Έκζεμα: συμπτώματα και αντιμετώπιση

Τι είναι το έκζεμα

Το έκζεμα δεν είναι μία μόνο πάθηση. Είναι ένας όρος που περιγράφει διαφορετικές μορφές δερματίτιδας, δηλαδή φλεγμονής του δέρματος. Συνήθως προκαλεί ξηρότητα, φαγούρα και εξάνθημα. Ανάλογα με τη μορφή του, μπορεί να εμφανιστεί στο πρόσωπο, στα χέρια, στα πόδια ή στις πτυχές των αγκώνων και των γονάτων. Δεν είναι μεταδοτικό και δεν μπορείς να το κολλήσεις από κάποιον άλλο.

Η συχνότερη μορφή είναι η ατοπική δερματίτιδα. Σε αυτήν, αλλαγές στον προστατευτικό φραγμό του δέρματος επιτρέπουν την απώλεια υγρασίας. Το δέρμα ξηραίνεται και ερεθίζεται, ενώ το ξύσιμο προκαλεί περισσότερη βλάβη και αυξάνει τον κίνδυνο λοίμωξης. Στην εμφάνισή της συμμετέχουν τα γονίδια, το ανοσοποιητικό σύστημα και το περιβάλλον.

Πολλές μορφές εκζέματος έχουν χρόνια πορεία, με εξάρσεις και περιόδους βελτίωσης. Δεν υπάρχει οριστική ίαση για την ατοπική δερματίτιδα, αλλά η θεραπεία βοηθά στον έλεγχο των συμπτωμάτων. Σε πολλά παιδιά βελτιώνεται καθώς μεγαλώνουν, ενώ σε άλλους ανθρώπους μπορεί να επιμένει και στην ενήλικη ζωή.

Μορφές και τύποι

• Ατοπική δερματίτιδαΗ συχνότερη μορφή εκζέματος, που συνήθως αρχίζει στην παιδική ηλικία. Συχνά υπάρχει οικογενειακό ιστορικό εκζέματος, άσθματος ή αλλεργικής ρινίτιδας.
• Δερματίτιδα εξ επαφήςΕμφανίζεται όταν το δέρμα έρχεται σε επαφή με μια συγκεκριμένη ουσία.
• Νομισματοειδές έκζεμαΠροκαλεί στρογγυλές ή οβάλ πλάκες με φαγούρα, πρήξιμο και σκασίματα. Συνήθως δεν προσβάλλει το πρόσωπο ή το τριχωτό της κεφαλής.
• Δυσιδρωσικό έκζεμαΕμφανίζεται στα χέρια ή στα πόδια με μικρές φουσκάλες που προκαλούν φαγούρα. Συνήθως είναι χρόνια κατάσταση με υποτροπές.
• Φλεβικό έκζεμαΠροσβάλλει το κάτω μέρος των ποδιών και συνδέεται με προβλήματα στη ροή του αίματος μέσα στις φλέβες. Συχνά συνυπάρχουν κιρσοί, δηλαδή διογκωμένες φλέβες.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το έκζεμα συχνά έχει μακροχρόνια πορεία με εξάρσεις και υφέσεις. Η ατοπική δερματίτιδα βελτιώνεται σε πολλά παιδιά καθώς μεγαλώνουν, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους επιμένει για όλη τη ζωή. Το νομισματοειδές έκζεμα χωρίς θεραπεία μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες, μήνες ή χρόνια και να επιστρέφει στην ίδια περιοχή. Το δυσιδρωσικό και το φλεβικό έκζεμα συνήθως είναι χρόνια, αλλά η κατάλληλη θεραπεία βοηθά στον έλεγχο των συμπτωμάτων.

Συμπτώματα εκζέματος

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή του εκζέματος και την ηλικία σου. Η φαγούρα είναι συχνή και μπορεί να είναι έντονη.

