Κατάθλιψη: Έρευνα αναφέρει νέο υποτύπο που εντοπίστηκε σε 1 στους 4 συμμετέχοντες

Πώς γίνεται δύο άτομα με κατάθλιψη να έχουν παρόμοια συμπτώματα, αλλά να ανταποκρίνονται τόσο διαφορετικά στην ίδια θεραπεία; Μια πιθανή εξήγηση σχετίζεται με το βιολογικό ρολόι.

Ερευνητές του University of Sydney εντόπισαν ένα συγκεκριμένο προφίλ κατάθλιψης που φαίνεται να συνδέεται στενά με διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού. Πρόκειται για το εσωτερικό σύστημα που συμβάλλει στον συγχρονισμό του ύπνου, της εγρήγορσης, της διάθεσης, του μεταβολισμού και άλλων λειτουργιών με την εναλλαγή ημέρας και νύχτας.

Ανάμεσα στους 11.380 συμμετέχοντες της Australian Genetics of Depression Study, περίπου ένας στους τέσσερις πληρούσε τα προσωρινά κριτήρια για τον «κιρκάδιο υπότυπο» κατάθλιψης, όπως τον περιγράφουν οι ερευνητές.

Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι δεν θεωρούν πως έχει καθιερωθεί επίσημα ένας νέος διαγνωστικός υπότυπος. Εκτιμούν, ωστόσο, πως η συγκεκριμένη ομάδα διαθέτει αρκετά διακριτά χαρακτηριστικά για να εξεταστεί χωριστά. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο British Journal of Psychiatry.

Κατάθλιψη και βιολογικό ρολόι: Μια κατάσταση σαν μόνιμο jet lag

Η εικόνα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θυμίζει έναν οργανισμό που δεν καταφέρνει εύκολα να ακολουθήσει τον 24ωρο ρυθμό της καθημερινής ζωής.

Για την αναγνώριση του συγκεκριμένου προφίλ, αξιολογήθηκαν έξι στοιχεία:

• διακύμανση των συμπτωμάτων ανά εποχή,
• ώρα ύπνου που μετατοπίζεται αργότερα,
• έντονο «κοινωνικό jet lag», δηλαδή μεγάλη απόκλιση στις ώρες ύπνου ανάμεσα στις εργάσιμες ημέρες και στις ημέρες χωρίς υποχρεώσεις,
• προτίμηση για δραστηριότητα τις βραδινές ώρες,
• περισσότερες ώρες ύπνου όταν αυτό είναι εφικτό,
• ισχυρή κόπωση τις πρωινές ώρες.

Σε γενικές γραμμές, το φυσικό ωράριο των συγκεκριμένων ανθρώπων συχνά δεν συμβαδίζει με τις απαιτήσεις της εργασίας, του σχολείου και της κοινωνικής ζωής.

Ο καθηγητής Ian Hickie εξηγεί ότι η απορρύθμιση του κιρκάδιου συστήματος ενδέχεται να επηρεάσει παράλληλα τη διάθεση, τον ύπνο, τη συγκέντρωση, τον μεταβολισμό και την ενέργεια.

Πρώιμη εμφάνιση της κατάθλιψης και σοβαρότερη κλινική εικόνα

Η διαφοροποίηση των συμμετεχόντων που πληρούσαν τα κριτήρια του κιρκάδιου προφίλ δεν περιοριζόταν στις συνήθειες ύπνου.

Κατά μέσο όρο, η κατάθλιψη εμφανιζόταν σε νεότερη ηλικία, ενώ τα κλινικά χαρακτηριστικά ήταν βαρύτερα.

Στα άτομα αυτής της ομάδας παρατηρούνταν συχνότερα:

• μανιακά ή υπομανιακά στοιχεία,
• εμπειρίες ψυχωτικού τύπου,
• αυτοκτονικότητα,
• εντονότερη ψυχολογική επιβάρυνση,
• αύξηση του βάρους στη διάρκεια καταθλιπτικών επεισοδίων.

Παράλληλα, η έρευνα κατέγραψε αυξημένο γενετικό κίνδυνο για ορισμένες ψυχικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως η ΔΕΠΥ, καθώς και συσχετίσεις με παράγοντες που αφορούν τη φλεγμονή και την καρδιαγγειακή υγεία.

