Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) επισημαίνει την αβεβαιότητα που περιβάλλει το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου (EBCP). Η άνιση συμμετοχή των κρατών-μελών και η έλλειψη σαφήνειας ως προς τη χρηματοδότησή του δημιουργούν προκλήσεις.
Παρότι έχουν υλοποιηθεί σημαντικές δράσεις, μεταξύ των οποίων η ανάπτυξη εθνικών σχεδίων, οι αδυναμίες στον σχεδιασμό και οι επικαλύψεις περιορίζουν την αποτελεσματικότητα του EBCP.
Η έκθεση τονίζει πως απαιτούνται σταθερή εφαρμογή και στόχοι που μπορούν να μετρηθούν, καθώς ο καρκίνος αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου στην ΕΕ. Παράλληλα, η περικοπή του προϋπολογισμού του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» προκαλεί ανησυχία για την πορεία του EBCP μετά το 2027.
Σε έκθεση που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) κρίνει αβέβαιο το μέλλον του κεντρικού προγράμματος της ΕΕ κατά του καρκίνου. Η νόσος συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη: κάθε χρόνο στοιχίζει τη ζωή σε περισσότερους από 1 εκατ. ανθρώπους και επηρεάζει βαθιά τη ζωή πολλών ακόμη. Μέσω του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου (EBCP) χρηματοδοτούνται συντονισμένες ενέργειες των χωρών της ΕΕ. Ωστόσο, κατά το ΕΕΣ, η αποτελεσματικότητα του σχεδίου σε βάθος χρόνου απειλείται από την άνιση συμμετοχή των κρατών μελών, τις επικαλύψεις μεταξύ πρωτοβουλιών και την αβεβαιότητα για τη μελλοντική τους χρηματοδότηση.
Από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση μέχρι τη θεραπεία
Στις 27 χώρες της ΕΕ ο καρκίνος είναι η δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου: ανά λεπτό διαγιγνώσκονται πέντε Ευρωπαίοι και περισσότεροι από δύο χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο. Το ετήσιο οικονομικό βάρος της υπολογίζεται σε πάνω από 100 δισ. ευρώ. Η ΕΕ ενέκρινε το 2021 το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, προβλέποντας αρχικά 4 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Σκοπός του είναι να καλύψει κάθε πτυχή της αντιμετώπισης της νόσου: από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση έως τη θεραπεία, καθώς και τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής των καρκινοπαθών και των επιζώντων.
«Αναμφίβολα ο καρκίνος συγκαταλέγεται στις μεγάλες μάστιγες της εποχής μας, καθώς ένας στους δύο Ευρωπαίους θα διαγνωσθεί με κάποια μορφή της νόσου στη διάρκεια της ζωής του», ανέφερε ο Klaus-Heiner Lehne, μέλος του ΕΕΣ και υπεύθυνος για τον έλεγχο. Όπως προσθέτει, «το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου αποτελεί τη βασική στρατηγική της ΕΕ στον τομέα αυτό. Για να αξιοποιηθούν, όμως, πλήρως οι δυνατότητές του, απαιτούνται συνεπής εφαρμογή, σαφή ορόσημα και διασφάλιση της μελλοντικής χρηματοδότησής του».
Πολλές δράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Κατά το ΕΕΣ, το EBCP κινητοποίησε πολλές δράσεις σε όλη την Ευρώπη, αρκετές από τις οποίες κρίνονται αξιόλογες και με προοπτική. Τέσσερις χώρες της ΕΕ κατάρτισαν νέα εθνικά σχέδια για τον καρκίνο, ενώ άλλες δέκα ανανέωσαν τα σχέδια που είχαν ήδη. Ωστόσο, το ελεγκτικό όργανο της ΕΕ επισημαίνει ότι οι επικαλύψεις και η διπλή εκτέλεση εργασιών μπορεί να υπονομεύσουν το αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ περιλαμβάνουν εφαρμογές για κινητά, με στόχο την πρόληψη του καρκίνου και την ενημέρωση, οι οποίες στοχεύουν σε παρόμοιους σκοπούς και στις ίδιες ομάδες πληθυσμού. Έτσι επαναλαμβάνεται η δουλειά και τα διαθέσιμα κονδύλια δεν αξιοποιούνται με τη μέγιστη αποδοτικότητα. Παράλληλα, ορισμένα έργα, αν και σχεδιάστηκαν σωστά, δεν οδήγησαν σε αποτελέσματα με διάρκεια, καθώς δεν προσέλκυσαν το αναμενόμενο ενδιαφέρον στις χώρες της ΕΕ. Εάν δεν υπάρξουν εθνικές ενέργειες, σχεδιασμός χρηματοδότησης σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα και μηχανισμοί συνέχειας, πολλές πρωτοβουλίες του EBCP μπορεί να μην καταλήξουν σε απτά και βιώσιμα αποτελέσματα.
