Πόσες φορές, ενώ έχετε απολαύσει ένα πλήρες γεύμα, δεχτήκατε λίγο αργότερα να φάτε και ένα γλυκό; Για αυτή την εμπειρία οι Ιάπωνες έχουν τη λέξη betsubara, που αποδίδεται ως «ξεχωριστό στομάχι». Ένα δεύτερο στομάχι δεν υπάρχει, βέβαια, ανατομικά. Η αίσθηση, ωστόσο, σχετίζεται με φυσιολογικούς και ψυχολογικούς μηχανισμούς που κάνουν το γλυκό δελεαστικό, ακόμη και όταν νιώθουμε πως το κυρίως γεύμα μάς έχει χορτάσει.
Πώς λειτουργεί πραγματικά το στομάχι μας;
Το στομάχι συχνά περιγράφεται σαν ένας ακίνητος σάκος που γεμίζει σταδιακά με τροφή, ώσπου να μην χωράει άλλο. Στην πράξη, όμως, προσαρμόζεται και είναι ιδιαίτερα ευέλικτο. Όσο τρώμε, εφαρμόζει μια φυσική λειτουργία που ονομάζεται «γαστρική φιλοξενία» (gastric accommodation): ο διαθέσιμος χώρος μεγαλώνει, χωρίς σημαντική αύξηση της πίεσης. Έτσι μπορεί να χωρέσει λίγη ακόμη τροφή, η οποία συχνά είναι το επιδόρπιο.
Τι εξηγεί η επιστήμη για την επιθυμία μας για γλυκό;
Η επίδραση των γλυκών στον εγκέφαλό μας είναι ξεχωριστή. Αφού καλυφθεί η σωματική πείνα, ένα επιδόρπιο μπορεί να ενεργοποιήσει την «ηδονική πείνα»: την επιθυμία να φάμε για ευχαρίστηση και όχι επειδή το έχουμε ανάγκη. Τα γλυκά διεγείρουν το σύστημα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, που συνδέεται με την ανταμοιβή και την απόλαυση, και έτσι ενισχύεται η διάθεση για κατανάλωση.
Το αίσθημα ανταμοιβής ενδέχεται να εξασθενίσει τα σήματα κορεσμού. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι μπορούμε να φάμε κι άλλο γλυκό, παρότι το στομάχι έχει ήδη γεμίσει με το κυρίως πιάτο.
Σημαντική είναι και η εναλλαγή των γεύσεων, που μπορεί να μας οδηγήσει στο επιδόρπιο. Καθώς τρώμε το κυρίως πιάτο, ο εγκέφαλός μας εξοικειώνεται με τις γεύσεις του. Το γλυκό, όμως, φέρνει μια διαφορετική γεύση και αναζωπυρώνει την όρεξη. Η καινούργια αυτή αίσθηση ενεργοποιεί και πάλι το σύστημα ανταμοιβής, κάνοντας το επιδόρπιο ιδιαίτερα ελκυστικό.
Επειδή διαφέρει από τα υπόλοιπα πιάτα, το επιδόρπιο μπορεί να ξαναφέρει την επιθυμία για φαγητό. Όταν το κυρίως γεύμα έχει πάψει να μας ενδιαφέρει, το γλυκό μοιάζει με μια νέα, συναρπαστική επιλογή.
Πώς επηρεάζει ο χρόνος την αντίδραση του οργανισμού
Τα σήματα κορεσμού από τον εγκέφαλο και το στομάχι δεν φτάνουν αμέσως. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι ορμόνες που σχετίζονται με τον κορεσμό ανεβαίνουν προοδευτικά και χρειάζονται συνήθως 20 έως 40 λεπτά για να γίνει πλήρως αισθητό το αίσθημα πληρότητας. Συχνά, η απόφαση για επιδόρπιο λαμβάνεται πριν ολοκληρωθεί αυτή η ορμονική διαδικασία, με αποτέλεσμα το σύστημα ανταμοιβής να επηρεάζει την επιλογή.
Το επιδόρπιο ως ανταμοιβή και η επίδραση της κοινωνίας
Ακόμη και όταν το σώμα δείχνει πως έχει χορτάσει, το κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο συχνά μας ωθεί στην κατανάλωση γλυκών. Τα επιδόρπια συνδέονται στενά με γιορτές, χαρά και απόλαυση, ενώ από παιδιά μαθαίνουμε να τα βλέπουμε ως επιβράβευση ή ως μέρος ξεχωριστών περιστάσεων. Έτσι, το γλυκό μετά το φαγητό δεν επιλέγεται αποκλειστικά λόγω σωματικής ανάγκης, αλλά επηρεάζεται και από κοινωνικές συνήθειες και συναισθηματικές προσδοκίες. Συχνά θεωρούμε πως χωρίς επιδόρπιο το γεύμα ή η εκδήλωση μένει ανολοκλήρωτη, κάτι που ενισχύει την επιθυμία για γλυκό ακόμη και χωρίς πραγματική πείνα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/giati-yparchei-panta-choros-gia-glyko-akoma-kai-meta-apo-ena-chortastiko-geyma/16941
