Η μελέτη του Πανεπιστημίου της Φλόριντα εξετάζει πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις οσμές και τον φόβο μέσα από δύο νευρωνικές οδούς στην αμυγδαλή. Οι ερευνητές εντόπισαν ότι οι Drd1+ και Drd2+ νευρώνες επηρεάζουν τον τρόπο πρόσληψης των ερεθισμάτων και συμβάλλουν στο αν μια εμπειρία εκλαμβάνεται ως ευχάριστη ή ως απειλητική.
Όταν ουδέτερες μυρωδιές συνδεθούν με αρνητικά ερεθίσματα, είναι δυνατό να δημιουργηθούν φόβοι μέσω μάθησης· η αναστολή των αντίστοιχων νευρωνικών οδών, αντίθετα, εμποδίζει αυτούς τους συνειρμούς. Τα ευρήματα ανοίγουν έναν διαφορετικό δρόμο για την κατανόηση του άγχους, ως συνόλου διακριτών μορφών φόβου.
Μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, ο ανθρώπινος εγκέφαλος καλείται να πάρει αποφάσεις ζωτικής σημασίας: απέναντι στον φόβο, μπορεί να επιλέξει την πάλη, τη φυγή ή την ακινησία… Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα διαπίστωσαν ότι δύο ξεχωριστά νευρωνικά «μονοπάτια» λειτουργούν ανταγωνιστικά και επηρεάζουν την αντίδρασή μας στον κίνδυνο. Το αξιοσημείωτο είναι πως το ίδιο σύστημα ρυθμίζει και το αν μια οσμή γίνεται αντιληπτή ως ευχάριστη ή δυσάρεστη.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκε η αμυγδαλή, μια εγκεφαλική περιοχή που λειτουργεί ως «συναγερμικό κέντρο» και αξιολογεί αν κάτι είναι απειλητικό ή ευχάριστο. Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Psychiatry, αναφέρει επίσης την άμεση σύνδεσή της με το ventral striatum, περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με τα κίνητρα και την κίνηση.
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Σάρα Σνίφεν, εξηγεί: «οι οσμές συνδέονται βαθιά με το συναίσθημα γιατί τα οσφρητικά κέντρα του εγκεφάλου είναι πιο άμεσα δεμένα με περιοχές όπως η αμυγδαλή». Γι’ αυτό η μυρωδιά ενός φαγητού, ενός ανθρώπου ή ενός χώρου είναι δυνατό να φέρει πίσω αναμνήσεις πιο έντονες από εκείνες που προκαλεί μια φωτογραφία ή μια μελωδία.
Δύο νευρωνικές οδοί με διαφορετικές λειτουργίες
Οι ερευνητές χαρτογράφησαν στην αμυγδαλή δύο είδη νευρώνων, τους Drd1+ και Drd2+, που μεταφέρουν σήματα σε διαφορετικές εγκεφαλικές περιοχές. Οι Drd1+ κατευθύνονται κυρίως στον πυρήνα accumbens, ενώ οι Drd2+ στον λεγόμενο tubular striatum.
Τα κυκλώματα αυτά δεν οδηγούν απλώς σε «θετικά» ή «αρνητικά» συναισθήματα, διαπίστωσαν οι επιστήμονες· η επίδρασή τους σχετίζεται με το πού καταλήγουν. Ανάλογα με το αν ενεργοποιούνται ή αναστέλλονται, μια εμπειρία μπορεί να αποτυπωθεί ως ελκυστική, απωθητική ή ακόμη και τρομακτική.
Στα πειραματόζωα, η τεχνητή ενεργοποίηση των νευρωνικών οδών οδήγησε σε διαφορετικές αντιδράσεις αποφυγής: τα ζώα απέφευγαν και τις δύο περιοχές διέγερσης, όμως εκδήλωναν διαφορετικές συμπεριφορές.
Πώς αποκτάται ο φόβος μέσω μάθησης
Σε ένα επόμενο πείραμα, οι επιστήμονες συνέδεσαν ουδέτερες οσμές με ήπια ηλεκτρικά σοκ, αναπαριστώντας τον τρόπο σχηματισμού συναισθηματικών συνειρμών. Ένα παράδειγμα είναι η μυρωδιά καπνού που μπορεί να μας θυμίσει φωτιά ή τραυματική εμπειρία.
Όταν οι ερευνητές ανέστειλαν τις συγκεκριμένες νευρωνικές οδούς, δεν δημιουργήθηκε η μαθημένη αντίδραση φόβου. Το εύρημα δείχνει ότι σημασία δεν έχει μόνο η «πηγή» του σήματος, δηλαδή οι νευρώνες, αλλά και ο προορισμός του, η εγκεφαλική περιοχή στην οποία φτάνει.
Τα αποτελέσματα μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε το άγχος: όχι ως μία ενιαία διαταραχή, αλλά ως διαφορετικές, ξεχωριστές διαδρομές φόβου, καθεμία από τις οποίες ενδέχεται να χρειάζεται τη δική της προσέγγιση.
Τα βασικά σημεία της μελέτης
- Έρευνα του Πανεπιστημίου της Φλόριντα εξετάζει πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις οσμές και τον φόβο μέσω δύο νευρωνικών οδών στην αμυγδαλή.
- Οι Drd1+ και Drd2+ νευρώνες επηρεάζουν την αντίληψη των ερεθισμάτων και συμβάλλουν στο αν μια εμπειρία γίνεται αντιληπτή ως ευχάριστη ή τρομακτική.
- Η σύνδεση ουδέτερων οσμών με αρνητικά ερεθίσματα μπορεί να οδηγήσει σε μαθημένους φόβους, ενώ η παρέμβαση στις νευρωνικές οδούς μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία.
- Οι οσμές σχετίζονται άμεσα με συναισθηματικές αναμνήσεις, καθώς τα οσφρητικά κέντρα του εγκεφάλου συνδέονται με την αμυγδαλή.
- Η έρευνα εισηγείται ότι το άγχος μπορεί να ιδωθεί ως σύνολο διαφορετικών οδών φόβου, που ίσως χρειάζονται διακριτές προσεγγίσεις.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/pos-apokalyptetai-i-myrodia-toy-fovoy/12547
