Στο επίκεντρο βρίσκεται η «ρυθμική δειγματοληψία προσοχής»: η θεωρία ότι ο εγκέφαλός μας λειτουργεί σαν παλμικός προβολέας, αναβοσβήνοντας οκτώ φορές το δευτερόλεπτο και αποτυπώνοντας στιγμιότυπα της πραγματικότητας.
Η εναλλαγή αυτή μπορεί να εξηγήσει γιατί δεν παρατηρούμε πάντοτε αντικείμενα ή ανθρώπους που βρίσκονται ακριβώς μπροστά μας.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν πως δεν μπορούμε να συγκεντρωνόμαστε απεριόριστα σε πολλές δραστηριότητες παράλληλα. Εκτιμούν, παράλληλα, ότι αν κατανοήσουμε αυτό το μοτίβο, ίσως καταφέρουμε να εξασκήσουμε την προσοχή μας και να περιορίσουμε τα καθημερινά λάθη.
Σου έχει συμβεί να ψάχνεις τα κλειδιά ενώ τα κοιτάζεις; Ή να περνά μπροστά σου ένας γνωστός και να μην τον προσέχεις; Ίσως απέδωσες το περιστατικό στην αφηρημάδα, όμως η επιστήμη προτείνει μια πιο σύνθετη εξήγηση: ο εγκέφαλός μας δεν παρακολουθεί αδιάκοπα ό,τι βλέπουμε, αλλά δρα σαν «παλμικός προβολέας». Ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ υποστηρίζουν ότι αναβοσβήνει οκτώ φορές ανά δευτερόλεπτο, καταγράφοντας μικρά «στιγμιότυπα» της πραγματικότητας.
Η νέα επιστημονική θεωρία, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Trends in Cognitive Sciences, ονομάζει το φαινόμενο ρυθμική δειγματοληψία προσοχής (attentional sampling). Με αυτόν τον μηχανισμό ενδέχεται να εξηγείται γιατί ορισμένες φορές δεν αντιλαμβανόμαστε κάτι που βρίσκεται κυριολεκτικά μπροστά μας.
Η προσοχή λειτουργεί σαν φλας
Οι επιστήμονες περιγράφουν την προσοχή ως μια διαδικασία με παλμούς και όχι ως κάτι αδιάκοπο: παρατηρούμε, «αναβοσβήνουμε» και στρέφουμε ξανά την εστίασή μας. Όταν συγκεντρωνόμαστε σε ένα αντικείμενο, η ακρίβεια της παρατήρησης ακολουθεί ρυθμό 8 Hz, δηλαδή οκτώ φορές το δευτερόλεπτο. Αν επιχειρήσουμε να παρακολουθήσουμε δύο αντικείμενα συγχρόνως, η προσοχή μοιράζεται ανάμεσά τους με συχνότητα 4 Hz, οπότε μειώνεται η εστίαση στο καθένα.
Η προσθήκη ενός τρίτου αντικειμένου ρίχνει κι άλλο τη συχνότητα: για κάθε στοιχείο φτάνει περίπου τις 2,6 φορές ανά δευτερόλεπτο.
Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτή η εναλλαγή της προσοχής γίνεται χωρίς να έχουμε συνείδηση της διαδικασίας. Σε πειράματα, οι συμμετέχοντες αγνοούσαν ποιο μάτι τους έβλεπε συγκεκριμένες εικόνες, ωστόσο η καταγραφή της προσοχής του εγκεφάλου εξακολουθούσε να εμφανίζει το χαρακτηριστικό μοτίβο εναλλαγής.
Δεν φταίνε τα μάτια σου
Το εύρημα ενδέχεται να φωτίζει γιατί το multitasking είναι δύσκολο και συχνά δεν πετυχαίνει. Η ταυτόχρονη εστίαση σε όλα δεν είναι εφικτή, ενώ το ζήτημα δεν αφορά ούτε την όραση ούτε την αφηρημάδα. Η προσοχή μετακινείται από το ένα ερέθισμα στο άλλο σαν εκκρεμές, αφήνοντας κάθε φορά ένα σύντομο διάστημα κατά το οποίο δεν προσέχουμε τίποτα.
Αυτός ο φυσικός τρόπος λειτουργίας της προσοχής επηρεάζει, μεταξύ άλλων, τις εξής δραστηριότητες:
- Οδήγηση: όταν κοιτάζουμε τους καθρέφτες, τον δρόμο, το κινητό ή το GPS, χάνουμε κρίσιμες πληροφορίες.
- Διάβασμα ή μελέτη: οι ειδοποιήσεις και οι θόρυβοι μάς αποσπούν και διακόπτουν τον ρυθμό μας.
- Αναζήτηση αντικειμένων: είναι δυνατόν να κοιτάζουμε κάτι χωρίς να το βλέπουμε, επειδή εκείνο το κλάσμα του δευτερολέπτου η προσοχή μας είχε στραφεί αλλού.
Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τη ρυθμική μετατόπιση της προσοχής έξυπνη προσαρμογή: με τους διαθέσιμους πόρους, ο εγκέφαλος κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί. Επειδή δεν είναι σε θέση να προσέχει τα πάντα ταυτόχρονα, επιλέγει σε τι και πότε θα εστιάσει.
Η καλύτερη κατανόηση του συγκεκριμένου μοτίβου ίσως μας επιτρέψει να:
- Καλλιεργήσουμε την προσοχή μας, ώστε να εστιάζουμε πιο αποτελεσματικά.
- Σχεδιάσουμε τρόπους μελέτης ή εργασίας που λαμβάνουν υπόψη τον φυσικό ρυθμό του εγκεφάλου.
- Περιορίσουμε λάθη που οφείλονται στην πεποίθηση ότι μπορούμε να προσέχουμε «τα πάντα».
Με λίγα λόγια
- Ο εγκέφαλος δρα σαν παλμικός προβολέας: αναβοσβήνει οκτώ φορές το δευτερόλεπτο και καταγράφει στιγμιότυπα της πραγματικότητας.
- Η ρυθμική δειγματοληψία προσοχής εξηγεί γιατί μας διαφεύγουν αντικείμενα ή πρόσωπα μπροστά μας.
- Η δυνατότητα να εστιάζουμε σε πολλές δραστηριότητες μαζί είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα να μειώνεται η προσοχή σε κάθε μία.
- Η ασυνείδητη «παλμική» λειτουργία της προσοχής δημιουργεί στιγμιαία κενά.
- Η γνώση του φαινομένου ίσως βοηθήσει στην εξάσκηση της προσοχής και στον περιορισμό καθημερινών λαθών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/giati-agnooyme-ayto-poy-vrisketai-mprosta-sta-matia-mas/15830