• Φαγούρα Μπορεί να είναι έντονη και να επηρεάζει τον ύπνο.
• Ξηρότητα Το δέρμα μπορεί να ξεφλουδίζει ή να εμφανίζει λέπια.
• Σκασίματα Το δέρμα μπορεί να ανοίγει και να αιμορραγεί με το ξύσιμο.
• Αλλαγή χρώματος Μπορεί να φαίνεται κόκκινο, καφέ, μωβ, γκρι ή πιο ανοιχτό ή σκούρο από το γύρω δέρμα.
• Φουσκάλες Είναι χαρακτηριστικές στο δυσιδρωσικό έκζεμα των χεριών και των ποδιών.
• Υγρό και κρούστες Οι περιοχές του εκζέματος μπορεί να βγάζουν διαυγές υγρό και να σχηματίζουν κρούστες.
• Πάχυνση δέρματος Το δέρμα μπορεί να γίνει πιο παχύ και σκληρό.
• Πρήξιμο Στο φλεβικό έκζεμα τα πόδια μπορεί να πρήζονται περισσότερο στο τέλος της ημέρας ή μετά από παρατεταμένη ορθοστασία.
• Κάψιμο ή τσιμπήματα Μπορεί να προηγούνται των φυσαλίδων στο δυσιδρωσικό έκζεμα.

Η ατοπική δερματίτιδα συνήθως αρχίζει σε βρέφη ή μικρά παιδιά. Στα βρέφη είναι συχνή στο πρόσωπο και στο τριχωτό της κεφαλής, ενώ στα μεγαλύτερα παιδιά συχνά εμφανίζεται στις πτυχές των αγκώνων και των γονάτων. Σε εφήβους και ενήλικες μπορεί να προσβάλλει τα χέρια, τον λαιμό, το δέρμα γύρω από τα μάτια, τους αστραγάλους και τα πέλματα. Στο δυσιδρωσικό έκζεμα τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν 2 έως 3 εβδομάδες κάθε φορά.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες εκζέματος και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή για πολλές μορφές εκζέματος. Στην ατοπική δερματίτιδα συμμετέχουν γενετικοί παράγοντες, το ανοσοποιητικό σύστημα και το περιβάλλον. Η απώλεια υγρασίας από τον προστατευτικό φραγμό του δέρματος συμβάλλει στην ξηρότητα και στη φλεγμονή. Σαπούνια, απορρυπαντικά, αρώματα, ορισμένα υφάσματα, ζέστη και στρες μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα. Το νομισματοειδές έκζεμα μπορεί να σχετίζεται με πολύ ξηρό δέρμα ή να εμφανιστεί μετά από μικρό τραυματισμό. Στο δυσιδρωσικό έκζεμα πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες είναι οι ερεθιστικές χημικές ουσίες, η ευαισθησία σε νικέλιο ή κοβάλτιο, το συχνό βρέξιμο των χεριών, η ζέστη και ο ιδρώτας. Το φλεβικό έκζεμα συνδέεται συνήθως με αυξημένη πίεση στις φλέβες των ποδιών, όταν οι βαλβίδες τους δεν λειτουργούν σωστά.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Γονέας με ατοπική δερματίτιδα.
• Προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό άσθματος ή αλλεργικής ρινίτιδας, για την ατοπική δερματίτιδα.
• Κιρσοί, για το φλεβικό έκζεμα.
• Παχυσαρκία ή εγκυμοσύνη, για το φλεβικό έκζεμα.
• Παρατεταμένη ακινησία και μεγαλύτερη ηλικία, για το φλεβικό έκζεμα.
• Προηγούμενη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, δηλαδή θρόμβος σε βαθιά φλέβα του ποδιού, για το φλεβικό έκζεμα.
• Οικογενειακό ιστορικό φλεβικής ανεπάρκειας, για το φλεβικό έκζεμα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου μπορεί συχνά να αναγνωρίσει τη μορφή του εκζέματος εξετάζοντας το δέρμα και ρωτώντας για το ιστορικό σου. Αν η διάγνωση δεν είναι σαφής, μπορεί να σε παραπέμψει σε δερματολόγο ή να ζητήσει έλεγχο για άλλες παθήσεις. Στο φλεβικό έκζεμα αξιολογεί και την κυκλοφορία στα πόδια, ιδιαίτερα πριν συστήσει κάλτσες συμπίεσης.

