τριχωτό της κεφαλής είναι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της πιτυρίδας, λέει ο Benjamin Ungar.

Στη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα τα συμπτώματα είναι εντονότερα. «Προκαλεί περισσότερη φλεγμονή, με κνησμό, αίσθημα καύσου, ερυθρότητα και πιο εμφανή λέπια που μπορεί να φαίνονται κολλημένα στο δέρμα», λέει η Agbai. Τα λέπια ενδέχεται να είναι λιπαρά και κιτρινωπά. «Σε πιο σκούρους τόνους δέρματος, η ερυθρότητα μπορεί να είναι λιγότερο εμφανής και να αναπτυχθούν πιο ανοιχτόχρωμες ή πιο σκούρες κηλίδες».

Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα σημεία με πολλούς σμηγματογόνους αδένες, όπως:

• Στα φρύδια
• Στο μέτωπο
• Στα πλάγια της μύτης
• Στα αυτιά
• Στην περιοχή της γενειάδας
• Στο στήθος

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση

Η πιτυρίδα και η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα μπορούν να εμφανιστούν σε ανθρώπους κάθε δημογραφικής ομάδας. Ωστόσο, η πιτυρίδα είναι συχνότερη στους άνδρες, ενώ η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα «εμφανίζεται συχνότερα σε τρεις φάσεις της ζωής: στη βρεφική ηλικία, στην εφηβεία ή τη νεαρή ενήλικη ζωή και σε μεγαλύτερους ενήλικες άνω των 50 ετών». Όταν εμφανίζεται στα βρέφη, ονομάζεται νινίδα.

Ο Ungar σημειώνει επίσης ότι η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα «συνδέεται με σοβαρότερες εκδηλώσεις σε άτομα με HIV και σε ασθενείς με ορισμένες νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος του Πάρκινσον».

Μπορεί η πιτυρίδα να εξελιχθεί σε σμηγματορροϊκή δερματίτιδα;

Είναι πιθανό η πιτυρίδα να επιδεινωθεί και να εξελιχθεί σε σμηγματορροϊκή δερματίτιδα. «Το στρες, ο χειμώνας, η έλλειψη ύπνου ή μια ασθένεια μπορεί να μετατρέψουν την ήπια πιτυρίδα σε έντονη έξαρση, ενώ βλέπω ασθενείς να περνούν από τη μία κατάσταση στην άλλη επί χρόνια», λέει ο Shaurya.

«Είναι δύσκολο να προβλεφθεί ποιοι ασθενείς θα παρουσιάσουν αυτή την εξέλιξη, αλλά η αντιμετώπιση της πιτυρίδας με αγωγή που περιλαμβάνει αντιφλεγμονώδη δράση πιθανότατα συμβάλλει στη μείωση της πιθανότητας να επιδεινωθεί», λέει ο Ungar.

Πώς αντιμετωπίζονται οι δύο παθήσεις

Η πιτυρίδα και η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα αντιμετωπίζονται με παρόμοιο τρόπο, με σαμπουάν και άλλα τοπικά προϊόντα που περιορίζουν το ξεφλούδισμα και ελέγχουν τον ζυμομύκητα Malassezia. Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, ωστόσο, είναι πιθανότερο να χρειαστεί συνταγογραφούμενα φάρμακα.

«Για ίσια, λιπαρά μαλλιά, συχνά προτείνω σαμπουάν κετοκοναζόλης [αντιμυκητιασικό] δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, μαζί με τοπικό στεροειδές, όπως διάλυμα κλομπεταζόλης, σε μικρή ποσότητα και για σύντομα διαστήματα, όταν χρειάζεται να ελεγχθούν ο κνησμός και η φλεγμονή», λέει η Agbai. «Για σγουρά ή πολύ σγουρά μαλλιά που τείνουν να είναι πιο ξηρά, συχνά προτείνω λάδι τριχωτού με φλουοσινολόνη [τοπικό κορτικοστεροειδές]. Μπορεί να εφαρμόζεται μία φορά την εβδομάδα όλη τη νύχτα και να ξεπλένεται το πρωί, ενώ, όταν υπάρχουν εξάρσεις, μπορεί να χρησιμοποιείται μικρή ποσότητα καθημερινά σε συγκεκριμένα σημεία, σύμφωνα με τις οδηγίες».