Ανομοιομορφίες στον προσυμπτωματικό έλεγχο
Στα κράτη-μέλη της ΕΕ καταγράφονται ακόμη μεγάλες αποκλίσεις στην πρόληψη του καρκίνου και στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Κατά μέσο όρο, έχει εμβολιαστεί κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) το 64% των κοριτσιών κάτω των 15 ετών στην Ένωση. Τα ποσοστά, ωστόσο, ξεκινούν από μόλις 7% στη Βουλγαρία και φτάνουν στο 91% στην Πορτογαλία, ενώ η απόσταση γίνεται ακόμη πιο αξιοσημείωτη αν συνυπολογιστεί ο στόχος της ΕΕ για εμβολιαστική κάλυψη 90% έως το 2030. Την τελευταία δεκαετία, μάλιστα, η εμβολιαστική κάλυψη υποχώρησε στη Βουλγαρία, την Εσθονία και τη Λετονία. Αντίστοιχα μεγάλες είναι οι διαφορές στην προσέλευση για προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού. Πάνω από 75% είναι η συμμετοχή στη Δανία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Σλοβενία, ενώ σε Ρουμανία, Κύπρο, Σλοβακία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Λετονία και Πολωνία δεν φτάνει το 40%. Προβληματισμό προκαλεί και το ότι πάνω από τις μισές χώρες της ΕΕ, ανάμεσά τους η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, καταγράφουν πτωτική τάση στη συμμετοχή, παρότι τα ποσοστά τους βρίσκονται ήδη κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αδυναμίες στον σχεδιασμό του EBCP
Το ΕΕΣ επισημαίνει στην έκθεσή του ότι ο σχεδιασμός του EBCP παρουσιάζει κενά: δεν προβλέπει μετρήσιμους στόχους, συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης ούτε συνεκτικούς δείκτες. Έτσι, γίνεται δυσκολότερη τόσο η αποτίμηση της προόδου όσο και η αξιολόγηση του μακροπρόθεσμου αντίκτυπου του σχεδίου. Παράλληλα, το ΕΕΣ εκφράζει ανησυχία για τη συνέχειά του. Το 2024, ο προϋπολογισμός του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health) μειώθηκε κατά πάνω από 35%, δηλαδή κατά περίπου 1 δισ. ευρώ, δημιουργώντας ερωτήματα για την υλοποίηση του EBCP έως το 2027. Αβέβαιο παραμένει τι θα ακολουθήσει μετά το 2027, τόσο ως προς το όραμα της ΕΕ όσο και ως προς τη χρηματοδότηση. Καθοριστικός θα είναι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ένωσης, για την περίοδο 2028-2034.
Επιδίωξη η ολοκληρωμένη στρατηγική για τον καρκίνο
Η ευθύνη για τη χάραξη της πολιτικής υγείας ανήκει στα κράτη-μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 168 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτά υπάγονται επίσης η οργάνωση και η παροχή υπηρεσιών υγείας και ιατρικής περίθαλψης, καθώς και η διάθεση των αντίστοιχων πόρων. Κατά συνέπεια, η αρμοδιότητα της ΕΕ περιορίζεται στην υποστήριξη και στη συμπλήρωση των ενεργειών των κρατών-μελών.
Το EBCP εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2021, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας, με σκοπό να μειώσει το βάρος του καρκίνου μέσα από μια συνολική στρατηγική. Αυτή οργανώνεται σε τέσσερις άξονες: πρόληψη, έγκαιρη ανίχνευση, διάγνωση και θεραπεία, αλλά και βελτίωση της ποιότητας ζωής για τους ασθενείς με καρκίνο και τους επιζώντες. Παράλληλα, το σχέδιο στηρίζει την έρευνα και την καινοτομία, την ψηφιοποίηση και την ανταλλαγή δεδομένων, καθώς και συνέργειες με άλλες πολιτικές της ΕΕ και των κρατών-μελών.
Συνοπτικά
- Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αναδεικνύει την αβεβαιότητα για το σχέδιο της ΕΕ κατά του καρκίνου (EBCP), εξαιτίας της άνισης συμμετοχής και της ασάφειας στη χρηματοδότηση.
- Παρότι έχουν γίνει σημαντικές ενέργειες, όπως η ανάπτυξη εθνικών σχεδίων, αλληλεπικαλύψεις και κενά περιορίζουν την αποτελεσματικότητα του EBCP.
- Ο καρκίνος αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου στην ΕΕ και η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη για σταθερή εφαρμογή και στόχους που μπορούν να μετρηθούν.
- Η περικοπή κονδυλίων από το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» προκαλεί ανησυχία για τη βιωσιμότητα του EBCP μετά το 2027.
- Οι χώρες της ΕΕ διαφέρουν σημαντικά ως προς την πρόληψη και τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου, ενώ ορισμένες εμφανίζουν πτώση στη συμμετοχή.
- Κενά στον σχεδιασμό του EBCP, όπως η απουσία μετρήσιμων στόχων και συνεκτικών δεικτών, δυσχεραίνουν την αξιολόγηση της προόδου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/avevaiotites-kai-erotimata-gia-to-mellon-toy-schedioy-tis-ee-gia-tin-katapolemisi-toy-karkinoy/20781