• Κλινική εξέταση του δέρματος και λήψη ιστορικού.
• Δοκιμασία επικόλλησης στο δέρμα, όταν χρειάζεται διερεύνηση δερματίτιδας εξ επαφής.
• Έλεγχος των σφυγμών στα πόδια, στο φλεβικό έκζεμα.
• Σφυροβραχιόνιος δείκτης: σύγκριση της αρτηριακής πίεσης στον αστράγαλο και στον βραχίονα, για να εκτιμηθεί αν είναι κατάλληλη η συμπίεση.

Θεραπεία εκζέματος

Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με τη μορφή, τη βαρύτητα και τη θέση του εκζέματος. Στόχος είναι να μειωθούν η ξηρότητα, η φαγούρα και η φλεγμονή και να ελεγχθούν οι εξάρσεις. Αν η αγωγή δεν βοηθά, ο γιατρός σου μπορεί να σε παραπέμψει σε δερματολόγο. Τα αντιβιοτικά προορίζονται για έκζεμα που έχει μολυνθεί και όχι για κάθε έξαρση. Αν υποψιάζεσαι λοίμωξη, ζήτησε ιατρική εκτίμηση: οι κορτιζονούχες κρέμες μπορεί να καλύψουν τα σημάδια της ή να ευνοήσουν την εξάπλωσή της.

• Μαλακτικά και ενυδατικάΜειώνουν την απώλεια νερού και δημιουργούν προστατευτικό στρώμα στο δέρμα. Υπάρχουν κρέμες, λοσιόν, αλοιφές και υποκατάστατα σαπουνιού.
• Τοπικά κορτικοστεροειδήΟι κορτιζονούχες κρέμες και αλοιφές μειώνουν τη φλεγμονή. Ο γιατρός σου επιλέγει την κατάλληλη ισχύ και σου εξηγεί τη χρήση τους.
• ΑντιισταμινικάΜπορεί να βοηθήσουν στη φαγούρα του νομισματοειδούς εκζέματος ή στον ύπνο όταν η φαγούρα σε κρατά ξύπνιο. Δεν αποκαθιστούν το τραυματισμένο δέρμα και ορισμένα προκαλούν υπνηλία.
• ΑντιβιοτικάΑν υπάρχει λοίμωξη, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει τοπικό αντιβιοτικό, όπως φουσιδικό οξύ, ή αντιβιοτικό από το στόμα, όπως φλουκλοξακιλλίνη ή κλαριθρομυκίνη.
• Αγωγές για δυσιδρωσικό έκζεμαΟ γιατρός μπορεί να συστήσει διάλυμα υπερμαγγανικού καλίου όταν οι φουσκάλες βγάζουν υγρό. Σε σοβαρές περιπτώσεις ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει κορτικοστεροειδή από το στόμα ή αλιτρετινοΐνη, με στενή παρακολούθηση.
• Φωτοθεραπεία και ειδικές αγωγέςΓια επίμονο ή σοβαρό έκζεμα ο δερματολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει υπεριώδες φως. Στο νομισματοειδές έκζεμα μπορεί επίσης να προτείνει φαρμακευτικούς επιδέσμους ή φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό.
• Κάλτσες συμπίεσηςΣτο φλεβικό έκζεμα βοηθούν τη ροή του αίματος και μειώνουν την πίεση στις φλέβες. Χρειάζονται προηγούμενο έλεγχο καταλληλότητας και σωστή εφαρμογή.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Απόφυγε σαπούνια, απορρυπαντικά και προϊόντα που παρατηρείς ότι ερεθίζουν το δέρμα σου. Χρησιμοποίησε κατάλληλο μαλακτικό υποκατάστατο σαπουνιού.
• Πλύσου με χλιαρό νερό και στέγνωσε απαλά το δέρμα. Εφάρμοσε το κατάλληλο ενυδατικό όσο το δέρμα παραμένει νωπό.
• Προσπάθησε να μην ξύνεις το έκζεμα. Κράτα τα χέρια καθαρά και τα νύχια κοντά.
• Στο δυσιδρωσικό έκζεμα μην σπας τις φουσκάλες.
• Φόρεσε προστατευτικά γάντια, κατά προτίμηση με βαμβακερή επένδυση, όταν χρησιμοποιείς καθαριστικά ή απορρυπαντικά.
• Στο δυσιδρωσικό έκζεμα δοκίμασε βαμβακερές ή μεταξωτές κάλτσες και δερμάτινα παπούτσια αντί για πλαστικά ή λαστιχένια.
• Στο φλεβικό έκζεμα κράτα τα πόδια ψηλά όταν ξεκουράζεσαι και παραμείνε σωματικά δραστήριος. Απόφυγε την παρατεταμένη ακινησία.
• Ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού σου για την αγωγή και συζήτησε μαζί του αν κάποιο προϊόν προκαλεί ερεθισμό.
• Κράτα τα μαλακτικά μακριά από γυμνή φλόγα. Ρούχα και κλινοσκεπάσματα που τα έχουν απορροφήσει μπορεί να αναφλέγονται ευκολότερα.
• Πρόσεχε την ολισθηρότητα της μπανιέρας όταν χρησιμοποιείς μαλακτικά στο νερό.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ορισμένες μορφές ή εξάρσεις εκζέματος μπορούν να περιοριστούν αν αποφεύγεις όσα ερεθίζουν το δέρμα σου. Η τακτική φροντίδα του δέρματος βοηθά στον έλεγχο της ξηρότητας και, στο νομισματοειδές έκζεμα, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη υποτροπών.