Πώς διαφέρει το κιρκάδιο προφίλ από την «άτυπη κατάθλιψη»

Το κιρκάδιο προφίλ είχε ορισμένα κοινά στοιχεία με την ήδη αναγνωρισμένη άτυπη κατάθλιψη, η οποία μπορεί να συνδέεται με περισσότερο ύπνο, αυξημένη όρεξη και πρόσληψη βάρους.

Η ομοιότητα, όμως, δεν κάλυπτε όλες τις περιπτώσεις. Περίπου 1.400 συμμετέχοντες πληρούσαν τα κριτήρια για άτυπη κατάθλιψη, χωρίς να εντάσσονται στο κιρκάδιο προφίλ.

Οι ερευνητές θεωρούν πως το εύρημα υποδηλώνει ότι οι δύο ομάδες ενδέχεται να μην ταυτίζονται και πως το κιρκάδιο προφίλ χρειάζεται να εξεταστεί ως διακριτή κλινική κατηγορία.

Αντικαταθλιπτικά: Τι κατέγραψε η μελέτη για την ανταπόκριση

Ένα αξιοσημείωτο αποτέλεσμα σχετίζεται με τη θεραπεία. Τα άτομα με κιρκάδιο προφίλ ανέφεραν μικρότερη αποτελεσματικότητα από δύο ευρέως χρησιμοποιούμενες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών, τα SSRI και τα SNRI, ενώ δήλωσαν και περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Το αποτέλεσμα δεν υποδηλώνει ότι τα αντικαταθλιπτικά είναι αναποτελεσματικά για αυτούς τους ασθενείς ή ότι χρειάζεται να τα σταματήσουν. Υποδεικνύει, ωστόσο, ότι ενδέχεται να υπάρχουν διαφορετικοί βιολογικοί μηχανισμοί σε μια υποομάδα ασθενών, οι οποίοι επηρεάζουν την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Αυτό είναι το κεντρικό σημείο που θέτουν οι ερευνητές: παρότι τα συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να μοιάζουν, η βιολογική της βάση δεν είναι απαραίτητα ίδια για όλους.

Παρεμβάσεις για την κατάθλιψη με στόχο το βιολογικό ρολόι

Αν το κιρκάδιο σύστημα συμμετέχει ουσιαστικά στην εκδήλωση των συμπτωμάτων, παρεμβάσεις που έχουν ως στόχο το βιολογικό ρολόι, ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για αυτή την ομάδα.

Στις παρεμβάσεις που αναφέρουν οι ερευνητές περιλαμβάνονται:

• έκθεση σε έντονο φως σε κατάλληλη ώρα,
• τήρηση σταθερής ώρας για ύπνο και πρωινό ξύπνημα,
• μείωση της έκθεσης σε έντονο φως αργά το βράδυ,
• χορήγηση μελατονίνης σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Ο Jacob Crouse σημειώνει ότι ενδέχεται να χρειάζεται να εξετάζονται νωρίτερα τέτοιου είδους παρεμβάσεις για ασθενείς με το συγκεκριμένο προφίλ.

Αυτό δεν αποτελεί, ωστόσο, σύσταση να αντικατασταθεί η αντικαταθλιπτική αγωγή. Η θεραπεία χρειάζεται να επιλέγεται με βάση τις ανάγκες κάθε ασθενούς και σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό.

Η σημασία των ευρημάτων για την κατάθλιψη και τη θεραπεία της

Η αξία της μελέτης δεν περιορίζεται στο ενδεχόμενο να υπάρχει ένας ακόμη τύπος κατάθλιψης. Το βασικό της μήνυμα είναι ότι η ίδια διάγνωση ενδέχεται να αντιστοιχεί σε διαφορετικές βιολογικές πορείες.

Εφόσον τα ευρήματα επιβεβαιωθούν από άλλες έρευνες, ο εντοπισμός του κιρκάδιου προφίλ θα μπορούσε να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό ασθενών που ενδέχεται να ανταποκριθούν καλύτερα σε θεραπείες με στόχο όχι μόνο τη διάθεση, αλλά και τον ύπνο και το βιολογικό ρολόι.

Η έρευνα δεν θεσπίζει προς το παρόν έναν νέο διαγνωστικό υποτύπο. Καταγράφει, ωστόσο, ότι περίπου ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες με κατάθλιψη είχε ένα αναγνωρίσιμο κιρκάδιο προφίλ, το οποίο συνοδευόταν από διαφορετικά κλινικά και θεραπευτικά γνωρίσματα.

Φωτογραφία: istock