Για το φαρμακευτικό σαμπουάν, ο Shaurya συστήνει να μένει αρκετή ώρα στο τριχωτό ώστε να δράσει. «Αφήστε το για πέντε έως 10 λεπτά», λέει. «Το λάθος που κάνουν όλοι είναι ότι το ξεβγάζουν αμέσως».

Η αντιμετώπιση της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας στο πρόσωπο μπορεί να είναι δυσκολότερη, επειδή το δέρμα είναι λεπτό και δεν ενδείκνυται για ισχυρές φαρμακευτικές παρεμβάσεις. Ορισμένες τοπικές θεραπείες, όπως η κετοκοναζόλη, η τακρόλιμους (ανοσοκατασταλτικό) και η ροφλουμιλάστη (φάρμακο που ρυθμίζει τη φλεγμονή), μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια. «Στόχος είναι να ελέγχεται η φλεγμονή με τη μικρότερη δυνατή φαρμακευτική αγωγή και να προσαρμόζεται η θεραπεία συντήρησης ώστε τα συμπτώματα να παραμένουν υπό έλεγχο», λέει η Agbai.

Σε σοβαρές ή επίμονες περιπτώσεις, ο Shaurya συνταγογραφεί αντιμυκητιασική αγωγή από το στόμα και ζητά περαιτέρω εξετάσεις, καθώς η έξαρση μπορεί να σχετίζεται με υποκείμενη πάθηση. Εκτός από τον HIV και νευρολογικές ασθένειες όπως η νόσος του Πάρκινσον, η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα έχει συνδεθεί με διαταραχή της ανοσολογικής ρύθμισης. «Απευθυνθείτε σε δερματολόγο αν η σταθερή θεραπεία για τέσσερις έως έξι εβδομάδες δεν αποδίδει ή αν η κατάσταση εξαπλώνεται. Η ψωρίαση, η ροδόχρους ακμή και οι μυκητιασικές λοιμώξεις μπορεί να μοιάζουν».

Τι μπορεί να βοηθήσει στο σπίτι

Για τη διαχείριση των συμπτωμάτων στο σπίτι, μπορεί να βοηθήσει να αποφεύγετε το ξύσιμο ή το πείραγμα του ερεθισμένου δέρματος. Η διαχείριση του στρες και μια κατάλληλη ρουτίνα λουσίματος μπορεί επίσης να συμβάλουν. «Προσαρμόζω τη συχνότητα του λουσίματος στον τύπο του τριχωτού και των μαλλιών. Κάποιος με ξηρά, σγουρά ή πολύ σγουρά μαλλιά μπορεί να τα λούζει μία ή δύο φορές την εβδομάδα, ενώ κάποιος με ίσια, λιπαρά μαλλιά μπορεί να χρειάζεται συχνότερο λούσιμο», λέει η Agbai.

Η ίδια προειδοποιεί να μην εφαρμόζονται συστηματικά λάδια στο τριχωτό, πέρα από τα φαρμακευτικά που ενδέχεται να χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία. Αν και μπορεί να φαίνεται ότι η πιτυρίδα οφείλεται πάντα σε ξηρότητα, αυτό δεν ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις και η υπερβολική λιπαρότητα μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Ο Shaurya προτείνει τη χρήση ορυκτελαίου για να μαλακώσουν τα λέπια, εφόσον χρειάζεται.

Οι παραπάνω πρακτικές είναι προτιμότερο να λειτουργούν συμπληρωματικά με τα σαμπουάν και τις τοπικές θεραπείες. «Οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως οι αλλαγές στη διατροφή ή στις συνήθειες του μπάνιου, δεν υποστηρίζονται από ισχυρά κλινικά δεδομένα και συνήθως προσφέρουν μόνο οριακά οφέλη», λέει ο Ungar. Για την επιλογή ή την αλλαγή θεραπείας, συμβουλευτείτε τον γιατρό ή τον δερματολόγο σας.