• Απόφυγε γνωστούς ερεθιστικούς παράγοντες και ουσίες στις οποίες έχεις αλλεργία.
• Περιόρισε όσο μπορείς το στρες, αν παρατηρείς ότι πυροδοτεί συμπτώματα.
• Προστάτευε το δέρμα από κοψίματα και άλλους μικροτραυματισμούς.
• Συνέχισε τη φροντίδα με κατάλληλα μαλακτικά σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σου, ακόμη και στις περιόδους βελτίωσης.
• Στο φλεβικό έκζεμα η κίνηση, η ανύψωση των ποδιών και η διαχείριση του βάρους βοηθούν στην πρόληψη περαιτέρω προβλημάτων.

Επιπλοκές εκζέματος

• Βακτηριακές λοιμώξεις του δέρματος, που μπορεί να επιδεινωθούν με το ξύσιμο.
• Ιογενείς λοιμώξεις του δέρματος και ερπητικό έκζεμα, μια σοβαρή κατάσταση.
• Απώλεια ύπνου, που στα παιδιά μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα συμπεριφοράς.
• Επιπεφυκίτιδα, δηλαδή φλεγμονή στην εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων και στο λευκό του ματιού, στην ατοπική δερματίτιδα.
• Βλεφαρίτιδα, δηλαδή φλεγμονή των βλεφάρων, στην ατοπική δερματίτιδα.
• Μόνιμη αλλαγή του χρώματος του δέρματος μετά από νομισματοειδές έκζεμα.
• Έλκη στα πόδια, δηλαδή ανοιχτές πληγές, αν το φλεβικό έκζεμα δεν αντιμετωπιστεί.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα ιατρική εκτίμηση αν το έκζεμα βγάζει πύον ή πολύ υγρό, εμφανίσει κρούστες ή φουσκάλες, πονά, πρήζεται ή είναι ζεστό.
• Ζήτησε άμεσα ιατρική εκτίμηση αν επιδεινώνεται ξαφνικά, εξαπλώνεται ή συνοδεύεται από υψηλό πυρετό ή γενική αδιαθεσία.
• Ζήτησε άμεσα ιατρική συμβουλή αν εμφανιστούν έντονη ερυθρότητα και πρήξιμο μετά τη διακοπή κορτιζονούχας κρέμας.
• Κλείσε ραντεβού αν εσύ ή το παιδί σου έχετε συμπτώματα εκζέματος ή αλλαγές στο δέρμα που σε ανησυχούν.
• Μίλησε με τον γιατρό σου αν η θεραπεία δεν βοηθά ή αν παρατηρείς αλλαγές στο δέρμα κατά τη χρήση της.

Ποιος γιατρός: Δερματολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το έκζεμα